ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტი როდრიგო დუტერტე ჰააგის სასამართლოს წინაშე წარსდგება მისი უპრეცედენტო „ნარკოტიკებთან ომის“ გამო, რომელმაც ათასობით ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. ამასობაში, ფილიპინებში ნარკოტიკებთან ომი გრძელდება. 2016 წლის 14 ოქტომბერს, შუადღისას, ოთხი ნიღბიანი შეიარაღებული პირი მანილაში, პაკიტო მეხოსის სახლში შეიჭრა. 53 წლის, ხუთი შვილის მამა, მეხოსი სამშენებლო მოედნებზე ელექტრიკოსად მუშაობდა. ზოგჯერ „შაბუს“ (მეთამფეტამინის) მომხმარებელი, მეხოსი ორი დღით ადრე ჩაბარდა ადგილობრივ ხელისუფლებას მას შემდეგ, რაც შეიტყო, რომ ის ნარკოდამნაშავეების „სათვალთვალო სიაში“ იყო. (…) ორი გასროლა გაისმა. პოლიციის გამომძიებლები რამდენიმე წუთში მივიდნენ და მათ შეიარაღებული პირები დაეხმარნენ. თავიანთ ანგარიშში პოლიციამ მეხოსი მოიხსენია, როგორც „ნარკოტიკების რეალიზაციაში ეჭვმიტანილი“, რომელმაც „პოლიციელებისკენ იარაღი მიმართა, მაგრამ მათ შეძლეს, რომ პირველებს ესროლათ მისთვის სხეულში, რამაც მყისიერი სიკვდილი გამოიწვია.“ მათ განაცხადეს, რომ იარაღთან ერთად „შაბუს“ შეკვრა იპოვეს. „მაგრამ პაკიტოს არასოდეს ჰქონია იარაღი“, – თქვა მისმა ნათესავმა. „და იმ დღეს მას არანაირი „შაბუ“ არ ჰქონია“, – ციტირებს მას ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია Human Rights Watch 2017 წელს. პაკიტო მეხოსი ათასობით იმ ადამიანთაგან ერთ-ერთი იყო, ვინც ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტის როდრიგო დუტერტეს „ნარკოტიკებთან ომის“ მსხვერპლი გახდა. 2016-2022 წლებში დაღუპულთა ზუსტი რაოდენობა უცნობი რჩება: ფილიპინების პოლიცია 7000-მდე ადამიანს ასახელებს, ხოლო HRW, Amnesty International და ასევე სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო (ICC) ჰააგაში 30 000-მდე მსხვერპლს ვარაუდობენ. ICC ყოფილ ფილიპინელ პრეზიდენტს კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებში ადანაშაულებს; მას ბრალი ედება, რომ ის „არაპირდაპირი თანამონაწილე“ იყო სისტემატური მკვლელობების დაგეგმვასა და განხორციელებაში. გამომძიებლები ასახელებენ მკვლელობისა და მკვლელობის მცდელობის სულ მცირე 78 შემთხვევას, რომლებშიც ისინი იმედოვნებენ, რომ მის პირდაპირ მონაწილეობას დაამტკიცებენ. გარდა ამისა, გავრცელებული ინფორმაციით, ის პოლიციელებსა და დაქირავებულ მკვლელებს აქეზებდა, რომ ეჭვმიტანილი დამნაშავეები „განეიტრალებინათ“. ICC-ში მიმდინარე წინასწარი წარმოება მიზნად ისახავს იმის დადგენას, არსებობს თუ არა საკმარისი მტკიცებულებები ძირითადი სასამართლო პროცესისთვის; ამის შესახებ გადაწყვეტილება 2026 წლის მაისშია მოსალოდნელი. ეს როდრიგო დუტერტეს აზიიდან პირველ ყოფილ სახელმწიფოს მეთაურად აქცევს, რომელიც ჰააგის სასამართლოს წინაშე წარსდგება. როდრიგოს პოლიტიკური კარიერა ფილიპინების სამხრეთ კუნძულ მინდანაოზე, დავაოში დაიწყო. 1980-იან წლებამდე დავაო ფილიპინების ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ქალაქად ითვლებოდა. მკვლელობები, ნარკოდამნაშავეობები, ძარცვები და დაპირისპირებული ბანდების სროლები ჩვეულებრივი მოვლენა იყო. თუმცა, ეს შეიცვალა როდრიგო დუტერტეს 22-წლიანი მერობის პერიოდში, რა დროსაც მან შეურიგებელი დამნაშავეებთან მებრძოლის რეპუტაცია მოიპოვა. დუტერტემ „ნულოვანი ტოლერანტობის პოლიტიკა“ გამოაცხადა და არსებითად პოლიციას ლეტალური ძალის გამოყენების სრული თავისუფლება მისცა, როდესაც ეჭვმიტანილები დაკავებას ეწინააღმდეგებოდნენ. გავრცელებული ინფორმაციით, ის სიკვდილის ესკადრონებთან, სამარცხვინო „დავაოს სიკვდილის ესკადრონებთან“ თანამშრომლობდა. მოხსენებების თანახმად, 1998-2015 წლებში ამ ჯგუფებმა 1400-ზე მეტი ადამიანი – მათ შორის წვრილმანი დამნაშავეები, ნარკოდილერები და თუნდაც ქუჩის ბავშვები – გაასამართლებლად სიკვდილით დასაჯეს. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციებმა აღშფოთება გამოხატეს, დუტერტე ადგილობრივ მოსახლეობაში განსაკუთრებით პოპულარული გახდა: მისი ხელმძღვანელობით დავაო ფილიპინების ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხო და ეკონომიკურად აყვავებულ ქალაქად გადაიქცა. მეტსახელად „დამსჯელი“, მან მონაწილეობა მიიღო 2016 წლის ფილიპინების საპრეზიდენტო არჩევნებში და დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა. როგორც პრეზიდენტმა, დუტერტემ ქვეყნის მასშტაბით გააგრძელა თავისი „ნარკოტიკებთან ომი“. მიუხედავად იმისა, რომ მის კამპანიას კარტელის ზოგიერთი ეჭვმიტანილი ბოსიც ემსხვერპლა, ძირითადად წვრილმანი დამნაშავეები, ნარკომომხმარებლები და სრულიად უდანაშაულო გამვლელებიც კი დაიღუპნენ, განსაკუთრებით მანილასა და სხვა ქალაქების გაჭირვებულ უბნებში. არაერთხელ მისმა განცხადებებმა ამ კონტექსტში საერთაშორისო აღშფოთება გამოიწვია. „თუ იცით ვინმე, ვინც დამოკიდებულია [ნარკოტიკებზე], წადით და მოკალით“, – მოუწოდა მან მანილას ღარიბ უბნებში მცხოვრებლებს 2016 წლის ივლისში მისი ინაუგურაციის შემდეგ. „დავაოში ეს მე თვითონ გავაკეთე. მხოლოდ იმისთვის, რომ ბიჭებისთვის (პოლიციიდან) მეჩვენებინა: „თუ მე შემიძლია ამის გაკეთება, თქვენ რატომ არ შეგიძლიათ?“ – განაცხადა მან 2016 წლის დეკემბრის სიტყვაში. განსაკუთრებული შეშფოთება გამოიწვია იმან, რომ ზოგიერთმა კრიტიკოსმა მისი ანტინარკოტიკული ომი ნაციონალ-სოციალიზმის დანაშაულებს შეადარა. თუმცა, დუტერტემ მიიღო ეს შედარება და განაცხადა, რომ ჰიტლერმა „მილიონობით ებრაელი დახოცა. კარგით, აქ სამი მილიონი ნარკომანია. მე მსურს მათი ყველას ხოცვა-ჟლეტა“, – თქვა მან. Amnesty International-ის მოხსენების თანახმად, პოლიციელები, სავარაუდოდ, არაოფიციალურ ჯილდოებს იღებდნენ ყოველი მოკლული ეჭვმიტანილისთვის. ეს ჯილდოები უბრალო დაკავებისთვის არ გაიცემოდა. 2022 წლის ივნისში, ექვსწლიანი ვადის შემდეგ, როდრიგო დუტერტემ თანამდებობა დატოვა. ახალი არჩევნების გამარჯვებული, რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს, ფერდინანდ მარკოს უმცროსი, ყოფილი დიქტატორის მარკოსის ვაჟი გახდა. ის ფაქტი, რომ მან დუტერტე 2025 წლის მარტში დააკავა და ჰააგაში გადაიყვანა, ნაკლებად არის დაკავშირებული ნარკოტიკებთან ბრძოლის მიმართ დამოკიდებულების ცვლილებასთან, ვიდრე ახალი პრეზიდენტის სურვილთან, მოეშორებინა თავისი უდიდესი პოლიტიკური კონკურენტი.