თურქეთის სკოლებში რამადანის თემატიკის ღონისძიებებსა და მეჩეთების მონახულებას ახალი დირექტივა უწყობს ხელს. კრიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ ეს ზეწოლას ახდენს მოსწავლეებზე და ეჭვქვეშ აყენებს სეკულარულ პრინციპებს, მაშინ როცა მთავრობა აცხადებს, რომ მონაწილეობა ნებაყოფლობითია. „მართლა ისწავლება რელიგიის გაკვეთილი?“, „სხვა საგანი ხომ არ ისწავლება რელიგიის გაკვეთილის ნაცვლად?“, „ხომ არ არის კლასებში პრეზიდენტის შეურაცხყოფა?“, — ეს კითხვები, სავარაუდოდ, ინსპექტორებმა დაუსვეს მოსწავლეებს თურქეთის იზმირის პროვინციის ერთ-ერთ სკოლაში. ქვეყნის პარლამენტში წამოყენებული ბრალდებების თანახმად, მოსწავლეები მეოთხე კლასიდან საშუალო სკოლის დამამთავრებელ კლასამდე ასაკის იყვნენ. მოგვიანებით განათლების მინისტრმა იუსუფ თექინმა თურქულ ტელევიზიასთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ ეს ქმედება იყო რუტინული შემოწმება სკოლასთან დაკავშირებული საჩივრის შემდეგ. ინციდენტმა ხელახლა გააჩაღა დიდი ხნის დავა: თურქეთში განათლების პოლიტიკა სეკულარიზმის, რელიგიისა და სახელმწიფოს იდენტობისთვის ბრძოლის ველად იქცა. უახლესი დაპირისპირების მიზეზი არის ეროვნული განათლების სამინისტროს მიერ 12 თებერვალს გამოცემული დირექტივა, რომელიც აღწერს რამადანის თემატიკის აქტივობებს სკოლებისთვის მთელი ქვეყნის მასშტაბით. 2002 წელს ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, სამართლიანობისა და განვითარების პარტია (AKP) ცდილობდა განათლების გადაფორმებას იმის გარშემო, რასაც ის „ეროვნულ იდენტობას“ და „სულიერ ღირებულებებს“ უწოდებს. კრიტიკოსები, მათ შორის ოპოზიციური პარტიები, სეკულარული ჯგუფები და მასწავლებელთა პროფკავშირები, აცხადებენ, რომ რეფორმებმა გააფართოვა რელიგიის როლი საჯარო განათლებაში. საკვანძო მომენტი დადგა 2012 წელს, ეგრეთ წოდებული „4+4+4“ რეფორმით, რომელმაც სავალდებულო განათლების სისტემის რეორგანიზაცია მოახდინა და ხელახლა გახსნა იმამ ჰათიფის საშუალო სკოლები, რომლებიც დაიხურა 1997 წელს ისლამისტური მთავრობის წინააღმდეგ სამხედრო ინტერვენციის დროს. ეს სკოლები აერთიანებს ეროვნულ სასწავლო გეგმას ისლამურ სწავლებასთან, თავდაპირველად მომავალი იმამების მოსამზადებლად, მაგრამ ასევე ამზადებს სტუდენტებს უნივერსიტეტისა და სხვა კარიერებისთვის. სამინისტროს სტატისტიკის მიხედვით, იმამ ჰათიფის საშუალო სკოლების რაოდენობა 2012-13 წლებში 1,099-დან 2024-25 წლებში 3,396-მდე გაიზარდა. ამავე პერიოდში გაფართოვდა არჩევითი რელიგიის კურსები და მნიშვნელობა შეიძინა „ღირებულებების განათლებამ“. 2017 წელს ევოლუცია ამოღებულ იქნა საშუალო სკოლის სასწავლო გეგმიდან და შეიცვალა კრეაციონიზმის ნარატივით, რამაც საერთაშორისო ყურადღება მიიპყრო. 2024 წლის თურქეთის საუკუნის მაარიფის მოდელი აცხადებს, რომ განათლება იხელმძღვანელებს „სათნოება-ღირებულება-ქმედების“ ჩარჩოთი. მხარდამჭერები მას აღწერენ, როგორც ყოვლისმომცველ რეფორმას, რომელიც შეესაბამება ეროვნულ პრიორიტეტებს. კრიტიკოსები მას მიიჩნევენ, როგორც უფრო ფართო ძალისხმევის ნაწილს, რომ საჯარო განათლებაში რელიგიასთან დაკავშირებული შინაარსი შევიდეს და საზოგადოება კონკრეტული ღირებულებების შესაბამისად ჩამოყალიბდეს. ახალმა დირექტივამ დაძაბულობა გაზარდა. ის რეკომენდაციას უწევს რამადანის თემატიკის აქტივობებს დაწყებით სკოლებში, „ვისაუბროთ იფთარზე“ ღონისძიებებს საშუალო და მაღალ სკოლებში, და საერთო იფთარის ტრაპეზებს ოჯახებთან ერთად. საჯაროდ გამოქვეყნებული სახელმძღვანელო ასევე გვთავაზობს, რომ 4-6 წლის ბავშვებმა მასწავლებლების თანხლებით მოინახულონ მეჩეთები — წინადადება, რამაც გამოიწვია შეშფოთება განვითარებისა და პედაგოგიური საზღვრების თაობაზე. ეროვნული განათლების სამინისტრო აცხადებს, რომ მონაწილეობა ნებაყოფლობითია და ინიციატივას მოსწავლეთა მორალური და კულტურული განვითარების ნაწილად აფასებს. კრიტიკოსები ეჭვქვეშ აყენებენ, შესაძლებელია თუ არა „ნებაყოფლობითი“ მონაწილეობის გარანტირება პრაქტიკაში. ქადემ ოზბაიმ, პროფკავშირის „ეგიტიმ-ის“ თავმჯდომარემ, განაცხადა, რომ დირექტივა არღვევს კონსტიტუციურ პრინციპებს და სასამართლოში მის გასაჩივრების გეგმები გამოაცხადა. მან მოიყვანა კონსტიტუციის 24-ე მუხლი, რომელიც რელიგიისა და სინდისის თავისუფლებას იძლევა, და 42-ე მუხლი, რომელიც მოითხოვს განათლებას თანამედროვე სამეცნიერო პრინციპების დაცვას. „სკოლა სკოლაა. როგორ უნდა განხორციელდეს განათლება, ეს მკაფიოდ არის განსაზღვრული როგორც კონსტიტუციით, ასევე სამეცნიერო და პედაგოგიური პრინციპებით,“ - განაცხადა ოზბაიმ და გააფრთხილა, რომ უმრავლესობის რელიგიური პრაქტიკის „გამაერთიანებელ ღირებულებად“ წარმოჩენა სხვების მარგინალიზების რისკს ქმნის. სიმგე იარდიმი, „ეგიტიმ სენის“ (განათლებისა და მეცნიერების მუშაკთა გაერთიანება) აღმასრულებელი საბჭოს წევრმა, განაცხადა, რომ დირექტივა უნდა განიხილებოდეს უფრო ფართო პოლიტიკური ცვლილებების კონტექსტში. მისი თქმით, განათლება სულ უფრო ხშირად გამოიყენება, როგორც სოციალური ტრანსფორმაციის ინსტრუმენტი და გააფრთხილა, რომ რელიგიურმა აქტივობებმა სკოლამდელ დაწესებულებებში შეიძლება განვითარების რისკები შექმნას. მისივე თქმით, მაშინაც კი, თუ ეს ფორმალურად ნებაყოფლობითია, ასეთმა აქტივობებმა შეიძლება გამოიწვიოს ადმინისტრაციული ან თანატოლთა ზეწოლა. მშობელთა ასოციაციებმა ასევე გამოხატეს შეშფოთება. სტუდენტ მშობელთა ასოციაციამ („ველი-დერ“) დირექტივა აღწერა, როგორც „მცდელობა საჯარო სკოლების კონკრეტული რწმენის პრაქტიკის ასპარეზად გადაქცევისა.“ ყველა სტუდენტ მშობელთა სოლიდარობის ასოციაციის („ოვ-დერ“) ჩანაქქალეს ფილიალმა განაცხადა, რომ ეს ნაბიჯი არღვევს სეკულარიზმისა და თანასწორობის კონსტიტუციურ პრინციპებს. მთავარმა ოპოზიციურმა რესპუბლიკური სახალხო პარტიამ (CHP) საკითხი პარლამენტში შეიტანა და განაცხადა, რომ დირექტივა ეწინააღმდეგება სახელმწიფოს ნეიტრალიტეტის მოვალეობას. კანონმდებლებმა ასევე გამოხატეს შეშფოთება სკოლამდელი ასაკის ბავშვებზე მიმართული რელიგიურად გაფორმებული აქტივობების გამო. DEM პარტიის დეპუტატმა ჯელალ ფირატმა მოითხოვა დირექტივის გაუქმება, ალევი მოქალაქეების შეშფოთებაზე დაყრდნობით. ერთობლივ განცხადებას, სახელწოდებით „სეკულარიზმის ერთად დაცვა“, ხელი მოაწერა 168-მა