ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) ახალი კვლევის თანახმად, 2022 წელს კიბოს 7 მილიონზე მეტი შემთხვევის თავიდან აცილება შესაძლებელი იყო. იმავე წელს დაფიქსირებული ყველა შემთხვევის თითქმის 40% მოდიფიცირებად რისკ-ფაქტორებთან – ქცევით და გარემოს ფაქტორებთან – იყო დაკავშირებული, რომელთა შეცვლაც შეგვიძლია. „ჩვენ ახლა გვაქვს ინფორმაცია, რომ კიბოს დაწყებამდეც კი შევუშალოთ ხელი“, – განაცხადა იზაბელ სოერჯომატარამმა, კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს (IARC) კიბოს ზედამხედველობის სპეციალისტმა. გასულ კვირას, პრესასთან საუბრისას, სოერჯომატარამი და მისი კოლეგა ანდრე ილბავი წარმოადგენდნენ კვლევის შედეგებს, რომელიც 185 ქვეყანაში კიბოს 36 ტიპს მოიცავდა. მათ ორთავემ ერთობლივად დაწერეს და სამშაბათს სამედიცინო ჟურნალ Nature Medicine-ში გამოაქვეყნეს თავიანთი შედეგები. კვლევა ისეთივე შთამბეჭდავი სტატისტიკით იწყება, როგორც სოერჯომატარამის თავდაპირველი განცხადება: კიბოს 7.1 მილიონი ახალი შემთხვევა დაკავშირებული იყო ე.წ. მოდიფიცირებად რისკ-ფაქტორებთან (MRFs) – როგორიცაა თამბაქოს ან ალკოჰოლის მოხმარება, ასევე სხვადასხვა ინფექციები. ეს 2022 წელს კიბოს სულ 18.7 მილიონი ახალი შემთხვევიდან 37.8%-ს შეადგენს. MRF-ების კვლევა სიახლე არ არის. ჩვენ დიდი ხანია ვიცით, რომ MRF-ები, რომლებიც ასევე მოიცავს ჭარბ წონასა და სიმსუქნეს, ჰაერის დაბინძურებას და სხვა გარემოს ტოქსინებს, შეიძლება კანცეროგენული იყოს. და განცხადება, რომ შესაძლებელია „კიბოს დაწყებამდეც კი თავიდან აცილება“, ბევრ სხვა ფაქტორზეც არის დამოკიდებული, მაგალითად, ჯანდაცვის რესურსებზე ხელმისაწვდომობაზე – რაც მსოფლიოს ყველა კუთხეში არ არის გარანტირებული. თუმცა, ამ კვლევის დეტალები გარკვეულ შეხედულებას გვთავაზობს MRF-ების ეფექტებზე, რომლებიც შეიძლება განსხვავდებოდეს რეგიონისა და სქესის მიხედვით. ავტორებმა 30 MRF განიხილეს, მათ შორის თამბაქო, ალკოჰოლი, ჰაერის დაბინძურება და ტოქსინების, როგორიცაა აზბესტი, სამუშაო ადგილზე ზემოქმედება. და, MRF-ების შემცველ კვლევებში პირველად, მკვლევარებმა ასევე შეიტანეს ინფექციური აგენტები, როგორიცაა B ჰეპატიტი და ადამიანის პაპილომავირუსი (HPV). HPV-ით გამოწვეული კიბო გლობალურად ქალებში პრევენციული კიბოს შემთხვევების ყველაზე დიდ წილს შეადგენს – მიუხედავად HPV ვაქცინების ხელმისაწვდომობისა, რომლებიც საშვილოსნოს ყელის კიბოსგან დაცვის მაღალ ეფექტურობას აჩვენებენ. „მაგრამ ვაქცინაციის მიმართ სკეპტიციზმი ნამდვილად არსებობს“, – განაცხადა ილბავიმ DW-ის შეკითხვებზე პასუხად. „მაღალშემოსავლიან ქვეყნებში – ავსტრალია ერთ-ერთი მათგანია – საშვილოსნოს ყელის კიბო თითქმის აღმოფხვრილია [მისი ამჟამინდელი] დონის 100,000 ადამიანზე 5 შემთხვევით“, – თქვა სოერჯომატარამმა. „თუმცა, როდესაც ლათინურ ამერიკაში, ასევე სუბსაჰარულ აფრიკაში არსებულ ტვირთს ვუყურებთ, პრობლემები სწორედ იქ რჩება. HPV-თან დაკავშირებული კიბო, განსაკუთრებით საშვილოსნოს ყელის კიბო, იქ ჯერ კიდევ ძალიან მაღალია“, – დასძინა სოერჯომატარამმა. მაგალითად, ლათინურ ამერიკაში, გლობალურმა კიბოს ობსერვატორიამ 2022 წელს საშვილოსნოს ყელის კიბოს 63,000-ზე მეტი შემთხვევა [უახლესი მონაცემები] და 30,000-ზე მეტი სიკვდილი დააფიქსირა. მარია პაულა კურადო, სან-პაულოში, ბრაზილიის A.C. Carmargo კიბოს ცენტრის წამყვანი კიბოს ეპიდემიოლოგი, DW-ს განუცხადა, რომ ლათინურ ამერიკაში საშვილოსნოს ყელის კიბოსგან სიკვდილიანობის მაჩვენებლები მაღალი იყო, სადაც ქალებს ცუდი წვდომა ჰქონდათ პრევენციაზე HPV ვაქცინაციის და ადრეული მკურნალობის გზით. „ასევე შეიძლება არსებობდეს გარკვეული ვაქცინაციის მიმართ სკეპტიციზმი, „საშვილოსნოს ყელის კიბოს აგრესიულობის შესახებ ცოდნის ნაკლებობის გამო“, – თქვა კურადომ, რომელიც არ იყო ჩართული ჯანმო/IARC კვლევაში და კომენტარი ელექტრონული ფოსტით გააკეთა. „მაგრამ სამხრეთ ბრაზილიის ზოგიერთ რაიონში, ზოგიერთ ოჯახს მიაჩნია, რომ თუ HPV ვაქცინაციას გაიკეთებენ, მათ შეუძლიათ ადრეული სექსუალური აქტივობა დაიწყონ, და ზოგიერთისთვის [სხვა ადამიანისთვის] ეს მიუღებელია“. კურადომ თქვა, რომ ბრაზილიის ზოგიერთ რეგიონში ვაქცინაციის დაფარვა დაახლოებით 67% იყო, თუმცა ეს იცვლებოდა, რადგან ვაქცინა მხოლოდ ცოტა ხნის წინ იქნა მიღებული. მაგრამ „იდეალური დაფარვა“ დაახლოებით 80% იქნებოდა. ინფექციური აგენტების ჩართვამ კვლევაში ახალი ინფორმაცია გამოავლინა ქალებში კიბოს შესახებ – მაგრამ, ასევე, მამაკაცებთან შედარებით განსხვავებები. და მკვლევარები ამბობენ, რომ იმედოვნებენ, ეს ხელს შეუწყობს კიბოს პრევენციის ზომების გაუმჯობესებას. დადგინდა, რომ ინფექციებმა გამოიწვია ქალებში პრევენციული კიბოს ყველაზე მეტი შემთხვევა – სულ 2.7 მილიონი შემთხვევა (29.7%). მამაკაცებში კი ეს იყო ქცევითი რისკ-ფაქტორები, როგორიცაა თამბაქოს მოწევა – სულ 4.3 მილიონი შემთხვევა (45.4%). ფილტვის კიბოს მონაცემებში უფრო ღრმად ჩახედვა, რომელიც ქალებსა და მამაკაცებში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად დიაგნოსტირებული კიბოა (ძუძუს, კოლორექტალური და პროსტატის კიბოების გარდა), აჩვენებს, თუ როგორ არის MRF-ების ტვირთი მსგავსი, მაგრამ ეფექტი განსხვავებული: ორივე სქესის წარმომადგენლებში, თამბაქო, ჰაერის დაბინძურება და პროფესიული ზემოქმედება ფილტვის კიბოს შემთხვევებს თითქმის თანაბრად მიეწერებოდა. მაგრამ მაშინ როცა მამაკაცებში ფილტვის კიბოს 1,326,453 შემთხვევა დაფიქსირდა, ქალებში ეს რიცხვი მნიშვნელოვნად დაბალი იყო – 477,869. გლობალური კიბოს ობსერვატორიის პროგნოზით, 2045 წლისთვის კიბოს შემთხვევები 50%-ზე მეტით გაიზრდება, მკვლევარებმა თავიანთ ნაშრომში დაწერეს, რომ „ეს მზარდი ტვირთი ხაზს უსვამს ეფექტური პრევენციული სტრატეგიების გადაუდებელ საჭიროებას“, ამტკიცებენ რა, რომ „მრავალი შემთხვევის თავიდან აცილება შესაძლებელია მიზანმიმართული ინტერვენციებით“. კვლევაში ნაკლებად არის ნათქვამი კიბოს იმ 62.2%-ის შესახებ, რომელთა მიწერა პრევენციულ MRF-ებზე ვერ მოხერხდა. „ჩვენ ვბერდებით“, – თქვა კურადომ, „და, შესაბამისად, ჩნდება იშვიათი კიბოები დიაგნოსტიკის ან მკურნალობის სტანდარტების გარეშე“.