ვაშინგტონის სამიტზე 2025 წლის 8 აგვისტოს შეთანხმებული სამშვიდობო დღის წესრიგის განხორციელება, მისი გავლენა რეგიონზე და თანამშრომლობა სხვადასხვა სფეროში — ეკონომიკიდან კულტურამდე — იყო ის თემები, რომელიც განიხილეს სომეხი და აზერბაიჯანელი სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებმა „მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის მესამე მრგვალი მაგიდის ფარგლებში. როგორც JAMnews-ი ადრე იტყობინებოდა, შეხვედრა სომხეთის კურორტ ცაღკაძორში 13-14 თებერვალს გაიმართა. დისკუსიებში მონაწილეობა მიიღო სომხური მხრიდან 20-მა ექსპერტმა, ხოლო აზერბაიჯანული მხრიდან – 19-მა. „ერევანსა და ბაქოში, არსებითად, პირველი მცდელობები გავაკეთეთ „რკინის ფარდის“ გასარღვევად. პირველივე შეხვედრიდან არც ერთ მხარეს არ გასჭირვებია იმ საკითხების წამოჭრა, რაც მათ აწუხებთ. ყველა ის თემა, რომელიც ჩვენს საზოგადოებებში განიხილება, ამ მაგიდასთანაც გაჟღერდა“, – განაცხადა პოლიტოლოგმა არეგ კოჩინიანმა, ანალიტიკური ცენტრის „სომხური საბჭოს“ ხელმძღვანელმა. მონაწილეებმა ორი დღის დისკუსიები პრესკონფერენციაზე შეაჯამეს. „მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის კოორდინატორებმა, არეგ კოჩინიანმა და ფარჰად მამადოვმა, ხაზი გაუსვეს შეხვედრის გაფართოებული ფორმატის მნიშვნელობას, რომელიც მოიცავდა ექსპერტთა საზოგადოებისა და მედიის წარმომადგენლებს. მამადოვმა განაცხადა, რომ ინიციატივა ორი პარალელური მიმართულებით მუშაობს: სომხურ და აზერბაიჯანულ საზოგადოებებთან მუშაობა და ერთობლივი პროექტების შემუშავება და განხორციელება. მან დაამატა, რომ სამომავლო ინიციატივების იდეები უკვე გამოიკვეთა. „ჩვენ წამოვიწყეთ კონკრეტული პროექტები, რომლებზეც ახლა ვმუშაობთ. ეს მოიცავს ერთობლივ სტატიებს, კვლევებს და სხვა ინიციატივებს, რომელთა განხორციელება განსაზღვრავს ჩვენი ძალისხმევის პროგრესს“, – დასძინა კოჩინიანმა. ორგანიზატორებმა ასევე გააზიარეს მრგვალი მაგიდის დისკუსიების, სომეხ ოფიციალურ პირებთან შეხვედრების, ორდღიანი მოლაპარაკებების შეფასებები და ინიციატივის სამომავლო პერსპექტივები. სომხეთისა და აზერბაიჯანის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს შორის პირველი შეხვედრა ერევანში 2025 წლის ოქტომბერში გაიმართა. ერთი თვის შემდეგ სომეხი ექსპერტები ბაქოში გაემგზავრნენ. თითოეულ მხარეს ხუთი მუდმივი ექსპერტი წარმოადგენს. მეორე შეხვედრის შემდეგ ცნობილი გახდა, რომ მხარეები შეთანხმდნენ სამუშაო კონტაქტებისა და ურთიერთვიზიტების გაგრძელებაზე. ამ დროისთვის ინიციატივას უკვე „მშვიდობის ხიდი“ ერქვა. ორი ქვეყნის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები განიხილავენ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ოფიციალური მოლაპარაკებების დღის წესრიგში არსებულ ყველა საკითხს, სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერიდან რეგიონული კომუნიკაციების განბლოკვამდე. აზერბაიჯანული დელეგაცია სომხეთში სახმელეთო გზით ჩავიდა, და არა თვითმფრინავით, როგორც ეს 2025 წლის ოქტომბერში მოხდა. 19-მა აზერბაიჯანელმა ექსპერტმა სახელმწიფო საზღვარი ტავუშ-ღაზახის მონაკვეთზე გადაკვეთა. ისინი გაიარეს აზერბაიჯანული სოფელ აშაგი ასკიპარასა და სომხური სოფელ ვოსკეპარის მიმდებარე ტერიტორიაზე. საზღვრის ეს ნაწილი დელიმიტირებული და დემარკირებულია. აზერბაიჯანული დელეგაცია სახლში იმავე გზით დაბრუნდა. ინიციატივის მონაწილეებმა ამას „ნდობის აღდგენის კიდევ ერთი პრაქტიკული ნაბიჯი“ უწოდეს. „ჩვენ ისტორიულ პერიოდში ვცხოვრობთ. საზღვრის გადაკვეთა სიმბოლური ნაბიჯი იყო. მრავალი წლის განმავლობაში პირველად, სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები საზღვარს ფეხით, დელიმიტირებული და დემარკირებული მონაკვეთით კვეთენ. ეს არ არის მხოლოდ ლოგისტიკური ნაბიჯი. ეს არის ასევე ფსიქოლოგიური ეტაპი, როგორც ჩვენთვის, ასევე ჩვენი საზოგადოებებისთვის“, – განაცხადა ქამალა მამადოვამ, ონლაინ გამოცემა 1news.az-ის მთავარმა რედაქტორმა და მრგვალი მაგიდის მონაწილემ აზერბაიჯანიდან. ბორის ნავასარდიანის, ერევნის პრესკლუბის საპატიო პრეზიდენტის თქმით, გადაკვეთამ მნიშვნელოვანი პრეცედენტი შექმნა. „ჩვენმა აზერბაიჯანელმა პარტნიორებმა საზღვარი გადაკვეთეს. ეს იყო მამაცი ნაბიჯი მათი მხრიდან, რომ პირველები გაეკეთებინათ ეს და გაევლოთ საზღვრის დემარკირებულ მონაკვეთზე“, – განაცხადა მან. ინიციატივის მონაწილეები აცხადებენ, რომ მათ ორი დღე დაუთმეს სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების ამჟამინდელი ეტაპისა და სამომავლო პერსპექტივების განხილვას. ამ კონტექსტში, ექსპერტებმა მიმართეს მრგვალი მაგიდის მონაწილეებს. „ცალკე სესია მიეძღვნა დიალოგის მონაწილეებს შორის თანამშრომლობას. მათ განიხილეს ერთობლივი პროგრამების იდეები, კომუნიკაციის სტრატეგიები და ორ საზოგადოებას შორის ურთიერთქმედების მექანიზმები“, – განაცხადეს ორგანიზატორებმა. მათ განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმეს ნდობის აღდგენას, ხალხთა შორის დიპლომატიასა და საზოგადოებებს შორის კონტაქტების წახალისებას. „ამ ფორმატის ფარგლებში რეგულარულ კონტაქტებს შეუძლია მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანოს ურთიერთნდობის განმტკიცებაში, პროფესიული თანამშრომლობის გაფართოებასა და სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების თანდათანობით ნორმალიზებაში“, – განაცხადეს „მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის მონაწილეებმა. მათი თქმით, სომეხმა ექსპერტებმა სომხური საზოგადოებისთვის საინტერესო ყველა საკითხი „მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის აზერბაიჯანელ მონაწილეებთან ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე განიხილეს. „მშვიდობის ხიდის“ ინიციატივის მონაწილეები ასევე შეხვდნენ მაღალჩინოსნებს. ორგანიზატორებმა