წლების განმავლობაში, ოქსიტოცინი მიიჩნეოდა „სიყვარულის წამლად“, რომელიც აძლიერებდა ნდობასა და ემოციურ კავშირს. თუმცა, სიმართლე უფრო რთულია. ტვინში სიყვარული მრავალი სხვადასხვა ჰორმონის ქიმიური კოქტეილია. ოქსიტოცინი – რომელსაც ხშირად „სიყვარულის ჰორმონს“ უწოდებენ – ყველაზე მნიშვნელოვნად ითვლება. მაგრამ ის სხვა არაფერია, თუ არა ცხრა ამინომჟავის უძველესი ჯაჭვი, რომელსაც ყველა ძუძუმწოვარი გამოიმუშავებს; მისი მსგავსი მოლეკულები გვხვდება თევზებში, ქვეწარმავლებსა და ჭიებშიც კი. ის ხელს უწყობს შეკუმშვას მშობიარობის დროს, სწორედ აქედან მომდინარეობს მისი სახელი: ბერძნული oxys (სწრაფი) და tokos (დაბადება). „ოქსიტოცინში არაფერია თანდაყოლილად სოციალური,“ – ამბობს სარა უინოკური, ნეირომეცნიერი ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის გროსმანის მედიცინის სკოლიდან. მაშ, როგორ მოიპოვა ოქსიტოცინმა რეპუტაცია, თითქოს ის სიყვარულის გამომწვევია? 1990-იან წლებში, ემორის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა ექსპერიმენტები ჩაატარა ველის მემინდვრიებზე (მღრღნელების სახეობა, რომელიც ქმნის ხანგრძლივ მონოგამიურ ურთიერთობებს). მათ აღმოაჩინეს, რომ ოქსიტოცინი აუცილებელი იყო ამ ქცევისთვის. მაგრამ ოქსიტოცინის ირგვლივ ნამდვილი აჟიოტაჟი მას შემდეგ დაიწყო, რაც მკვლევარებმა აღმოაჩინეს, რომ ის მსგავს როლს ასრულებდა ადამიანებშიც. 2005 წლის კვლევაში, მონაწილეებმა ითამაშეს „ნდობის თამაში“, სადაც მათ უნდა გადაეწყვიტათ, მიეცათ თუ არა ფული მეორე მოთამაშისთვის. მიცემული თანხა გასამმაგდებოდა, რის შემდეგაც მეორე მოთამაშეს შეეძლო თავისუფლად გადაეწყვიტა, რამდენი შეენარჩუნებინა და რამდენი დაებრუნებინა. ამან, რა თქმა უნდა, პირველი მოთამაშე ღალატის რისკის ქვეშ დააყენა. მონაწილეთა ნახევარმა სინთეზური ოქსიტოცინი ცხვირის სპრეის სახით მიიღო, მეორე ნახევარმა კი – პლაცებო. შედეგი? ოქსიტოცინის გავლენის ქვეშ მყოფმა პირებმა მეტი თანხა ჩადეს, მეორე მოთამაშეს უფრო მეტად ენდობოდნენ. ამ კვლევამ უზარმაზარი გავლენა მოახდინა საზოგადოებაზე და სამეცნიერო საზოგადოებაზე. როგორც კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა თქვა, ოქსიტოცინი იყო „ნდობის მოლეკულა“. შეერთებულ შტატებში ერთმა კომპანიამ ბოთლებში ჩამოსხმული ოქსიტოცინის გაყიდვაც კი დაიწყო, პირადი ურთიერთობების გაუმჯობესების დაპირებით. 2004-დან 2011 წლამდე, Google-ის ძიებებმა „ოქსიტოცინის ცხვირის სპრეი“-ზე 5000%-ით მოიმატა. 2009 წელს, შვეიცარიელმა მკვლევარებმა ხელახლა შეამოწმეს ცხვირის სპრეის ოქსიტოცინის ეფექტები. მათ წყვილები მიიწვიეს ისეთ თემაზე სასაუბროდ, რომელზეც ხშირად კამათობდნენ. კვლავ, წყვილების ნახევარმა ოქსიტოცინი ცხვირის სპრეის სახით მიიღო. ოქსიტოცინის გავლენის ქვეშ, წყვილებმა უფრო კონსტრუქციული დისკუსიები გამართეს, მეტად ამყარებდნენ თვალით კონტაქტს და უფრო ღიად გამოხატავდნენ საკუთარ გრძნობებს. შეიძლება თუ არა სინთეზური ოქსიტოცინი რეალური ცხოვრების სასიყვარულო წამალი იყოს? ალბათ არა. 2020 წელს, ბელგიელმა მკვლევარმა სერიოზული პრობლემა აღმოაჩინა: ოქსიტოცინის ეფექტების შესახებ მრავალი კვლევის რეპლიკაცია ვერ მოხერხდა. ეს ნიშნავს, რომ როდესაც მკვლევარები ცდილობდნენ იგივე ექსპერიმენტების ხელახლა ჩატარებას, შედეგები ხშირად განსხვავებული იყო. ეს მოხდა ცნობილი 2005 წლის ნდობის კვლევის შემთხვევაშიც. როდესაც ის 15 წლის შემდეგ უფრო მეტი მონაწილის მონაწილეობით განმეორდა, ეფექტი გაქრა – მონაწილეები, რომლებმაც ოქსიტოცინი მიიღეს, არაფრით განსხვავდებოდნენ მათგან, ვინც პლაცებო მიიღო. ველის მემინდვრიებზე ჩატარებულმა ბოლოდროინდელმა კვლევამ აჩვენა, რომ მაშინაც კი, როდესაც მეცნიერებმა გენეტიკურად მოაშორეს ცხოველებს ოქსიტოცინის რეცეპტორები, მემინდვრიებმა მაინც შექმნეს წყვილური კავშირები. და კიდევ ერთი პრობლემაა. „თუ ადამიანებს ოქსიტოცინს აძლევთ იმისთვის, რომ მათ შეყვარებაში დაეხმაროთ, ამას შესაძლოა გვერდითი მოვლენებიც მოჰყვეს,“ – აღნიშნა უინოკურმა. ოქსიტოცინს მხოლოდ დადებითი ეფექტები არ აქვს. ასევე აღმოჩნდა, რომ ის იწვევს უფრო ნეგატიურ გრძნობებს, როგორიცაა აგრესია, შური და შადენფროიდეც კი, განსაკუთრებით იმ ინდივიდების მიმართ, რომლებსაც ადამიანი არ მიიჩნევს თავისი სოციალური ჯგუფის ნაწილად. მაშ, ქმნის თუ არა ოქსიტოცინი მიზიდულობასა და კავშირებს, თუ ზრდის აგრესიას? „ის ხელს უწყობს თქვენს სოციალურ სამყაროში რელევანტური საკითხების „ხმის გაძლიერებას“,“ – განმარტა უინოკურმა. „ეს არ არის ისეთი მარტივი, რომ თქვა: „ოჰ, თქვენ უბრალოდ ყველა გიყვართ, როცა ირგვლივ ოქსიტოცინია.““