რუსეთი ომის ოთხი წლის შემდეგ: როგორ შეიცვალა ქვეყანა და საზოგადოება?

ომმა, უფლებების შეზღუდვით და ბაზარზე არჩევანის შემცირებით, თავისი კვალი დატოვა. მიუხედავად ამისა, მის მიმართ მხარდაჭერა კვლავ მაღალია. Al Jazeera რუსეთში მცხოვრებ და საზღვარგარეთ მყოფ რუსებს ესაუბრა. თითქმის ოთხი წლის წინ, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა ეროვნულ ტელევიზიით განაცხადა, რომ ქვეყნის შეიარაღებულმა ძალებმა უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრა დაიწყეს. ომი, რომელიც ოფიციალური ევფემიზმით „სპეციალურ სამხედრო ოპერაციად“ (სსო) არის ცნობილი, დღესდღეობით უფრო დიდხანს გრძელდება, ვიდრე რუსეთის მონაწილეობა მეორე მსოფლიო ომში 1941 წლიდან 1945 წლამდე. BBC-ისა და რუსული დამოუკიდებელი მედია-გამოცემა MediaZona-ს მიერ გადამოწმებული მონაცემებით, რუსული საბრძოლო დანაკარგები 186 000-ს გადასცდა – რაც თითქმის 13-ჯერ აღემატება წითელი არმიის დანაკარგებს 1980-იანი წლების ავღანეთის ომში, რომელიც ათწლეულის განმავლობაში გრძელდებოდა და მოიცავდა ჯარისკაცებს მთელი საბჭოთა კავშირიდან. მაგრამ მილიონობით უკრაინელი ლტოლვილის გაქცევისა და მათ მიერ, ვინც დარჩა, მწარე ზამთრის გაძლების ფონზე, რა დროსაც რუსული რაკეტები ქვეყნის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურას ანადგურებს, როგორ შეცვალა გასულმა ოთხმა წელმა რუსეთი? Al Jazeera-მ ქვეყნის შიგნით და გარეთ მცხოვრებ ადამიანებს ესაუბრა, რათა გაეგო, როგორ შეიცვალა ცხოვრება 2022 წლის 24 თებერვლის შემდეგ. დასავლეთ რუსეთის უკრაინის მოსაზღვრე რეგიონები, როგორიცაა კურსკისა და ბელგოროდის ოლქები, უკრაინული ძალების საარტილერიო შეტევების, დრონების დარტყმების და სახმელეთო შეჭრების სამიზნე გახდა, რა დროსაც კურსკის ნაწილი დროებით უკრაინულ კონტროლში გადავიდა. „დაახლოებით ერთ წელზე მეტი ხნის წინ, სანამ უკრაინული ძალები ჯერ კიდევ ამ რეგიონში იმყოფებოდნენ, დღეში რამდენიმე შეტევა ხდებოდა“, — განაცხადა 25 წლის ბენ ჰიგინბოტომმა, რომელიც უფრო ცნობილია როგორც იუთუბერი Ben the Brit. ის კურსკში რუს მეუღლესთან ერთად 2021 წელს გადავიდა. „ვფიქრობ, ხალხს შეიძლება გაუკვირდეს, რამდენად შეეგუნენ ამას ადგილობრივები, მათ შორის მეც. არავინ გარბოდა თავშესაფრებში ყოველი დარტყმისას. სხვა შემთხვევაში, ცხოვრებას ვერასოდეს შეძლებდი. მუდმივად იქ იქნებოდი.“ ადგილობრივი საინფორმაციო საიტის Fonar.tv-ის ცნობით, ომის დაწყებიდან ბელგოროდის ოლქზე უკრაინულ თავდასხმებს სულ მცირე 458 მშვიდობიანი მოქალაქე ემსხვერპლა. თუმცა, დიდ მეტროპოლიებში, როგორიცაა მოსკოვი და სანკტ-პეტერბურგი, ომი თითქმის არ იგრძნობა, ხოლო უკრაინის დასავლელი მოკავშირეების მიერ დაწესებული სანქციები მხოლოდ უხერხულობას წარმოადგენს. „ძალიან ძვირია. შოკში ვარ“, — თქვა ანდრეიმ, 30 წლის მოსკოველმა. „ეს ევროპას ჰგავს – იქაც ყველა ფასებზე წუწუნებს. თუნდაც მხოლოდ ლუდი, სიგარეტი და შოკოლადი იყიდო, მაინც მინიმუმ 1000 რუბლს [13 დოლარი] დახარჯავ მაღაზიაში. მაგრამ მოსკოვში ადამიანების მსყიდველობითი უნარი აშკარად დიდად არ შემცირებულა. ბავშვები სუპერმარკეტების კაფეებში რიგებში დგანან. მთელი ქალაქი სავსეა ტაქსის მძღოლებითა და უამრავი მიტანის სერვისის მძღოლით.“ ზოგიერთი რამ შეიცვალა. „ძალიან პრობლემური გახდა ზოგიერთი ბრენდის პოვნა, რომლებსაც ადრე ყიდულობდი“, — განაცხადა კირილ F-მა, 39 წლის ფოტოგრაფმა სანკტ-პეტერბურგიდან, რომელმაც სთხოვა, მისი სრული სახელი არ გამჟღავნებულიყო. „მათი პოვნა გადამყიდველებთან შეიძლება, მაგრამ ისინი უფრო ძვირი გახდა და მაღაზიებში აღარ იყიდება“, — თქვა მან. მისი თქმით, ზოგიერთი სამხრეთ კორეული ბრენდი რუსეთში დაბრუნდა. LG-ის სარეცხი მანქანები და მაცივრები ახლა ისევ ხელმისაწვდომია. ჩინური ბრენდებიც ხელმისაწვდომია, მაგრამ ისინი „ისეთი კარგი ხარისხის არ არის, როგორც ტექნიკა, რომელსაც ადრე გერმანიიდან ან პოლონეთიდან ვიღებდით“, — აღნიშნა კირილმა. დასავლური სანქციების გამო საზღვარგარეთ გადახდის შეზღუდვების გვერდის ავლის მიზნით, მაგალითად, აპლიკაციებზე, კირილმა ყირგიზეთში გახსნა საბანკო ანგარიში. მისი თქმით, ეს არ არის გადაულახავი დაბრკოლება, მაგრამ მაინც შემაშფოთებელია. თუმცა, კირილი ნაკლებად ოპტიმისტურად არის განწყობილი საკუთარი მთავრობის მიერ დაწესებული შეზღუდვების მიმართ. 2022 წლიდან კრემლმა შემოიღო მკაცრი კანონები, რომლებიც სჯის იმას, რასაც ის შეჭრის შესახებ „ფეიკ ნიუსს“ უწოდებს. გარდა ამისა, ხელისუფლებამ დაბლოკა სოციალური მედია, როგორიცაა Instagram და Facebook, და გაართულა WhatsApp-ის, Telegram-ისა და YouTube-ის გამოყენება, სახელმწიფო მხარდაჭერით ალტერნატივების, როგორიცაა RuTube და შეტყობინებების აპლიკაცია Max-ის პოპულარიზაცია. „თავდაპირველად, Facebook-ის გამოყენება აგვეკრძალა, მაგრამ მას ცოტა ადამიანი იყენებდა და მათ უბრალოდ VPN-ები დააყენეს, შემდეგ კი YouTube აიკრძალა“, — მოყვა კირილმა. „ჩვეულებრივი მოქალაქეებისთვის ეს ბლოკირება მხოლოდ ამძიმებს ცხოვრებას. სულ ეს არის. ახალგაზრდები ამას თავიანთი პირადი ცხოვრების დარღვევად აღიქვამენ და ისინი სახელმწიფოს სიძულვილით გაიზრდებიან.“ საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვები მუდმივად აჩვენებს, რომ ომს ფართო მხარდაჭერა აქვს საზოგადოებაში, თუმცა ანალიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ ანტისაომარი განწყობების კრიმინალიზაციის კანონები ართულებს ამ გამოკითხვების სიზუსტის შეფასებას. 30 წლის ვლადისლავის ძმა სამხრეთ-დასავლეთ რუსეთის ქალაქ სარატოვიდან ერთი თვის წინ რუსეთის შეიარაღებულ ძალებში დრონის პილოტად ჩაირიცხა. რუსული სამხედრო ძალები ახლა უამრავ რეკრუტს იზიდავენ ხელგაშლილი ანაზღაურების პაკეტებით, ნაცვლად გაწვევაზე დაყრდნობისა. „თავდაპირველად, ვფიქრობდი, რომ [ომი] არასწორი იყო, როგორი „დენაციფიკაციაზე“ საუბრობთ?“ — განუცხადა ვლადისლავმა Al Jazeera-ს Telegram-ის საშუალებით, სანამ ნაჩქარევად წაშლიდა თავის შეტყობინებებს. კრემლმა უკრაინის ხელმძღვანელობა პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის მეთაურობით პრონაცისტურად აღწერა და დაჟინებით მოითხოვა, რომ მისი სამხედრო ოპერაცია უკრაინის „დენაციფიკაციის“ სურვილით არის განპირობებული. „მაგრამ შემდეგ უკრაინულმა მხარემ სვასტიკებისა და SS-ის თავის ქალების ფოტოების გამოქვეყნება დაიწყო..."