ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტი ჰააგის სასამართლოს წინაშე: როდრიგო დუტერტეს „ნარკოტიკებთან ომი“

ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტი როდრიგო დუტერტე ჰააგის სასამართლოს წინაშე წარდგება მისი უპრეცედენტო „ნარკოტიკებთან ომის“ გამო, რომელსაც ათასობით ადამიანი შეეწირა. ამასობაში, ფილიპინებში ნარკოტიკებთან ომი გრძელდება. 2016 წლის 14 ოქტომბრის შუადღისას, ოთხი ნიღბიანი შეიარაღებული პირი მანილაში პაკიტო მეხოსის სახლში შეიჭრა. 53 წლის, ხუთი შვილის მამა მეხოსი სამშენებლო ობიექტებზე ელექტრიკოსად მუშაობდა. ზოგჯერ „შაბუს“ (მეტამფეტამინი) მომხმარებელი, მეხოსი ადგილობრივ ხელისუფლებას ორი დღით ადრე ჩაბარდა მას შემდეგ, რაც გაიგო, რომ ნარკოდილერების „სამეთვალყურეო სიაში“ იყო. ორი გასროლა გაისმა. პოლიციის გამომძიებლები რამდენიმე წუთში მივიდნენ და მათ შეიარაღებული პირები ეხმარებოდნენ. თავიანთ მოხსენებაში, პოლიციამ მეხოსი მოიხსენია, როგორც „ნარკოტიკების გამსაღებელში ეჭვმიტანილი“, რომელმაც „იარაღი მიუშვირა [პოლიციას], მაგრამ პოლიციელებმა მოახერხეს მისი პირველად სროლა, რის შედეგადაც ის სხეულზე დაიჭრა და მყისიერად გარდაიცვალა“. მათი თქმით, ცეცხლსასროლ იარაღთან ერთად „შაბუს“ შეკვრა იპოვეს. „მაგრამ პაკიტოს არასდროს ჰქონია იარაღი“, – თქვა მისმა ნათესავმა. „და იმ დღეს არც ერთი გრამი „შაბუ“ არ ჰქონია“, – ციტირებს მას ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაცია Human Rights Watch 2017 წელს. პაკიტო მეხოსი ათასობით იმ ადამიანთაგან ერთ-ერთი იყო, ვინც ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტის, როდრიგო დუტერტეს „ნარკოტიკებთან ომის“ მსხვერპლი გახდა. 2016-დან 2022 წლამდე მოკლული ადამიანების ზუსტი რაოდენობა უცნობია: ფილიპინების პოლიცია 7 000-მდე ადამიანზე საუბრობს, ხოლო HRW, Amnesty International და ჰააგის სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო (ICC) მსხვერპლთა რაოდენობას 30 000-მდე აფასებს. ICC ყოფილ ფილიპინელ პრეზიდენტს კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებში ედავება; მას ბრალად ედება „ირიბ თანამონაწილეობა“ სისტემატური მკვლელობების დაგეგმვასა და განხორციელებაში. გამომძიებლები მოიხსენიებენ სულ მცირე 78 მკვლელობისა და მკვლელობის მცდელობის საქმეს, რომლებშიც ისინი იმედოვნებენ, რომ მის პირდაპირ მონაწილეობას დაამტკიცებენ. გარდა ამისა, გავრცელებული ინფორმაციით, მან პოლიციელები და დაქირავებული მკვლელები წააქეზა საეჭვო დამნაშავეების „განეიტრალებისკენ“. ICC-ში მიმდინარე წინასწარი მოსმენები მიზნად ისახავს იმის დადგენას, არის თუ არა საკმარისი მტკიცებულება ძირითადი სასამართლო პროცესისთვის; გადაწყვეტილება ამის შესახებ 2026 წლის მაისშია მოსალოდნელი. ეს როდრიგო დუტერტეს გახდის აზიიდან პირველ ყოფილ სახელმწიფოს მეთაურად, რომელიც ჰააგაში სასამართლოს წინაშე წარდგება. როდრიგოს პოლიტიკური კარიერა ფილიპინების სამხრეთ კუნძულ მინდანაოზე მდებარე ქალაქ დავაოში დაიწყო. 1980-იან წლებამდე დავაო ფილიპინების ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ქალაქად ითვლებოდა. მკვლელობები, ნარკოდანაშაულები, ძარცვები და დაპირისპირებული ბანდებს შორის სროლები ჩვეულებრივი მოვლენა იყო. თუმცა, ეს შეიცვალა როდრიგო დუტერტეს 22-წლიანი მერობის პერიოდში, რომლის დროსაც მან დაუნდობელი დამნაშავეების წინააღმდეგ მებრძოლის რეპუტაცია მოიპოვა. დუტერტემ გამოაცხადა „ნულოვანი ტოლერანტობის პოლიტიკა“ და არსებითად პოლიციას სრული თავისუფლება მისცა სასიკვდილო ძალის გამოყენებაში, როდესაც ეჭვმიტანილები დაპატიმრებას წინააღმდეგობას უწევდნენ. ასევე ამბობენ, რომ ის თანამშრომლობდა სიკვდილის ესკადრონებთან, ცნობილ „დავაოს სიკვდილის ესკადრონებთან“. გავრცელებული ინფორმაციით, 1998-დან 2015 წლამდე ამ ჯგუფებმა სასამართლოს გარეშე 1 400-ზე მეტი ადამიანი, მათ შორის წვრილმანი დამნაშავეები, ნარკოდილერები და ქუჩის ბავშვებიც კი, სიკვდილით დასაჯეს. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის უფლებების ორგანიზაციები აღშფოთებას გამოხატავდნენ, დუტერტე ადგილობრივ მოსახლეობაში უზომოდ პოპულარული გახდა: მისი ხელმძღვანელობით, დავაო ფილიპინების ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხო და ეკონომიკურად აყვავებულ ქალაქად გადაიქცა. მეტსახელად „კარგიჯი“, ის 2016 წლის ფილიპინების საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობდა და დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა. პრეზიდენტობისას დუტერტემ გააგრძელა თავისი „ნარკოტიკებთან ომი“ მთელი ქვეყნის მასშტაბით. მიუხედავად იმისა, რომ მის კამპანიას ზოგიერთი საეჭვო კარტელის ბოსიც შეეწირა, ძირითადად დახოცილნი იყვნენ წვრილმანი დამნაშავეები, ნარკომომხმარებლები და სრულიად უდანაშაულო გამვლელები, განსაკუთრებით მანილასა და სხვა ქალაქების ღარიბ უბნებში. არაერთხელ, მისმა განცხადებებმა ამ კონტექსტში საერთაშორისო აღშფოთება გამოიწვია. „თუ იცნობთ ვინმეს, ვინც დამოკიდებულია [ნარკოტიკებზე], წადით და მოკალით ისინი“, – მოუწოდა მან მანილას ღარიბ უბნების მცხოვრებლებს 2016 წლის ივლისში მისი ინაუგურაციის შემდეგ. „დავაოში ეს მე თვითონ გავაკეთე. მხოლოდ იმისთვის, რომ ბიჭებისთვის (პოლიციიდან) მეჩვენებინა: „თუ მე შემიძლია, თქვენ რატომ არ შეგიძლიათ?“ – განაცხადა მან 2016 წლის დეკემბერში სიტყვით გამოსვლისას. განსაკუთრებული შეშფოთება გამოიწვია იმ ფაქტმა, როდესაც ზოგიერთმა კრიტიკოსმა მისი ნარკოტიკებთან ომი ნაციონალ-სოციალიზმის დანაშაულებს შეადარა. თუმცა, დუტერტემ ეს შედარება მიიღო და განაცხადა, რომ ჰიტლერმა „მილიონობით ებრაელი დახოცა. კარგი, აქ სამი მილიონი ნარკომანია. მე მსურს მათი ყველა დახოცვა“, – თქვა მან. Amnesty International-ის მოხსენების თანახმად, პოლიციელები, სავარაუდოდ, იღებდნენ არაოფიციალურ ჯილდოს ყოველი მოკლული ეჭვმიტანილისთვის. ეს ჯილდოები მხოლოდ დაკავებებისთვის არ გაიცემოდა. 2022 წლის ივნისში, ექვსწლიანი ვადის შემდეგ, როდრიგო დუტერტე თანამდებობიდან გადადგა. არჩევნების ახალი გამარჯვებული, რაც არ უნდა საკვირველი იყოს, იყო ფერდინანდ მარკოს უმცროსი, ყოფილი დიქტატორის მარკოსის ვაჟი. ის ფაქტი, რომ მან დუტერტე 2025 წლის მარტში დააკავა და ჰააგაში გადაიყვანა, ნაკლებად უკავშირდება ნარკოტიკებთან ბრძოლაში პოზიციის შეცვლას, ვიდრე ახალი პრეზიდენტის სურვილს, მოეშორებინა თავისი უდიდესი პოლიტიკური მეტოქე.