რუსეთის გარდაცვლილი ოპოზიციონერი ფიგურის, ალექსეი ნავალნის მომხრეები მისი გარდაცვალების მეორე წლისთავს აღნიშნავენ. ხსოვნის ღონისძიებები იმართება მას შემდეგ, რაც რამდენიმე დღის წინ გამოქვეყნდა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც, ის, სავარაუდოდ, ბაყაყის ტოქსინით მოწამლეს. ალექსეი ნავალნის გარდაცვალებიდან ორი წლის შემდეგ, მისმა მომხრეებმა რუსეთსა და სხვა ქვეყნებში ორშაბათს პატივი მიაგეს ოპოზიციონერ ფიგურას. ხსოვნის ღონისძიებები მოჰყვა ევროპის წამყვანი მთავრობების მიერ გაკეთებულ განცხადებას, რომელშიც ნათქვამია, რომ ნავალნი მოსკოვის მთავრობამ ნერვული აგენტით მოკლა. ღონისძიებები 20-ზე მეტ ქვეყანაშია დაგეგმილი. მხოლოდ გერმანიაში, მემორიალური ღონისძიებები ათობით ქალაქში, მათ შორის ბერლინში, ჰამბურგსა და ლაიფციგში უნდა გამართულიყო. ნავალნის ქვრივი იულია ნავალნაია, რომელიც რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს მეუღლის არქტიკულ სასჯელაღსრულების კოლონიაში მკვლელობაში ადანაშაულებს, მოსალოდნელი იყო, რომ პარიზში გამართულ აქციაზე სიტყვით გამოვიდოდა. რუსეთში, სადაც აქციები აკრძალულია, ადამიანები ყვავილებს დებდნენ ნავალნის განსასვენებელზე, ბორისოვსკოეს სასაფლაოზე. საფრანგეთი, გერმანია, ნიდერლანდები, შვედეთი და გაერთიანებული სამეფო აცხადებენ, რომ ნავალნის ნარჩენებში აღმოჩენილია მაღალტოქსიკური ნივთიერება ეპიბატიდინის კვალი. გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა იოჰან ვადეპულმა ნავალნის გარდაცვალების საქმეზე მრავალეროვნული გამოძიების დასკვნები კოლეგებთან ერთად, მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციის ფარგლებში, შაბათს გამოაცხადა. „რუსეთი აცხადებდა, რომ ნავალნი ბუნებრივი სიკვდილით გარდაიცვალა. თუმცა, ეპიბატიდინის ტოქსიკურობისა და დაფიქსირებული სიმპტომების გათვალისწინებით, მოწამვლა მისი სიკვდილის მიზეზი, უაღრესად სავარაუდოა. ნავალნი ციხეში ყოფნისას გარდაიცვალა, რაც ნიშნავს, რომ რუსეთს ჰქონდა ამ შხამის მისთვის მიწოდების საშუალება, მოტივი და შესაძლებლობა,“ — ნათქვამია ერთობლივ განცხადებაში. ნავალნის დედამ განაცხადა, რომ ევროპულმა შეფასებამ, რომ მისი ვაჟი მოწამვლის შედეგად გარდაიცვალა, მისი მოლოდინები გაამართლა. მან მოუწოდა, რომ პასუხისმგებელი პირები დაისაჯონ. „ეს ადასტურებს იმას, რაც თავიდანვე ვიცოდით. ვიცოდით, რომ ჩვენი შვილი უბრალოდ არ მომკვდარა ციხეში, ის მოკლეს,“ – განუცხადა მან ჟურნალისტებს მისი საფლავის მახლობლად. „ვფიქრობ, დრო დასჭირდება, მაგრამ გავიგებთ, ვინ გააკეთა ეს. რა თქმა უნდა, გვინდა, რომ ეს ჩვენს ქვეყანაში მოხდეს და გვსურს, რომ სამართლიანობამ იზეიმოს.“ ეპიბატიდინი არის ძლიერი, სწრაფად მოქმედი ტოქსიკური ნაერთი, რომელიც პირველად ეკვადორული შხამიანი ბაყაყის კანში აღმოაჩინეს. ის მიმართულია ნერვულ სისტემაზე და შეუძლია სიკვდილი გამოიწვიოს სასუნთქი კუნთების პარალიზებით. მეცნიერები დაინტერესდნენ მისით, რადგან ის იწვევს ძლიერ ტკივილგამაყუჩებელ ეფექტს ნიკოტინის მსგავს ნერვულ რეცეპტორებზე მოქმედებით. კვლევების თანახმად, მისი ეფექტურობა მორფინისას მინიმუმ 200-ჯერ აღემატება. მიუხედავად იმისა, რომ მეცნიერები მის თვისებებს არაოპიოიდური ტკივილგამაყუჩებლის სახით იკვლევდნენ, ის კლინიკურად არ გამოუყენებიათ, რადგან თერაპიულ და ფატალურ დოზას შორის ზღვარი ზედმეტად ვიწროა. ნავალნის ნარჩენების ანალიზში ჩართული ქვეყნები აცხადებენ, რომ ტოქსინის არსებობის უდანაშაულო ახსნა არ არსებობს, ვინაიდან ის რუსეთში ბუნებრივად არ გვხვდება. რუსეთის მთავრობა მუდმივად უარყოფდა რაიმე პასუხისმგებლობას ნავალნის სიკვდილზე, როდესაც ის პატიმრობაში იმყოფებოდა. რუსეთის სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო TASS-ის ცნობით, მან უახლესი ანალიზი „დასავლურ პროპაგანდისტულ სიცრუედ“ მიიჩნია. ნავალნი რუსეთის ყველაზე გამორჩეული ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი და ანტიკორუფციული აქტივისტი იყო. ის ცნობილი გახდა რუსეთის მაღალჩინოსნებსა და სახელმწიფოსთან დაკავშირებულ ელიტებს შორის სავარაუდო კორუფციის გამოვლენით. ნავალნი 2020 წელს გადაურჩა ნერვული აგენტით მოწამვლას, რაშიც ის კრემლს ადანაშაულებდა. ის რუსეთში 2021 წელს დაბრუნდა, მაშინვე დააკავეს და წლები გაატარა ციხეში მკაცრ პირობებში. ის პატიმრობაში გარდაიცვალა 2024 წლის თებერვალში, რამაც საერთაშორისო დაგმობა და რუსეთის პოლიტიკური რეპრესიების ხელახალი შემოწმება გამოიწვია.