ტრამპის ვენესუელური ნავთობის გეგმა: მილიარდდოლარიანი შესაძლებლობები და უზარმაზარი გამოწვევები

მას შემდეგ, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა გასულ თვეში ზედამხედველობა გაუწია ვენესუელელ კოლეგა ნიკოლას მადუროს წინააღმდეგ განხორციელებულ მოქმედებებს, მან პირობა დადო, რომ ქვეყნის ნავთობის მარაგებს – მსოფლიოში უდიდესს – აითვისებდა. ტრამპი ამბობს, რომ სამხრეთ ამერიკის ქვეყანაში ვიზიტს გეგმავს, თუმცა თარიღი ჯერ დადგენილი არ არის. მისი კომენტარები, რომლებიც გასულ პარასკევს გაკეთდა, მას შემდეგ მოჰყვა, რაც აშშ-ის ენერგეტიკის მინისტრმა კრის რაიტმა ვენესუელაში ორდღიანი ვიზიტი დაასრულა, რათა ენახა, თუ როგორ იწყებს ქვეყანა ნავთობის სექტორის გახსნას ამერიკული კომპანიებისთვის. რაიტის ვიზიტი მას შემდეგ შედგა, რაც ვენესუელის ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო კანონი, რომელიც ნავთობის ინდუსტრიაში როგორც კერძო, ასევე უცხოურ ინვესტიციებს უშვებს, ორი ათწლეულის მკაცრი სახელმწიფო კონტროლის შემდეგ. ტრამპის აზრით, ეს დიდი ბიზნეს შესაძლებლობაა აშშ-ის ნავთობის სექტორისთვის. „ჩვენ ვაპირებთ ისეთი რაოდენობის ნავთობის მოპოვებას, როგორიც ცოტას თუ უნახავს“, – განაცხადა მან იანვრის შუა რიცხვებში გამართულ პრესკონფერენციაზე, თეთრ სახლში ენერგეტიკის ხელმძღვანელებთან შეხვედრის შემდეგ. მაგრამ აშშ-ის ნავთობკომპანიებისთვის, რომელთა ვენესუელაში მასიურ ინვესტირებასაც ტრამპი მოითხოვს, კითხვა მარტივია – რამდენად ამართლებს რიცხვები? უილიამ ჯექსონი, Capital Economics-ის განვითარებადი ბაზრების მთავარი ეკონომისტი, ამბობს, რომ აშშ-ის პრეზიდენტის მიზანია „ვენესუელის ნავთობის სექტორის აღორძინება და ამ ენერგიის გამოყენება მიწოდების გაზრდისა და მომხმარებლისთვის ხარჯების შესამცირებლად, რაც შესაძლოა შემოსავლის წყარო გახდეს უფრო მეგობრული ვენესუელის მთავრობისთვის, რათა წლების არასწორი მართვის შემდეგ ეკონომიკა აღადგინოს“. თუმცა, ამერიკული ენერგეტიკული კომპანიებისთვის დასაძლევია უზარმაზარი პრაქტიკული სირთულეები. ვენესუელის სახელმწიფო ნავთობკომპანია PDVSA, თავისი ყოფილი დიდების ჩრდილია. მადუროსა და მისი წინამორბედის, უგო ჩავესის მთავრობები კომპანიას მთლიანად მოგებას ართმევდნენ და ფულს იყენებდნენ სოციალური ხარჯების დასაფინანსებლად საცხოვრებელზე, ჯანდაცვასა და ტრანსპორტზე. მაგრამ მათ არ ჩადეს ინვესტიციები ნავთობის წარმოების დონის შესანარჩუნებლად, რამაც ბოლო წლებში მკვეთრად იკლო – ნაწილობრივ, მაგრამ არა მხოლოდ, აშშ-ის სანქციების გამო, რომლებიც შესაძლოა ახლა გადაიხედოს. „ვენესუელაში საქმე გაქვთ აღჭურვილობასთან, რომელიც მრავალწლიანმა უყურადღებობამ დააზიანა“, – ამბობს ჯექსონი. „ათიდან თხუთმეტი წლის წინ, ვენესუელა დღეში 1.5 მილიონი ბარელით მეტ ნავთობს აწარმოებდა, ვიდრე დღეს“. მონიკა დე ბოლე, პეტერსონის საერთაშორისო ეკონომიკის ინსტიტუტის უფროსი მკვლევარი, ეთანხმება, რომ PDVSA სავალალო მდგომარეობაშია. „ბევრი რამ სრულად უნდა დაიშალოს და თავიდან აშენდეს“, – უთხრა მან BBC-ს. „ფაქტობრივად, თუ პოლიტიკურ შეზღუდვებს მნიშვნელობა არ ექნებოდა, საუკეთესო იქნებოდა PDVSA-ს გაუქმება, მაგრამ ეს არ მოხდება. ეს დიდი ნაციონალისტური სიმბოლოა, ის სუვერენიტეტთან არის დაკავშირებული. ვენესუელელები მზად იქნებიან გააკეთონ ყველაფერი, რასაც აშშ ეტყვის და დანებდნენ? არა მგონია.“ ტრამპმა აშშ-ის ნავთობკომპანიებს სთხოვა, მინიმუმ $100 მილიარდი (75 მილიარდი ფუნტი) დაეხარჯათ ვენესუელის დაზიანებული ინფრასტრუქტურის აღდგენაზე – რაც აბსოლუტური აუცილებლობაა, სანამ მისი გაყიდვების გაზრდის გეგმა განხორციელდება. ოფიციალურად, ვენესუელას აქვს 300 მილიარდი ბარელი ნავთობის მარაგი – თუმცა 2023 წელს, მან მხოლოდ 211.6 მილიონი ბარელი ნავთობი გაიტანა ექსპორტზე, დაახლოებით $4 მილიარდის ღირებულების. შეადარეთ ეს მეორე ადგილზე მყოფ საუდის არაბეთს, რომელსაც 267 მილიარდი ბარელი მარაგი აქვს, მაგრამ იმავე პერიოდში $181 მილიარდის ღირებულების ექსპორტი ჰქონდა. ასე რომ, ყოველ შემთხვევაში ქაღალდზე, გაუმჯობესების ადგილი არსებობს. თუმცა, ჯექსონი ამბობს, რომ არსებობს ეჭვები ვენესუელის ნავთობის მარაგების რეალური ზომის შესახებ. ჩავესის პრეზიდენტობის დროს, ვენესუელამ გადააკლასიფიცირა თავისი მარაგები. მანამდე, ითვლებოდა, რომ იყო მხოლოდ 80 მილიარდი ბარელი მოსაპოვებელი ნავთობი, მაგრამ 2011 წლისთვის, მისმა მოხსენებულმა ციფრმა თითქმის ოთხმაგად მოიმატა. ეს სტატისტიკური ცვლილება იმ დროის მაღალმა ნავთობის ფასებმა გახადა შესაძლებელი, რამაც ადრე არარეალიზებადი პროექტები რეალურად აქცია. „იყო დიდი ნახტომი, რომელსაც ხალხი ეჭვქვეშ აყენებდა“, – ამბობს ჯექსონი. „მაგრამ ახლა მსოფლიო ნავთობით არის გადატვირთული და გაურკვეველია, ისევ მოქმედებს თუ არა იგივე გათვლები.“ როდესაც ჩავესი ვენესუელის პრეზიდენტი გახდა 1999 წელს, ნავთობის ფასები იზრდებოდა. 2010-იანი წლების დასაწყისში, ერთი ბარელი ხშირად დაახლოებით $100 ღირდა, რაც მთავრობას უამრავ ფულს აძლევდა სოციალურ პროგრამებში ჩასადებად. მაგრამ დღევანდელი ფასებით, დაახლოებით $65 ნიშნულზე, ქვეყანა ნაკლებად გონივრულ ინვესტიციად გამოიყურება. ვენესუელის ნავთობი ასევე უფრო დაბალი ხარისხისაა, ვიდრე საუდის არაბეთის ანალოგი. მისი მჟავე, მძიმე ნედლი ნავთობის მოპოვება და გადამუშავება რთულია, ხოლო გოგირდის მაღალი შემცველობა მას კოროზიულს ხდის მილსადენებისთვის. ვენესუელის ინდუსტრიის აღორძინებამ შესაძლოა პრობლემები შეუქმნას კანადას, რომელიც მსგავსი სიბლანტის ნავთობს აწარმოებს და მის დიდ ნაწილს აშშ-ში ექსპორტზე აგზავნის, მაგრამ ანალიტიკოსები რისკს მცირედ მიიჩნევენ. Capital Economics-ის კვლევის მიხედვით, კანადური ნავთობი კონკურენტუნარიან ფასად დარჩება, მაშინაც კი, თუ ვენესუელის წარმოება გაიზრდება. ამასობაში, ვენესუელის ეკონომიკურმა კრიზისმა თითქმის რვა მილიონი ადამიანის ემიგრაცია გამოიწვია, რომლებიც უკეთესი ცხოვრების საძიებლად გაიქცნენ. ეს მოიცავს ნავთობის ტუმბოების მუშაობისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის ექსპერტებს: გამოცდილი ინჟინრები, რომლებიც ადრე PDVSA-ს ხელფასზე იყვნენ, ახლა სხვაგან მუშაობენ, სისტემა კი მინიმალური პერსონალით ძლივს ფუნქციონირებს. ტომას უოტერსი, S&P Global Ratings-ის კვლევითი ფირმის მმართველი დირექტორი და ნავთობისა და გაზის სექტორის ხელმძღვანელი, ამბობს