სერბეთში ანტისამთავრობო პროტესტები უკვე მეორე წელია გრძელდება. ვინ არის ის კაცი, რომელიც ქვეყანაში ძალაუფლებას ინარჩუნებს? 1990 წლის 13 მაისს, ზაგრებში, იუგოსლავიის ორი უდიდესი საფეხბურთო გუნდი, ბელგრადის „წითელი ვარსკვლავი“ და მასპინძელი გუნდი, ზაგრების „დინამო“, ხორვატიის დედაქალაქის მაქსიმირის სტადიონზე უნდა შეხვედროდნენ ერთმანეთს. ბელგრადიდან ზაგრებისკენ მიმავალ მატარებელში, აღფრთოვანებულ გულშემატკივრებს შორის იყო ახალგაზრდა იურისტი, სტუდენტი ალექსანდრე ვუჩიჩი. ქუჩებში დაპირისპირებულ გულშემატკივრებს შორის ჩხუბი დაიწყო. ყირაზე გადაყირავებული იყო კაფეების მაგიდები, ჩამსხვრეული ფანჯრები. თუმცა ნამდვილი არეულობა სტადიონზე ატყდა, სადაც „წითელი ვარსკვლავის“ ფანატიკოსებმა, სერბი განგსტერის, ჟელკო რაჟნატოვიჩის, იგივე არკანის მეთაურობით, გაარღვიეს ბარიერები და „დინამოს“ გულშემატკივრებს დაესხნენ თავს. ორივე მხრიდან ისროდნენ მუშტებს და სკამებს. „ისინი ისროდნენ ყველაფერს, რაც ხელთ ჰქონდათ, [სანამ] ერთმანეთზე მოსასროლი სკამები აღარ დარჩა“, — იხსენებდა ვუჩიჩი 20 წლის შემდეგ ჟურნალთან ინტერვიუში. „დინამოს“ გულშემატკივრები მოედანზე შეიჭრნენ, სადაც მათმა გუნდმაც მიიღო მონაწილეობა და პოლიციის თანამშრომლებს დაესხა თავს. თამაში ოფიციალურად გაუქმდა დაწყებამდე. მომდევნო ერთი საათის განმავლობაში, ხელისუფლება წესრიგის აღდგენას ცდილობდა, დინამიკებიდან დამამშვიდებელ მუსიკას უშვებდა, რათა ბრბო დაემშვიდებინა. ორი სახანძრო მანქანა გაიგზავნა გულშემატკივრების მოსარწყავად, რომლებმაც სატვირთო მანქანებს ქვები დაუშინეს. ფეხბურთის ხულიგნობაში შეურაცხყოფისა და მუშტი-კრივის გაცვლა იშვიათი არ არის, მაგრამ ამ არეულობამ გამოკვეთა ეთნიკური განხეთქილება, რომელმაც მალე იუგოსლავიის ძალადობრივი დაშლა გამოიწვია. „ეს უკვე კონფლიქტი იყო სერბებსა და ხორვატებს შორის და არა „წითელი ვარსკვლავისა“ და „დინამოს“ გულშემატკივრებს შორის“, — განმარტა ვუჩიჩმა იმავე ინტერვიუში. „ფეხბურთი ყოველთვის მხოლოდ საზოგადოებაში მიმდინარე მოვლენების ანარეკლია“. მაქსიმირი გახდა ტოქსიკური ნაციონალიზმისა და საფეხბურთო ხულიგნობის განსახიერება, რასაც ჩრდილი მიჰყვება ვუჩიჩის აღმასვლას სერბეთის პოლიტიკაში ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში – როგორც პრემიერ-მინისტრის 2014-2017 წლებში, და მას შემდეგ, როგორც პრეზიდენტის. სანამ ომი მძვინვარებდა ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე, ვუჩიჩმა თავისი პოლიტიკური კარიერა ულტრამემარჯვენე დაჯგუფებაში დაიწყო, რომელიც „დიდ სერბეთს“ ითხოვდა. 1995 წელს, ბოსნიელ სერბთა ძალების მიერ ბოსნიელების წინააღმდეგ გენოციდის ჩადენიდან სულ რამდენიმე დღის შემდეგ, ვუჩიჩი ასობით ადამიანის მოკვლით იმუქრებოდა, თუკი გარე ძალები ჩაერეოდნენ. ორი ათეული წლის შემდეგ, ახალი, უფრო ცენტრისტული პარტიის დაფუძნების შემდეგ, ვუჩიჩმა პატივი მიაგო სრებრენიცას მსხვერპლთა ხსოვნას და მკვლელობებს „მონსტრული დანაშაული“ უწოდა. თუმცა, მას არასოდეს უღიარებია ეს დანაშაულები გენოციდად და წინააღმდეგი იყო გაეროს 2024 წლის კენჭისყრისა, რომელიც ყოველწლიური ხსოვნის დღის დაწესებას ითვალისწინებდა. ამავდროულად, იგი ხელმძღვანელობდა მოლაპარაკებებს სერბეთის ევროკავშირში გასაწევრიანებლად და გაამყარა კავშირები ჩინეთთან და რუსეთთან. 2017 წელს პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, მან ძალაუფლება გააძლიერა და დემოკრატიული თავისუფლებები შეზღუდა. ამ ხნის განმავლობაში, მის პრეზიდენტობას თან სდევდა კრიმინალის ბრალდებები – საფეხბურთო ხულიგნებიდან დაწყებული, ძალაუფლების დერეფნებში კორუფციით დამთავრებული – სანამ ანტიკორუფციული პროტესტები მეორე წელსაც გრძელდება. ანტისამთავრობო პროტესტების ფონზე, რა უბიძგებს მას ძალაუფლების შენარჩუნებისკენ და როგორ ხედავს ის დღევანდელ სამყაროს? ვუჩიჩი დაიბადა 1970 წელს ბელგრადში, ქვეყნის დედაქალაქში, რომელიც დღეს აღარ არსებობს: იუგოსლავია, უზარმაზარი მიწა მრავალი ეთნიკური ჯგუფისთვის, რომელიც ახლა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის შვიდ ერს მოიცავს. ვუჩიჩის ოჯახი გაიქცა მშობლიური სოფელ ციპულიჩიდან, ცენტრალურ ბოსნიაში, რათა თავი დაეღწია უსტაშებისთვის, ხორვატი ფაშისტებისთვის, რომლებიც ნაცისტებთან თანამშრომლობდნენ მეორე მსოფლიო ომის დროს. ოჯახმა დატოვა სოფელი 1941 წელს ვუჩიჩის ბაბუის, წარმატებული ვაჭრის, თანამშრომლების მიერ მოკვლის შემდეგ. მან ისინი გაანაწყენა იმით, რომ თავისი მაღაზიის გარეთ გამვლელებს რაკიის (ძლიერი ბალკანური ბრენდი) კასრით უმასპინძლა, ბელგრადში გამართული ანტიგერმანული დემონსტრაციების სოლიდარობის ნიშნად. უსტაშები „დიდ ხორვატიას“ ესწრაფვოდნენ და ამის მიღწევას სერბების, ებრაელების და ბოშების სიკვდილის ბანაკებში გაგზავნით ცდილობდნენ. საპასუხოდ შეიქმნა ძალადობრივი სერბული მოძრაობა, ჩეტნიკები, მაგრამ „დიდი სერბეთის“ შექმნის საკუთარმა ამბიციებმა ისინი ბოსნიელებისა და ხორვატების ხოცვა-ჟლეტამდე, საბოლოოდ კი ნაცისტებთან თანამშრომლობამდე მიიყვანა. თუმცა, ნაცისტურ ოკუპაციას საბოლოოდ იოსიპ ბროზ ტიტოს კომუნისტურმა, მრავალეთნიკურმა პარტიზანებმა გაუძლეს. ტიტომ ომისშემდგომი იუგოსლავია გაუძღვა და ცივი ომის დროს არც ერთ ბანაკში არ ჩართულა. იუგოსლავიელები ბევრად უფრო თავისუფლები იყვნენ და ღირსეული ცხოვრების დონით სარგებლობდნენ, რკინის ფარდის მიღმა მყოფ მეზობლებთან შედარებით. მათ ადვილად შეეძლოთ საზღვარგარეთ მოგზაურობა, მათ შორის ახალგაზრდა ვუჩიჩიც, რომელმაც 1980-იანი წლების ბოლოს ერთი წელი გაატარა ინგლისურის შესწავლაში ბრიტანეთის ზღვისპირა ქალაქ ბრაიტონში. მიუხედავად ამისა, ეს იყო დიქტატურა, სადაც ნაციონალიზმი და რელიგია დათრგუნული იყო. 1980 წელს ტიტოს – რომელიც ხორვატულ-სლოვენური წარმოშობის იყო – გარდაცვალების შემდეგ, მისი მრავალეთნიკური იუგოსლავიის ხედვა ნგრევას იწყებდა. იუგოსლავიის არმია, ისევე როგორც ცენტრალური მთავრობა ბელგრადში, სულ უფრო მეტად ექცეოდა სერბების დომინაციის ქვეშ, რომლებსაც ძალაუფლების მქონე და საბოლოოდ პრეზიდენტი, სლობოდან მილოშევიჩი ხელმძღვანელობდა. სწორედ ამ პერიოდში, მოზარდი ვუჩიჩი ჩაერთო საფეხბურთო ხულიგნების სცენაში თავისი საყვარელი გუნდის, „წითელი ვარსკვლავის“ მეშვეობით, რომლის გულშემატკივრებსაც რადიკალური სერბი ნაციონალისტების რეპუტაცია ჰქონდათ.