როცა პრემიერ-მინისტრს უიღბლოდ მიიჩნევენ, უკან დასაბრუნებელი გზა არ არსებობს. თუმცა ლეიბორისტულ პარტიას კარგი გეგმები აქვს – და პოლიტიკური ლანდშაფტის ფრაგმენტაციის პირობებში, მას მაინც შეუძლია გამარჯვება. 1992 წლის ზაფხულში ჯონ მეიჯორი აღმავალ გზაზე იყო. იგი საკუთარ თავს წარმოაჩენდა, როგორც ჩვეულებრივ ლიდერს, რომელთანაც ამომრჩეველს შეეძლო კავშირის დამყარება. მარგარეტ ტეტჩერის მემკვიდრემ პრემიერ-მინისტრის პოსტზე ახლახან მოიგო არჩევნები, ყოველგვარი მოლოდინის საწინააღმდეგოდ, და რამდენიმე თვის განმავლობაში ყველაფერი კარგად მიდიოდა. შემდეგ დადგა „შავი ოთხშაბათი“, 1992 წლის ფუნტის კრიზისი, და მას შემდეგ, რაც ჯორჯ სოროსმა და მისმა თანამოაზრე სპეკულანტებმა ბრიტანეთი ევროპის სავალუტო გაცვლითი კურსის მექანიზმიდან გაიყვანეს, არაფერი იყო ისე, როგორც ადრე. მეიჯორი გახდა ადამიანი „უკუ მიდასის შეხებით“. მას არაფერი გამოსდიოდა. იგი ხუმრობის საგანი გახდა. პრესა დაუნდობელი იყო. კირ სტარმერი ახალი ჯონ მეიჯორია. მართალია, ბოლო 18 თვის განმავლობაში არაფერი მომხდარა ისეთი სიმბოლური, როგორიც „შავი ოთხშაბათი“ იყო, უბრალოდ ცუდი ამბების მუდმივი ნაკადი შეინიშნება. ამომრჩევლები, რომლებიც სტარმერისგან ახალ დასაწყისს ელოდნენ კონსერვატორების 14-წლიანი არაკომპეტენტურობისა და კორუფციის შემდეგ, „მყიდველის სინანულის“ მსხვერპლნი აღმოჩნდნენ, საზოგადოების სწრაფი იმედგაცრუებით კი „მწვანე პარტიამ“ და „Reform UK“-მ ისარგებლეს. როდესაც პრემიერ-მინისტრს უიღბლობის რეპუტაცია აქვს, ამ შთაბეჭდილების შეცვლა რთულია. მეიჯორმა 1997 წლის არჩევნები დიდი სხვაობით წააგო, მიუხედავად იმისა, რომ „შავი ოთხშაბათის“ შემდეგ ხუთი წლის განმავლობაში ეკონომიკა ძლიერდებოდა. სტარმერს ეს უპირატესობაც კი არ აქვს. ეკონომიკური ზრდა სუსტია და ამ კვირაში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ უმუშევრობამ თითქმის ხუთი წლის განმავლობაში ყველაზე მაღალ მაჩვენებელს მიაღწია. ბრიტანული პოლიტიკის ფრაგმენტული მდგომარეობა ნიშნავს, რომ ლეიბორისტების გამარჯვება მომავალ არჩევნებში ჯერ კიდევ სავარაუდოა. ამისათვის, თუმცა, ოთხი რამ უნდა მოხდეს. პირველი, სტარმერი უნდა წავიდეს. ამომრჩევლები მიიჩნევენ, რომ ის არ არის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობისთვის შესაფერისი და ის ოფისში მხოლოდ მანამ დარჩება, სანამ ლეიბორისტული პარტია არ შეთანხმდება, ვინ უნდა იყოს მისი მემკვიდრე. შემდეგ ცვლილებები დადგება. მეორე, მთავრობამ უნდა შეწყვიტოს საკუთარი თავისთვის ზიანის მიყენება. ლეიბორისტები ძალაუფლებაში მოსვლის შემდეგ უნებლიე შეცდომების გამო იყვნენ დამნაშავენი და არაერთხელ განახორციელეს მკვეთრი ცვლილებები. 2024 და 2025 წლების ბიუჯეტებით შექმნილმა გაურკვევლობამ გამოიწვია ბიზნესის უყოყმანობა ინვესტიციებთან დაკავშირებით. დამსაქმებლების ეროვნული დაზღვევის შენატანების ზრდა იყო ის, რასაც ეკონომიკის სახელმძღვანელოები ამბობენ – გადასახადი სამუშაო ადგილებზე. განსაკუთრებით რთულია ცხოვრება ახალგაზრდებისთვის, რომლებიც სამუშაოს ეძებენ. მესამე, სტარმერის მემკვიდრემ უნდა აჩვენოს, რომ მას აქვს თანმიმდევრული სტრატეგია. აქ, თუ კარგად დავაკვირდებით, არსებობს სამუშაო მასალა, რადგან – მიუხედავად ამჟამინდელი საყოველთაო აზრისა – ლეიბორისტები ზოგადად შეესაბამებოდნენ საზოგადოებრივ განწყობას 2024 წლის არჩევნებში. მათ იცოდნენ, რომ ამომრჩევლებს სურდათ დამატებითი ინვესტიციები NHS-ში, მეტი ფული დახარჯულიყო ბრიტანეთის მოძველებულ ინფრასტრუქტურაზე, სამუშაო ადგილზე ძალაუფლების ბალანსის შეცვლა თანამშრომლების სასარგებლოდ, წარმოების გაძლიერება, მდიდრებისთვის უფრო მაღალი გადასახადები და ცხოვრების დონის გაუმჯობესება. ლეიბორისტებმა ამ საკითხების უმეტესობა შეასრულეს. რეიჩელ რივზის პირველმა ბიუჯეტმა უზრუნველყო დამატებითი თანხები NHS-ისთვის და შეცვალა საბუღალტრო წესები, რათა მთავრობას შეეძლო გაეზარდა საჯარო ინვესტიციები. არსებობს ინდუსტრიული სტრატეგია, რომელიც ფოკუსირებულია ზრდის რვა კონკრეტულ პოტენციურ სექტორზე, და კანონპროექტი მუშაკებისთვის ახალი უფლებების მინიჭების შესახებ. ახლა, შეიძლება ითქვას, რომ ეს არ არის საკმარისი და ფოკუსი დაიკარგა მუდმივი შეცდომების გამო. ეს მართალია, მაგრამ მაინც, სახელმწიფო ხარჯების გაზრდა, დაფინანსებული სესხებისა და გადასახადების ნარევით, საწარმოო პროდუქციის გაზრდის გეგმა და შრომის ბაზრის უარესი გადაცდომების შეწყვეტის მცდელობა შეიძლება შეადგენდეს ცენტრისტულ-მემარცხენე პროგრამის ბირთვს. სადაც ლეიბორისტებმა ვერ შეასრულეს დაპირებები, ეს არის ზრდა, კერძოდ კი ცხოვრების დონის ზრდა, რომელიც 2025 წლის მეორე ნახევარში შემცირდა. თოთხმეტნახევარზე მეტი წლის შემდეგ, რა დროსაც ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავალი მხოლოდ მცირედით გაიზარდა და საზოგადოებრივი სფეროს მდგომარეობა გაუარესდა, ლეიბორისტებმა ჯერჯერობით იგივე შემოგვთავაზეს. პაციენტები კვლავ ელოდებიან მკურნალობას საავადმყოფოს დერეფნებში საკაცეებზე. გზები კვლავ ორმოებით არის სავსე. სტარმერი ამბობს, რომ ცვლილებებს დრო დასჭირდება, მაგრამ აზრი არ აქვს იმის თქმას, რომ საზოგადოებას მოთმინება მართებს. საზოგადოებას უკვე ყელში აქვს ამოსული მოთმინება. ასე რომ, ლეიბორისტების აღდგენის ბოლო პირობა ის არის, რომ ეკონომიკა აამუშავდეს. შუა 1990-იანი წლების სწრაფ ზრდაზე დაბრუნების რეალური პერსპექტივა არ არსებობს, მაგრამ აქედან მოყოლებული სიტუაცია უნდა გაუმჯობესდეს. თუ სხვა არაფერი, ეკონომიკის სიზანტე ინგლისის ბანკს საპროცენტო განაკვეთების შემცირებას აიძულებს. საერთაშორისო დონეზეც სიტუაცია უფრო მშვიდი უნდა იყოს, ვიდრე დონალდ ტრამპის მეორე ვადის პირველ წელს. მიუხედავად საშინელი პროგნოზებისა, ტარიფები გლობალური ეკონომიკისთვის დამანგრეველ ძალად არ აღმოჩნდა. პირობები ხელსაყრელია ბიზნეს ინვესტიციების გასაზრდელად. ინფლაცია მალე დაუბრუნდება 2%-იან მიზნობრივ მაჩვენებელს და საპროცენტო განაკვეთებიც შემცირდება. წარსული შოკების – ბრექსიტის, პანდემიის, უკრაინის ომის – გავლენა, რომლებმაც კაპიტალდაბანდების შეფერხებას შეუწყო ხელი, შემცირდა. კონსერვატორების მიერ გამოცხადებული საგადასახადო შეღავათები ინვესტიციებისთვის, ლეიბორისტების ზომებთან ერთად...