რუსეთის მხარდაჭერის ზღვარი: დამასკო, კარაკასი და თეირანი კრემლის დაპირებების პირისპირ

დამასკოს, კარაკასისა და ახლა უკვე თეირანის ლიდერებმა აღმოაჩინეს, რომ რუსული მხარდაჭერა შეზღუდულია. ახლო აღმოსავლეთში ესკალაციის შესახებ პირდაპირ რეჟიმში შეგიძლიათ თვალყური ადევნოთ აქ. შაბათ დილით, როდესაც თეირანს აშშ-ისა და ისრაელის ბომბები უტევდა, ირანის უმაღლესმა დიპლომატმა მოსკოვის ნომერი აკრიფა. რუსეთის ოფიციალური განცხადების თანახმად, ხაზის მეორე მხარეს საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა ირანელ კოლეგას თანაგრძნობა გამოუცხადა და სიტყვიერი მხარდაჭერა აღუთქვა. ამრიგად, ირანი სირიისა და ვენესუელის შემდეგ უახლესი ქვეყანა გახდა, რომელმაც საკუთარ თავზე იგრძნო, რას ნიშნავს და რას არ ნიშნავს რუსეთთან პარტნიორობა. ოთხი წლის წინ უკრაინაში ფართომასშტაბიანი ომის დაწყების შემდეგ, კრემლი ეგრეთ წოდებული მრავალპოლარული სამყაროს დროშის მატარებლად წარმოაჩენდა თავს და რიტორიკულ კუნთებს ათამაშებდა. თუმცა, გადამწყვეტ მომენტებში, მოკავშირე სახელმწიფოებში, მათი ლიდერების თავდასხმის ქვეშ მოქცევისას, კრემლის რეაგირება ადგილზე აშკარად სუსტი იყო. თავდაპირველად, სირიის ბაშარ ალ-ასადმა 2024 წლის ბოლოს შეიტყო, რომ რუსული მხარდაჭერა არ იძლეოდა მისი რეჟიმის გადარჩენის გარანტიას, როდესაც მეამბოხე ძალები დამასკოში შეიჭრნენ. ვენესუელის ნიკოლას მადურო, რომელიც ამ წლის დასაწყისიდან ამერიკულ ციხეში ზის, ასევე დაფიქრდება, სად იყო კრემლი მისთვის საჭირო დროს. დღეს, თეირანზე თავდასხმის დროს, ირანის უზენაესი ლიდერი აიათოლა ალი ხამენეი მოკლეს, განაცხადა აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა. ირანი ახლა ემუქრება, რომ გახდეს უახლესი მაგალითი იმისა, თუ რა შეუსაბამობაა კრემლის ხმამაღალ განცხადებებს ამერიკული ჰეგემონიის ფონზე და რეალურ სამყაროს შორის, სადაც ეს ჰეგემონია სრულად ვლინდება. თეირანისთვის მოსკოვის სუსტი რეაგირება გასაკვირი არ უნდა ყოფილიყო. ეს უკვე გასაგები იყო სულ მცირე გასული ზაფხულიდან, როდესაც ისრაელთან 12-დღიანი ომის დროს, რომელიც მოიცავდა აშშ-ის მასიურ თავდასხმას ირანის ბირთვულ ობიექტებზე, რუსეთის მაღალჩინოსნებმა მსგავსად მხოლოდ დაგმობის განცხადებები გააკეთეს, მაგრამ არანაირი ქმედება. მომდევნო თვეებში მოსკოვმა ზარალის შეკავება სცადა. მან დაიცვა ისლამური რეჟიმის უფლება, ჩაეხშო პროტესტი, რისთვისაც, როგორც ცნობები იუწყებოდნენ, მათ რუსული სამხედრო აღჭურვილობა და ტექნოლოგია გამოიყენეს. დეკემბერში რუსეთმა დათანხმდა მიეწოდებინა 500 მილიონი ევროს ღირებულების მოწინავე მხრიდან გაშვებული რაკეტები, რადგან თეირანი ემზადებოდა აშშ-ის მეორე თავდასხმისთვის, Financial Times-ის ცნობით. მოსკოვმა საჯაროდ წარმოაჩინა თავი აშშ-სა და ირანს შორის შუამავლად, შესთავაზა გამდიდრებული ურანის მარაგების შენახვა რუსეთის ტერიტორიაზე. სიმბოლურად, ამ თვეში ირანისა და რუსეთის საზღვაო ძალებმა ომანის ყურეში ერთობლივი წვრთნებიც ჩაატარეს – თუმცა, როგორც ჩანს, მოსკოვმა მხოლოდ ერთი სამხედრო ხომალდი გამოყო. კრემლის თანაშემწემ ნიკოლაი პატრუშევმა შემდგომში განაცხადა, რომ ჰორმუზის სრუტეში ჩინეთის მონაწილეობით მეტი წვრთნა გაიმართება. მაგრამ, როდესაც შაბათს გადამწყვეტი მომენტი დადგა, მოსკოვის მიერ თეირანისთვის სამხედრო დახმარების აღმოჩენაზე საუბარი არ ყოფილა. ფორმალურად, რუსეთს ეს არ მოეთხოვება. მიუხედავად იმისა, რომ 2025 წლის აპრილში რუსეთმა და ირანმა ხელი მოაწერეს სტრატეგიული პარტნიორობის ხელშეკრულებას, ის არ შეიცავდა ურთიერთდახმარების პუნქტს. „მინდა ხაზი გავუსვა, რომ ხელშეკრულების ხელმოწერა არ ნიშნავს ირანთან სამხედრო ალიანსის შექმნას ან ურთიერთსამხედრო დახმარებას“, – განმარტა მაშინ რუსეთის სახელმწიფო დუმას რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ ანდრეი რუდენკომ. ეს ნიშნავდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ირანი უკრაინაში ომის დროს მოსკოვს „შაჰედის“ დრონებსა და რაკეტებს აწვდიდა, კრემლი არ აპირებს თეირანს შეუერთდეს კიდევ ერთი ბრძოლის დაწყებაში. შაბათის თავდასხმის შემდეგ რამდენიმე საათში, სოციალური მედიის ბევრმა მომხმარებელმა მოიძია პუტინის კომენტარები 2025 წლის ივნისიდან, სანქტ-პეტერბურგის ეკონომიკურ ფორუმზე, სადაც მან დაიცვა რუსეთის „ნეიტრალური“ პოზიცია ირანზე აშშ-ის პირველი ისრაელ-ამერიკული თავდასხმის დროს. მან აღნიშნა, რომ ისრაელში სულ მცირე ორი მილიონი ყოფილი საბჭოთა მოქალაქე ცხოვრობდა. „ეს დღეს თითქმის რუსულენოვანი ქვეყანაა. და ჩვენ, რა თქმა უნდა, ამ ფაქტორს ვითვალისწინებთ“, – თქვა პრეზიდენტმა მაშინ. რუსეთის ჩაურევლობა ირანში უდავოდ რეპუტაციულ დარტყმას წარმოადგენს გლობალურ ასპარეზზე. მაგრამ ამას შესაძლოა ომის გარკვეული ნადავლიც მოჰყვეს. მოსკოვი იმედოვნებს, რომ საკუთარი თავიდან ყურადღების გადატანას შეეცდება დასავლეთის – და განსაკუთრებით აშშ-ის – საერთაშორისო ნორმების შეუსრულებლობის ხაზგასმით. ასევე სავარაუდოა, რომ ეს გაამყარებს კრემლის მტკიცე პოზიციას უკრაინის მიმართ, რაც მან მუდმივად დასავლური აგრესიის წინააღმდეგ თავდაცვით ნაბიჯად წარმოაჩინა. „ძნელი იქნება პუტინის დარწმუნება, რომ ის ოდესმე ცდებოდა [დასავლეთის საფრთხის შესახებ],“ – განაცხადა ვლადიმერ პასტუხოვმა, რუსმა პოლიტოლოგმა, რომელიც ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯთან არის აფილირებული, Telegram-ზე. „სკეპტიკოსებს ის თეირანზე მიუთითებს და იტყვის: „ეს ჩვენც შეიძლება ვყოფილიყავით.““ უკიდურეს შემთხვევაში, თუ უკრაინაში მშვიდობის შესახებ აშშ-ის შუამავლობით მოლაპარაკებები ჩაიშლება, მოსკოვს თავისი სალაპარაკო არგუმენტები მზად ექნება. კრემლის პირველ ფიგურებს შორის, ვინც შაბათს რეაგირება მოახდინა, იყო რუსეთის უშიშროების საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე და ყოფილი პრეზიდენტი დიმიტრი მედვედევი. „მშვიდობისმყოფელი ისევ საქმეშია“, – დაწერა მან X-ზე, გულისხმობდა აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს. „ირანთან მოლაპარაკებები მხოლოდ საფარი იყო. ყველამ იცოდა ეს.“