რობერტ დიუვალი: ლეგენდარული მსახიობის შვიდი ათწლეული ამერიკულ კინოში

რობერტ დიუვალი იყო გამორჩეული და ნაყოფიერი კინომსახიობი, რომელიც შვიდი ათწლეულის განმავლობაში ამერიკულ კინოს შინაგან ინტენსივობასა და მკაცრ ავტორიტეტს სძენდა. ოსკარის შვიდგზის ნომინანტმა, მან მოიპოვა საუკეთესო მსახიობი მამაკაცის ჯილდო 1983 წლის ფილმში „ნაზი წყალობა“ (Tender Mercies) პრობლემური ქანთრი მომღერლის როლისთვის. მისი მრავალი სხვა როლი მოიცავს მაფიის კონსილიერის განსახიერებას „ნათლიაში“ (The Godfather), ბომბასტური არმიის ოფიცრის როლს „აპოკალიფსი ახლაში“ (Apocalypse Now) და ტეხასელი რეინჯერის პერსონაჟს, რომელიც პირუტყვის გამრეკელად იქცა ფილმში „მარტოხელა მტრედი“ (Lonesome Dove). მთავარ როლზე მეტად, პერსონაჟების მსახიობად მიჩნეული, მას ყოველთვის შეეძლო ჰოლივუდის ყველაზე მეინსტრიმულ პროდუქციაშიც კი მოურიდებელი, ცეცხლოვანი მაჩიზმისა და უხასიათო წინააღმდეგობის შემოტანა. რობერტ სელდენ დიუვალი დაიბადა 1931 წლის იანვარში, სან-დიეგოში, კალიფორნიაში. დიუვალი საკუთარ თავს „საზღვაო ფლოტის შვილს“ უწოდებდა, მამის შეერთებული შტატების საზღვაო ფლოტში ხანგრძლივი კარიერის გამო. მამა მოელოდა, რომ ის ანაპოლისის (მერილენდი) საზღვაო აკადემიაში ჩააბარებდა. თუმცა, 1953 წელს კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, ვაჟმა ორი წელი არმიაში იმსახურა. დიუვალი მოგვიანებით ნიუ-იორკში გადავიდა სამსახიობო ხელოვნების შესასწავლად, ფოსტალიონად მუშაობდა თავის სარჩენად. მის თანაკლასელებს შორის იყვნენ დასტინ ჰოფმანი და ჯინ ჰეკმენი, რომლებიც ორივე სიცოცხლის ბოლომდე მეგობრებად დარჩნენ. „მეგობარი არის ის, ვინც მრავალი წლის წინ შემოგთავაზა თავისი ბოლო 300 დოლარი, როდესაც მენჯის ძვალი გაგიტყდა,“ იხსენებდა ის მოგვიანებით. „მეგობარი არის ჯინ ჰეკმენი.“ დიუვალმა პროფესიონალური სამსახიობო კარიერა ლონგ-აილენდის საზაფხულო თეატრში, Gateway Playhouse-ში დაიწყო, სადაც ართურ მილერის, ტენესი უილიამსის და სხვათა სპექტაკლებში თამაშობდა. მისი შესრულება ჰორტონ ფუტის ერთაქტიან პიესაში „შუაღამის გამრეკელი“ (The Midnight Caller) გახდა მიზეზი, რომ დრამატურგმა ის რეკომენდაცია გაუწია ბუ რედლის როლზე 1962 წლის ფილმში „ნუ მოკლავ ჯაფარას“ (To Kill a Mockingbird). ამ დროისთვის დიუვალი უკვე გამოჩენილი იყო ტელევიზიით ისეთ შოუებში, როგორიცაა „შიშველი ქალაქი“ (Naked City), „ალფრედ ჰიჩკოკი წარმოგიდგენთ“ (Alfred Hitchcock Presents) და „არმსტრონგ სირკლ თეატრი“ (Armstrong Circle Theatre). „ნუ მოკლავ ჯაფარას“, რომელიც ფუტმა ჰარპერ ლის რომანის მიხედვით მოარგო, მსახიობის პირველი კინოროლი იყო და შემდგომში ისეთ ფილმებში მიიწვიეს, როგორიცაა „დევნა“ (The Chase), „ბულიტი“ (Bullitt) და „ნამდვილი სიმამაცე“ (True Grit). 1969 წელს გამოსული ფილმი „წვიმის ხალხი“ (The Rain People) იყო მისი პირველი თანამშრომლობა რეჟისორ ფრენსის ფორდ კოპოლასთან, რომელთანაც მან მოგვიანებით „ნათლიას“ პირველ ორ ფილმში იმუშავა. ამ პერიოდის სხვა მნიშვნელოვანი როლები მოიცავს მაიორ ბერნსის მაღალსტრესიან განსახიერებას რობერტ ალტმანის „M*A*S*H“-ში და THX 1138-ის, ჯორჯ ლუკასის 1971 წლის დისტოპიური სამეცნიერო ფანტასტიკის დებიუტის, ამავე სახელწოდების პროტაგონისტის როლს. დიუვალის შესრულებამ ტომ ჰეიგენის როლში „ნათლიაში“ – მარლონ ბრანდოს მოხუცი დონ ვიტო კორლეონეს გონიერმა მთავარმა მრჩეველმა – მას პირველი ოსკარის ნომინაცია მოუტანა 1973 წელს. მან ეს როლი განმეორებით შეასრულა 1974 წლის ფილმში „ნათლია II“ (The Godfather Part II), რა დროისთვისაც მან ფუტთან კვლავ ითანამშრომლა 1972 წლის ფილმში, რომელიც მისი პიესის „ხვალ“ (Tomorrow) მიხედვით შეიქმნა. 1976 წლის „ქსელმა“ (Network) ის მოისყიდი ტელეპროდიუსერის როლში მიიწვია. ამავდროულად, იყო გამოჩენები მაიკლ კეინთან ერთად ფილმში „არწივი დაეშვა“ (The Eagle Has Landed), ლოურენს ოლივიესთან ერთად „ბეტსიში“ (The Betsy) და მუჰამედ ალისთან ერთად მოკრივის ბიოგრაფიულ ფილმში „უდიდესი“ (The Greatest). 1979 წელს დიუვალმა, შესაძლოა, თავისი ყველაზე დასამახსოვრებელი შესრულება წარმოადგინა ლეიტენანტ პოლკოვნიკ კილგორის როლში კოპოლას ვიეტნამის ომის ეპოსში „აპოკალიფსი ახლა“. „მიყვარს დილით ნაპალმის სუნი,“ - ცნობილია, რომ მისმა პერსონაჟმა განაცხადა ვიეტნამურ სოფელზე სასიკვდილო ვერტმფრენის შეტევის შემდეგ. მსახიობი არანაკლებ დომინანტური ეფექტით გამოჩნდა ფილმში „დიდი სანტინი“ (The Great Santini), სადაც განასახიერებდა ფრუსტრირებულ საზღვაო ქვეითთა პილოტს, რომელიც თავის თინეიჯერ შვილებს ავიწროებს და აშინებს. სცენა, რომელშიც ის თავის შვილს ტანჯავს თავზე კალათბურთის ბურთის დარტყმით, სპუფირებული იყო მაიკ მაიერსის დოქტორ ივილის მიერ „ოსტინ პაუერსის“ მეორე ფილმში. დიუვალის ნამუშევრებმა „აპოკალიფსი ახლასა“ და „დიდ სანტინში“ მას ზედიზედ წლებში ოსკარის ნომინაციები მოუტანა. პირველმა ასევე მიუღო BAFTA და ოთხი ოქროს გლობუსის ჯილდოდან პირველი. თუმცა, სწორედ მისი როლი, როგორც ალკოჰოლიკი მომღერლის, მაკ სლეჯის, ფილმში „ნაზი წყალობა“, იყო ის, რამაც საბოლოოდ ოსკარი მოუტანა, დაამარცხა რა მთლიანად ბრიტანელი ნომინანტების შემადგენლობა, რომელშიც შედიოდნენ კეინი და ალბერტ ფინი. დიუვალის სხვა ოსკარის ნომინაციები მოვიდა მისი შესრულებისთვის 1997 წლის ფილმში „მოციქული“ (The Apostle), 1998 წლის იურიდიულ დრამაში „სამოქალაქო საქმე“ (A Civil Action) და 2014 წლის ფილმში „მოსამართლე“ (The Judge). „მოციქულში“, რომელიც მან ასევე დაწერა და გადაიღო, მსახიობმა განასახიერა ევანგელისტი მქადაგებელი, რომელიც დანაშაულის ჩადენის შემდეგ ახალ ცხოვრებას იწყებს ლუიზიანაში. რეალურ ცხოვრებაში, დიუვალი ბავშვობაში რეგულარულად დადიოდა ეკლესიაში, მაგრამ თავს იკავებდა რწმენაზე საუბრისგან, მხოლოდ აღნიშნავდა, რომ „ყოველთვის მორწმუნე იყო“. მტკიცე რესპუბლიკელი ნაკლებად თავშეკავებული იყო თავისი პოლიტიკური შეხედულებების შესახებ და იყო პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშ უმცროსის ინაუგურაციის სტუმარი 2001 წელს. დიუვალის მრავალი სხვა კინოროლი მოიცავს ლოს-ანჯელესის პოლიციის ოფიცერს ფილმში „ფერები“ (Colors), ასტრონავტს „ღრმა გავლენაში“ (Deep Impact) და NASCAR-ის ეკიპაჟის უფროსს „ჭექა-ქუხილის დღეებში“ (Days of Thunder) ტომ კრუზთან ერთად. ის კრუზს კვლავ შეხვდა 2012 წლის ფილმში „ჯეკ რიჩერი“ (Jack Reacher), სადაც დიუვალმა განასახიერა ყოფილი ჯარისკაცი, რომელიც იარაღის მაღაზიის მფლობელი გახდა. თუმცა, დიუვალი ხშირად ყველაზე ბედნიერად გამოიყურებოდა ცხენზე ამხედრებული, იქნება ეს აღიარებულ სატელევიზიო მინი-სერიალში „მარტოხელა მტრედი“ თუ კევინ კოსტნერის ვესტერნში „ღია სივრცე“ (Open Range). „ვფიქრობ, ვესტერნი ერთგვარად განსაზღვრავს ჩვენ“, - თქვა მსახიობმა 2016 წელს. „ინგლისელებს ჰყავთ შექსპირი; ფრანგებს - მოლიერი; რუსებს h