როზა დუნაევა, ავსტრიაში იჩქერიის ჩეჩნეთის რესპუბლიკის წარმომადგენელი, წლებია აშუქებს რუსეთში დეპორტირებული ჩეჩნების შემთხვევებს. 12-წლიანი ბრძოლის შემდეგ, მეორე ჩეჩნური ომი ოფიციალურად 2009 წელს დასრულდა. თუმცა, კონფლიქტმა ღრმა ნაწიბურები დატოვა — ათწლიანი სიკვდილი, გამქრალი ქალაქები და სოფლები, დანგრეული ოჯახები. ბავშვები ომში დაიბადნენ, ბიჭები ნაადრევად გახდნენ კაცები, და მთელი თაობები ძალადობის ჩრდილში გაიზარდნენ. მათ, ვინც რუსულ მხარესთან შეერთებაზე უარი თქვა, სამშობლოს დატოვება და გადასახლებაში ახალი ცხოვრების დაწყება მოუწიათ, შორიდან აკვირდებოდნენ, როგორ ნელ-ნელა იქცეოდა მათი მშობლიური მიწა კრემლის გაფართოებულ მკლავად. როზა დუნაევა, ავსტრიაში იჩქერიის ჩეჩნეთის რესპუბლიკის წარმომადგენელი, საზღვარგარეთ გაზრდილი მომავალი თაობის დედაა. თუმცა, თავად მას არასოდეს დავიწყებია, რას ნიშნავს იყო ჩეჩენი — და რა რისკებს შეიცავს ეს. „ყოველდღე ვხედავ [ჩეჩენ ახალგაზრდებს] — როგორ იზრდებიან, სწავლობენ, ოცნებობენ და გეგმავენ თავიანთ მომავალს. ისინი რამდენიმე ენაზე საუბრობენ, მიიღეს ამ ქვეყნის კულტურა და მას თავიანთ სახლად მიიჩნევენ. მაგრამ მე ასევე ვხედავ, როგორ შეიძლება მათი ცხოვრება ერთ წამში დაინგრეს“, — უთხრა მან OC Media-ს. დუნაევამ თავი მიუძღვნა რუსეთში დეპორტირებული ჩეჩნების საქმეების შესახებ ცნობიერების ამაღლებას, რაც გრძელდება მიუხედავად აქტივისტების არაერთი გაფრთხილებისა, რომ მათ სამშობლოში დაბრუნების შემთხვევაში დევნა და სიკვდილიც კი ემუქრებათ. „ბიჭებს სათითაოდ მიჰყავთ და რუსეთში აგზავნიან; რჩებათ დანგრეული ოჯახები, შიში და დედების ტირილი. ეს ბავშვები აქ გაიზარდნენ, აქ მიიღეს განათლება, ავსტრია მათი მეორე სამშობლოა — და მაინც უკან აგზავნიან. ეს ღალატია. ან მიგვიღეთ თანასწორად, ან მოგვექეცით ჰუმანურად“, — ამბობს ის. ის ამტკიცებს, რომ ამის ნაცვლად, ევროპულმა ქვეყნებმა ახალ თაობებს უნდა მისცენ შანსი იცხოვრონ, ისწავლონ და იმუშაონ საზოგადოებაში, რომელსაც ისინი უკვე ეკუთვნიან. „ჩვენ არ ვცხოვრობთ დიქტატურაში, არამედ დემოკრატიაში — ამიტომ გვაქვს უფლება, ხმა ამოვიღოთ. დასაჯეთ სამართლიანად, მაგრამ არ გადასცეთ ადამიანები ისეთ ადგილას, სადაც მათ განადგურება ემუქრებათ“. დუნაევა დეპორტაციის პროცესს, უპირველეს ყოვლისა, პირად კატასტროფად აღწერს. „ადამიანმა მოიხადა სასჯელი, გააცნობიერა თავისი შეცდომები, სცადა ნორმალური ცხოვრების აშენება — ჰყავს ოჯახი, მეგობრები, განათლება, ის საზოგადოებაშია ინტეგრირებული — და შემდეგ მოულოდნელად, დეპორტაციის ცნობას იღებს ფაქტობრივად ერთი დღით ადრე, სანამ მას წაიყვანენ“, — ამბობს ის და ხაზს უსვამს, რომ მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს სოციალურ რეაბილიტაციას. „ჩვენთვის, ვინც ომსა და ძალადობას გამოვექეცით, ეს ფაქტობრივად ფსბ-ს სისტემისა და საოკუპაციო ადმინისტრაციის ხელში გადაცემაა. ევროპამ ეს იცის. აქ საქმე მხოლოდ კანონზე არ არის — საქმე კაცობრიობაზეა. თავად პიროვნებისთვის, ეს სრულ ღალატს ჰგავს: მათ ააშენეს ცხოვრება, ცდილობდნენ საზოგადოების ნაწილი გამხდარიყვნენ, და ახლა მათ საფრთხედ ან პრობლემად მიიჩნევენ, რომელიც უბრალოდ „უნდა მოიშორონ““. დუნაევა ხაზს უსვამს, რომ ბევრი ქვეყანა არ ესმის, ან არ სურს გაიგოს ადგილზე არსებული მდგომარეობა, აქტივისტებს ეუბნებიან, რომ „რუსეთში საფრთხე არ არსებობს“. „ჩეჩნებისთვის ეს მცდარია — და სასიკვდილო რისკია“, — ამბობს ის. მაშინ, როდესაც წარსულში ევროკავშირი გაეროს სტანდარტების შესაბამისად მოქმედებდა, დუნაევა ამტკიცებს, რომ დღეს ის ოფიციალურ რუსულ სტრუქტურებთან აფორმებს შეთანხმებებს, სიტუაციას „უსაფრთხოდ“ ასახელებს, საპირისპირო მტკიცებულებების მიუხედავად. მას სჯერა, რომ ეს დიდწილად განპირობებულია ცვალებადი პოლიტიკური და ეკონომიკური ინტერესებით, მათ შორის ვაჭრობითა და ენერგეტიკით. ნებისმიერ შემთხვევაში, ამის ერთი შედეგია ის, რომ ჩეჩენ განმცხადებლებს ურჩევენ, რუსეთის საელჩოებში გაახანგრძლივონ ვიზები და სხვაგვარად ჰქონდეთ კონტაქტი რუსეთის სახელმწიფო სტრუქტურებთან, რაც შეიძლება „სასიკვდილოდ საშიში“ იყოს. დუნაევა ამის მაგალითად უმარ ბიბულატოვის შემთხვევას იყენებს: „ის დეპორტირებული იყო ავსტრიიდან, შემდეგ გერმანიიდან, გადაეცა რუსეთის უსაფრთხოების ძალებს, რომლებმაც ის [ჩეჩნეთის მეთაურ რამზან] კადიროვის ხალხს გადასცეს. ის „დააჯარიმეს“, და საბოლოოდ, უკრაინის ფრონტზე გაგზავნეს, სადაც მოკლეს“. დუნაევა ხაზს უსვამს, რომ ბიბულატოვის საქმე არ იყო გამონაკლისი, არამედ „ტრაგედიების ჯაჭვის ნაწილი“. „ამ გადაწყვეტილებების უკან დგას პოლიტიკური, ბიუროკრატიული და ეკონომიკური ფაქტორები — და წამების, ასევე იძულებითი მობილიზაციის რეალური რისკის იგნორირება. ძალადობას გამოქცეული ადამიანები უცხო ომებში იარაღად იქცევიან“. მიუხედავად იმისა, რომ დუნაევას სჯერა, რომ ცვლილებების შანსი ჯერ კიდევ არსებობს, ის ხაზს უსვამს, რომ ეს რეალური მოქმედებით უნდა მოხდეს და არა მხოლოდ ქაღალდზე. „თუ ევროპა დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების დამცველია, მან უნდა დაუდგეს გვერდით ჩეჩენ ერს, განიხილოს ჩეჩნეთის საკითხი და უზრუნველყოს დაცვა. დღეს მიუღებელია ჩეჩნების რუსეთზე გადაცემა ან ჩრდილოეთ კავკასიის დაცვის გარეშე დატოვება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ევროპა თანამზრახველი ხდება. თუ მას სურს დარჩეს ერთგული თავისი ღირებულებების, მან უნდა შეაჩეროს ეს პრაქტიკა“. მას განსაკუთრებით სტკივა ზოგიერთი ადვოკატის საქციელი: „ისინი იღებენ ფულს, პირდებიან დახმარებას და არწმუნებენ ადამიანებს, რომ კანონის მიხედვით ყველაფერი მოგვარებადია, რადგან საქმე ნათელია — სადაც არის დანაშაული და ...