რუსეთის შორეული აღმოსავლეთის სოფელი, სადაც თითქმის ყველა კაცი ომში წავიდა – მძიმე დანაკარგები და პროპაგანდის გავლენა

რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში მდებარე სათევზაო სოფელ სედანკაში ცხოვრება მძიმეა. სახლების უმეტესობას არ აქვს ელემენტარული კეთილმოწყობა, როგორიცაა გამდინარე წყალი, შიდა ტუალეტი და ცენტრალური გათბობა, მიუხედავად იმისა, რომ ზამთრის თვეებში ტემპერატურა რუტინულად -10C-მდე ეცემა. ტყე-ტუნდრით და ჭაობებით გარშემორტყმულ რაიონულ ცენტრამდე მისვლა შესაძლებელია მხოლოდ მაისიდან ოქტომბრამდე მდინარის ნავით ან მუხლუხოიანი სატრანსპორტო საშუალებებით, ზამთარში კი მხოლოდ თოვლმავლით ან ვერტმფრენით. ადგილობრივი სამუშაო ადგილები ცოტაა და სოფლის მცხოვრებთა უმეტესობა თევზაობითა და საკუთარი საკვების მოყვანით ირჩენს თავს. ახლა კი, ადგილობრივების თქმით, სედანკას 18-დან 55 წლამდე თითქმის ყველა მამაკაცი წასულია რუსეთის ომში უკრაინაში. „გულსატკენია – ამდენი ჩვენი ადამიანი დაიღუპა“, – ამბობს ნატალია, სოფლის მცხოვრები, რომლის სახელიც მისი უსაფრთხოების მიზნით შევცვალეთ, BBC-ის მსოფლიო სამსახურთან ინტერვიუში. „ჩემი დის ქმარი და ჩემი ბიძაშვილები ფრონტზე არიან. თითქმის ყველა ოჯახში ვიღაც იბრძვის“. კამჩატკის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ოხოტის ზღვასთან ახლოს მდებარე სედანკა უკრაინის ფრონტის ხაზიდან 7000 კმ-ზე მეტითაა დაშორებული. ამერიკული ქალაქი ანკორიჯი, ოკეანის გაღმა, დაახლოებით ნახევარ მანძილზეა. 258 კაციანი საერთო მოსახლეობიდან სოფლიდან 39 მამაკაცმა მოაწერა ხელი რუსეთთან კონტრაქტს ომში საბრძოლველად. აქედან 12 დაღუპულია, შვიდი კი დაკარგულად ითვლება. „ჩვენი ყველა მამაკაცი წავიდა სპეციალურ სამხედრო ოპერაციაზე“, – განუცხადა ქალთა ჯგუფმა რეგიონულ გუბერნატორს 2024 წლის მარტში ვიზიტის დროს, კრემლის მიერ უკრაინაში ომის აღსანიშნავად გამოყენებული ტერმინოლოგიით. „შეშის დასაჩეხი არავინაა ზამთრისთვის ღუმელების გასათბობად“, – დასძინეს მათ სახელმწიფო ტელევიზიით ნაჩვენებ დიალოგში. BBC-მ, რუსულ საინფორმაციო გამოცემა „მედიაზონასთან“ და მოხალისე მკვლევარებთან ერთად, ამ დროისთვის დაადასტურა, რომ 2025 წელს 40 201 რუსი ჯარისკაცი დაიღუპა. ჩვენი ანალიზის მიხედვით, ჩვენ ვვარაუდობთ, რომ 2025 წელს დაღუპულთა საერთო რაოდენობა 80 000-ს მიაღწევს, რაც რუსული დანაკარგებისთვის უკრაინაში ყველაზე სასიკვდილო წელი იქნება სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყების შემდეგ, 2022 წლის 24 თებერვალს. ეს გაანგარიშება ითვალისწინებს ნეკროლოგებს, რომლებიც 2025 წელს ასახელებენ გარდაცვალების ან დაკრძალვის წლად, თუმცა ჩვენ ჯერ სრულად არ გვაქვს დამუშავებული ან გადამოწმებული. 2024 წლისთვის დადასტურებული სიკვდილიანობა ამჟამად 69 362-ს შეადგენს – დაახლოებით შედარებადია 2022 და 2023 წლების ჯამურ მაჩვენებლებთან – და მრუდი გამკაცრდა 2024 წლის ბოლოდან. ჩვენ დავადასტურეთ სიკვდილიანობა ოფიციალური მოხსენებებისა და საპროკურორო მონაცემთა რეესტრის გამოყენებით – რომელიც არის საქმეთა ოფიციალური რეესტრი ვინმეს გარდაცვალების შემდეგ – ასევე გაზეთების სტატიებიდან, ნათესავების ან ახლო მეგობრების სოციალური მედიის პოსტებიდან და ახალი მემორიალებისა და საფლავების მონაცემებიდან. საერთო ჯამში, BBC-მ ამ დროისთვის ომში დაღუპული 186 102 რუსი ჯარისკაცის სახელი დაადგინა. მიიჩნევა, რომ რეალური მსხვერპლი გაცილებით მაღალია, რადგან ბრძოლის ველზე მრავალი სიკვდილი არ აღირიცხება. სამხედრო ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ ჩვენი ანალიზი შესაძლოა მთლიანი რაოდენობის 45-65%-ს წარმოადგენდეს, რაც რუსული დანაკარგების პოტენციურ რაოდენობას 286 000-დან 413 500-მდე აფასებს. უკრაინამ ასევე მძიმე დანაკარგები განიცადა. გასულ თვეს პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ფრანგულ მაუწყებელ France 2-ს განუცხადა, რომ ბრძოლის ველზე „ოფიციალურად“ 55 000 უკრაინელი დაიღუპა. გარდა ამისა, მისი თქმით, „დიდი რაოდენობით ადამიანი“ ოფიციალურად დაკარგულად ითვლება, თუმცა ზუსტი რიცხვი არ დაუსახელებია. BBC-ის მიერ გადამოწმებული წყაროების, მათ შორის UA Losses ვებსაიტის შეფასებებზე დაყრდნობით, ჩვენ ვვარაუდობთ, რომ დაღუპული უკრაინელების რაოდენობა 200 000-მდე აღწევს. ომში დაღუპული რუსების უმეტესობას სლავური გვარები აქვს. თუმცა, დანაკარგები არაპროპორციულად მაღალია მცირე ძირძველ ჯგუფებში, განსაკუთრებით ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ეკონომიკურად დეპრესიულ რეგიონებში, როგორიცაა სედანკა. სედანკაში ძირითადად ცხოვრობენ კორიაკები და იტელმენები – ძირძველი ჯგუფები, რომლებიც საომარი წესების მიხედვით, შეიძლება გათავისუფლდნენ მობილიზაციისგან. ანტი-საომარი აქტივისტი მარია ვიუშკოვა აცხადებს, რომ რუსული სახელმწიფო ტელევიზია აძლიერებს სტერეოტიპებს ძირძველი თემების შესახებ, როგორც „დაბადებული მეომრების“ და გამოცდილი მსროლელების, რათა წაახალისოს ისინი ომში გაწევრიანებისთვის. „ბევრი ძირძველი თემი ამ მემკვიდრეობით ამაყობს, როგორც მათი იდენტობის ნაწილით. კრემლი ამ სიამაყეს იყენებს ომისთვის რეკრუტირებისთვის“, – ამბობს ვიუშკოვა. სედანკას ერთ-ერთი მამაკაცი, რომელიც კონფლიქტში ჩაერთო, იყო 45 წლის ვლადიმერ აკეევი, მონადირე და მეთევზე, რომელმაც ჯართან კონტრაქტი 2024 წლის ზაფხულში გააფორმა. ოთხი თვის შემდეგ ის ბრძოლაში დაიღუპა. მის დაკრძალვაზე 2024 წლის ნოემბერში დამკრძალავებმა სასაფლაომდე მხოლოდ თოვლმავლით მიაღწიეს, ხოლო აკეევის კუბო ფართო ხის მარხილებით ჩამოიტანეს. სხვაგან, ძირძველი ჯგუფების დადასტურებული დანაკარგები მოიცავს 201 ნენეცს, 96 ჩუქჩას, 77 ხანტის, 30 კორიაკს და შვიდ ინუიტს. 18-დან 60 წლამდე მამაკაცების პროპორციით, ეს უდრის ჩუქჩების დაახლოებით 2%-ს, რუსი ინუიტების 1.4%-ს, კორიაკების 1.32%-ს და ხანტის 0.8%-ს. BBC-ის ანალიზი აჩვენებს, რომ დაღუპულთა 67% სოფლისა და მცირე ქალაქებიდან არის – რომლებიც კლასიფიცირებულია 100 000-ზე ნაკლები მოსახლეობის მქონე დასახლებებად – მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის მოსახლეობის 48% იქ ცხოვრობს. დანაკარგების მაჩვენებელი ყველაზე მცირე იყო დიდ ქალაქებში, მოსკოვში კი ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე ნაკლები სიკვდილიანობა იყო – ხუთი.