ნაზ შაჰი 18 წლის იყო, როდესაც ის და დედამისი პოლიციის განყოფილებაში გადაიყვანეს იმ მამაკაცის მკვლელობის გამო, რომელსაც ბიძად მიიჩნევდა. რაც შემდეგ მოხდა, მის მომავალს განსაზღვრავდა. ის საუბრობს ლეიბორისტული პარტიის პრობლემებზე, შეცდომებზე და იმაზე, თუ რატომ დადგა დრო, რომ გააზიაროს საკუთარი ტრავმული ამბავი. წარმოგიდგენთ ნაწყვეტს ნაზ შაჰის მემუარებიდან: ნაზ შაჰი საკმაოდ ამაღელვებლად მიიჩნევდა იმ მომენტს, როდესაც ის მკვლელობის ეჭვით დააკავეს. „მართალი გითხრათ, გავერთე. ეს იყო ყველაზე დიდი მღელვარება, რაც კი ოდესმე განმიცდია ცხოვრებაში. მანამდე არასდროს ვყოფილვარ პოლიციის განყოფილებაში. 18 წლის ვიყავი და გამოუცდელი. ვიყავი ეს მართლაც თავშეკავებული ბავშვი, რომელიც დააკავეს. და ვფიქრობდი, რომ მათ შეეშალათ, ამიტომ ჩემს თავში ყველაფერი მალე დამთავრდებოდა“, – ამბობს ბრედფორდ ვესტის დეპუტატი. „ჩემი ტანსაცმელი გამომართვეს და თეთრი ფორმა მომცეს ჩასაცმელად, მე კი ვამბობდი: ‘ოჰ, ამაში მიმზიდველად გამოვიყურები, არა? წარმოგიდგენიათ, ამ ფორმით პაემანზე წამიყვანოთ?’ პოლიციელებთან ერთად კარგად ვხალისობდი. მართლა, ისეთი გულუბრყვილო ვიყავი.“ შაჰის საყვარელი „ბიძა“ აზამი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1992 წლის აპრილში. გაკვეთამ აჩვენა, რომ ის დარიშხანით იყო მოწამლული. შაჰმა და მისმა დედამ, ზოორამ, რომელიც ცოტა ინგლისურად საუბრობდა, წინა ღამით ვახშამი მოამზადეს. ისინი დააკავეს და სხვადასხვა პოლიციის განყოფილებაში გადაიყვანეს. შაჰი გაათავისუფლეს. ზოორამ აღიარა, რომ დესერტი, რომელიც დარიშხანს შეიცავდა, მან მოამზადა. ერთთვიანი სასამართლო პროცესის შემდეგ, ის აზამის მკვლელობაში გაასამართლეს 1993 წლის დეკემბერში და 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. შაჰის მიერ პოლიციის განყოფილებაში განცდილი მღელვარება დიდხანს არ გაგრძელებულა. დედის გასამართლების შემდეგ მან ორჯერ სცადა თვითმკვლელობა. მაგრამ ის სიცოცხლის ერთ-ერთი უდიდესი გადარჩენილია. მიუხედავად იმისა, რომ სკოლა 12 წლის ასაკში მიატოვა, 15 წლის ასაკში იძულებით დააქორწინეს და დედის დაპატიმრების შემდეგ ორი უმცროსი დედმამიშვილის აღზრდა მოუწია, ის გახდა ცნობილი აქტივისტი, მაღალ თანამდებობებზე მუშაობდა და 11 წელია პარლამენტის წევრია. „საინტერესო ცხოვრება მქონდა“, – ამბობს ის. მომდევნო რამდენიმე საათში აღმოვაჩინე, რომ შაჰს მოკრძალებული საუბრის მანერა აქვს. ის ექვსი წლის იყო, როდესაც მამამისი, რომელიც ცოლს სცემდა და ჰეროინით ვაჭრობდა, დედამისი ახალგაზრდა ქალზე გადაცვალა, და ამან ოჯახს სირცხვილი მოუტანა, რამაც ირიბად დედის გასამართლება გამოიწვია. შაჰის ისტორია ყოველთვის მნიშვნელოვანი იყო მისი ურთიერთობისთვის საზოგადოებასთან. 2015 წელს ბრედფორდ ვესტში ჯორჯ გელოუეის წინააღმდეგ კენჭისყრამდე, მან გამოაქვეყნა ბლოგი ოჯახის ისტორიის შესახებ: თუ ის არ ფლობდა თავის ისტორიას, მისი ექსპლუატაცია ადვილად მოხდებოდა. მაგრამ მაშინ ის ამას აქტივისტის რანგში ყვებოდა, რომელიც დედისთვის იბრძოდა. ახლა კი ის ამას ღრმად პირადული გზით ყვება, როგორც ადამიანი, რომელმაც ეს საშინელებები გადაიტანა და მათ მიერ ჩამოყალიბდა. მისი მემუარების სათაურია „პატივი“, რადგან მისთვის პატივია იყოს დეპუტატი, გადარჩეს ამ ყველაფერს, და მის გულში ისლამური კონცეფცია „იზათი“ დევს, რაც არაბულად პატივს ნიშნავს. მაგრამ წიგნი ასევე მის პირქუშ ანტითეზისზე – უპატივცემულობაზე – არის. მის კულტურაში, ოჯახი „იზათის“ გარეშე უღირსია. იმ დღეს, როდესაც მამამისი წავიდა, მათ ის დაკარგეს – და დედის მცდელობას, დაებრუნებინა ის, საშინელი შედეგები მოჰყვა. ჩვენ მის ბრედფორდის სახლში ვართ, ულამაზეს ქვის კოტეჯში. ცეცხლი გიზგიზებს, მისი კატა რუბი რამდენიმე ჯოხს ათამაშებს და შაჰი ჩვენთვის ჩაის ამზადებს. ადრე მივედი და ის ჯერ კიდევ არ არის მზად. „მომეცით რამდენიმე წუთი. ხილი გნებავთ? ტელევიზორი ჩაგირთოთ? თავი ისე იგრძენით, როგორც საკუთარ სახლში.“ მე ვზივარ და აღფრთოვანებული ვარ რუბის ოსტატობით და იმით, თუ როგორ შეცვალა შაჰმა თავისი ცხოვრება. მალე ის ბრუნდება, სრულად მაკიაჟით, სიგარეტის კოლოფით ხელში. „ხომ არ გეწყინებათ, თუ მოვწევ? როცა ბავშვები აქ არიან, სახლში მოწევა არ შემიძლია.“ შაჰს სამი შვილი ჰყავს მეორე ქმრისგან, რომლისგანაც ახლა განშორებულია. ის ახლოს ცხოვრობს და მათ კარგი ურთიერთობა აქვთ. ვეკითხები, როგორ გრძნობს თავს წიგნთან დაკავშირებით. „რამდენიმე დღის წინ სადიქ ხანს შევხვდი“, – ამბობს ის. ლონდონის მერი და ლეიბორისტული პარტიის ყოფილი დეპუტატი მისი მეგობარია და მან მას საცდელი ვერსია მისცა წასაკითხად. „სადიქმა თქვა: ‘ეს ტრავმული იყო’ და ხელი მკერდზე დაიდო. მე ვუთხარი: ‘არა, კარგად ხარ!’ და მან თქვა: ‘არა, ნაზ, ტრავმული იყო ამის კითხვა.’“ რა თქვა მან მაშინ? „მე ვთქვი, დიახ.“ ის შეიძლება ისეთივე ძლიერი და თავდაჯერებულია, როგორც პენინები, მაგრამ არავის ესმის ის, რაც მან და მისმა ოჯახმა გადაიტანეს, მასზე უკეთ. 52 წლის შაჰმა წიგნის წერა 2017 წელს დაიწყო – შემდეგ კი ექვსი წლით გვერდზე გადადო: „განკურნება მჭირდებოდა, და მისი წერა ბევრ პრობლემას წამოსწევდა.“ ორი წლის წინ მას პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის დიაგნოზი დაუსვეს. საბოლოოდ, მისი თქმით, მას უნდა დაეწერა ის, რათა ყველაფერი გულიდან ამოეღო და ეჩვენებინა ხალხისთვის, რომ შეგიძლია გადალახო ურთულესი დროება. „ეს არ არის უბედურების მოგონება“, – ამბობს ის დაჟინებით. „მე აქ ვზივარ საკუთარ სახლში, ანთებული ბუხრით. გქონდეს ანთებული ბუხარი და არ იფიქრო ჟეტონზე, რომელიც დენის ჩასართავად უნდა იყიდო და შუქი აანთო, ეს ის არის, რასაც თავისთავად ვერ მიიღებ. იქამდე, სადაც მივედი, სიძლიერით მივედი და არა სისუსტით.“ შაჰი დაბალია და მოხდენილი, მაგრამ ის ძლიერი სულის მქონეა. „ჩემი ბრძოლა საშვილოსნოდან დაიწყო. იმიტომ, რომ გოგონად დავიბადე, მამა არასოდეს მიჭერდა ხელში…“