შიდა ინსტიტუტების არაეფექტურობის ფონზე, უფლებადამცველები თავიანთი საქმიანობის გასაგრძელებლად სულ უფრო მეტად ეყრდნობიან საერთაშორისო სამართლებრივ მექანიზმებს. ბოლო ორი წლის განმავლობაში, „ქართულმა ოცნებამ“ მიიღო და ძალაში შემოიტანა კანონების პაკეტი, რომელსაც ადამიანის უფლებათა ჯგუფები ღიად რეპრესიულად მიიჩნევენ: კანონმდებლობა, რომელიც ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციებს „უცხო აგენტებად“ აფასებინებს; გრანტების შესახებ კანონი, რომელიც მთავრობას უცხოური დაფინანსების მონიტორინგისა და შერჩევითი ბლოკირების საშუალებას აძლევს; და აღსრულების მექანიზმები, რომლებიც ამერიკული FARA-ს (უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის აქტი) მიხედვით არის მოდელირებული, მაგრამ სრულიად განსხვავებულ პოლიტიკურ კონტექსტში გამოიყენება. 2026 წლის დასაწყისიდან სამართლებრივი გარემო კიდევ უფრო გაუარესდა. საქართველოს მთავრობამ ახალი, მასშტაბური საკანონმდებლო პაკეტი წამოიწყო, რომელიც სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობას კიდევ უფრო მეტად აკრიმინალებს. გრანტების შესახებ კანონში და სისხლის სამართლის კოდექსში შეტანილი ეს უახლესი ცვლილებები „უცხოური გრანტის“ განსაზღვრებას აფართოებს და პრაქტიკულად ნებისმიერ მხარდაჭერას მოიცავს, რომელიც სახელმწიფო პოლიტიკაზე ან „საზოგადოების ნებისმიერ სეგმენტზე“ გავლენის მოხდენას ისახავს მიზნად. გრანტების რეგულაციების დარღვევა ახლა ექვს წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს, ხოლო ახალი ბრალდება – „ფულის გათეთრება პოლიტიკურ საკითხებზე აქტივიზმის მიზნით“ – 12 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას შეიძლება ნიშნავდეს. მრავალი არასამთავრობო ორგანიზაციისთვის ამის შედეგი იყო პარალიჩი ეროვნულ დონეზე ადვოკატირებისა და ინსტიტუტებთან ჩართულობის კუთხით, და საერთაშორისო სამართლებრივ და პოლიტიკურ მექანიზმებზე მზარდი დამოკიდებულება საკუთარი საქმიანობის შესანარჩუნებლად. **ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი, როგორც გადარჩენის საშუალება** ამ ფონზე, ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციები სულ უფრო მეტად მიმართავენ საერთაშორისო მექანიზმებს, არა როგორც უკანასკნელ საშუალებას, არამედ როგორც ეფექტურ ინსტრუმენტს. „არასამთავრობო ორგანიზაციები არიან ინდივიდების გაერთიანებები, რომლებიც კონკრეტულ საკითხებზე მუშაობენ“, – განაცხადა თამარ დეკანოსიძემ, Equality Now-ის რეგიონულმა წარმომადგენელმა ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში. „მრავალი კონვენცია და საერთაშორისო სტანდარტი სახელმწიფოს ავალდებულებს, ხელი შეუწყოს არასამთავრობო ორგანიზაციების მუშაობას და ჩართოს ისინი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში“. Equality Now გლობალურად მუშაობს ქალთა და გოგონათა დისკრიმინაციისა და ძალადობის აღმოსაფხვრელად, მხარს უჭერს სამართლებრივ რეფორმებსა და სტრატეგიულ ლიტიგაციას. საქართველოში და ევრაზიის ფართო რეგიონში, ორგანიზაცია აწვდის ექსპერტიზას ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალზე და მხარს უჭერს ადგილობრივ პარტნიორებს, რათა ქალთა მიმართ ძალადობის საკითხებზე მუშაობა შენარჩუნდეს სულ უფრო მტრულ სამართლებრივ გარემოში. Equality Now-ის გავლენა უკვე შესამჩნევია საქართველოს სამართლებრივ ლანდშაფტში. 2024 წლის თებერვალში, ორგანიზაციისა და მისი პარტნიორების უწყვეტი ადვოკატირების შედეგად, საქართველომ შეცვალა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი, რათა ამოეღო დისკრიმინაციული დებულებები, რომლებიც ადრე ხელს უშლიდა შშმ პირებს, საკუთარ საქმეებში მოწმეებად მიეცათ ჩვენება. ეს ისტორიული ცვლილება უზრუნველყოფს მართლმსაჯულებაზე თანაბარ ხელმისაწვდომობას ქვეყანაში მცხოვრები დაახლოებით 198,000 ქალისა და გოგონასთვის, რომლებიც ხშირად სექსუალური ძალადობის მაღალი რისკის ქვეშ არიან. რეგიონულ დონეზე, ამ მექანიზმებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია, რომლის მონაწილეც საქართველოა. ეს საშუალებას აძლევს ინდივიდებსა და ორგანიზაციებს, მიმართონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს (ECHR) მას შემდეგ, რაც შიდა სამართლებრივი საშუალებები ამოწურულია. „ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები იურიდიულად სავალდებულოა“, – განაცხადა დეკანოსიძემ. „სასამართლოს წინაშე მიმდინარეობს საქმეები, რომლებიც ეხება ბოლო წლებში მიღებულ რეპრესიულ კანონმდებლობას“. მიუხედავად იმისა, რომ ECHR ხშირად შორეულ და რთულ ინსტანციად აღიქმება, მასთან მიმართვა ბევრად უფრო ხელმისაწვდომია, ვიდრე ბევრს ჰგონია. „სააპლიკაციო ფორმა ხელმისაწვდომია ევროპის საბჭოს ყველა ენაზე, ქართულის ჩათვლით. საწყის ეტაპზე ადვოკატი არ არის საჭირო“, – განმარტა დეკანოსიძემ. რაც საჭიროა, სხვათა შორის, არის იმის მტკიცებულება, რომ ყველა შიდა სამართლებრივი საშუალება ამოწურულია, რაც მზარდი გამოწვევაა საქართველოში, სადაც არასამთავრობო ორგანიზაციები აცხადებენ, რომ სასამართლოები სულ უფრო ხშირად ვერ ახერხებენ პოლიტიკურად მგრძნობიარე საქმეების სამართლიანად განხილვას. განაცხადები ასევე უნდა იყოს წარდგენილი საბოლოო შიდა გადაწყვეტილებიდან ოთხი თვის განმავლობაში. მას შემდეგ, რაც საქმე დასაშვებად გამოცხადდება, იურიდიული წარმომადგენლობა სავალდებულო ხდება, ხოლო პროცესი ინგლისურ ან ფრანგულ ენაზე გრძელდება. **სტრატეგიული ლიტიგაცია საქართველოს ფარგლებს გარეთ** ამ ძალისხმევის წინა ხაზზე დგას საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA). ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული სამართლებრივი დამკვირვებელი ორგანიზაცია, GYLA უზრუნველყოფს სტრატეგიულ ლიტიგაციას, საკონსტიტუციო საჩივრებსა და წარმომადგენლობას საერთაშორისო სასამართლოებში. „დაახლოებით 120-მა ორგანიზაციამ მიმართა სასამართლოს პირველად 2024 წლის ოქტომბერში, ე.წ. „რუსული კანონის“ მიღების დროს“, – განაცხადა ნონა ქურდოვანიძემ, GYLA-ს ყოფილმა თავმჯდომარემ. „ჩვენ მოვითხოვეთ იმ კონკრეტული ზიანის დადგენა, რასაც ამ კანონის ამოქმედება ორგანიზაციებს მიაყენებდა. ეს საქმე ახლა საბოლოო ეტაპზეა, პროცედურული ნაბიჯების უმეტესობა დასრულებულია. „არსებობს დიდი მოლოდინი, რომ დარღვევები გამოვლინდება“, – თქვა ქურდოვანიძემ და მიუთითა სასამართლოს წინა გადაწყვეტილებებზე რუსეთში მსგავსი კანონმდებლობის შესახებ. **როცა შიდა სასამართლოები „მუშაობას წყვეტენ“** ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციები ერთსა და იმავე სტრუქტურულ პრობლემაზე მიუთითებენ: ეფექტური შიდა სამართლებრივი საშუალებების თითქმის სრულ კოლაფსზე.