"მშიერი სიტყვა განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს ჩემს გონებაში" - ჰოლოკოსტის გადარჩენილი ლეონ ვაინტრაუბი

100 წლის ლეონ ვაინტრაუბი ნათლად იხსენებს შიმშილს, სიკვდილის ბანაკებსა და მცველების სისასტიკეს. ამიტომაც, ის დაუღალავად შრომობს იმისთვის, რომ ჰოლოკოსტი არასოდეს მიეცეს დავიწყებას. ლეონ ვაინტრაუბს დღემდე ახსოვს 1939 წლის 9 სექტემბერი, დღე, როდესაც ნაცისტები მის პოლონურ მშობლიურ ქალაქ ლოძში შევიდნენ. „მოემართებოდნენ მაღალი, ჯანმრთელი ახალგაზრდა ჯარისკაცების თითქოს გაუთავებელი რიგები მწვანე ვერმახტის ფორმებში. მათი ჩექმების ხმა რიყის ქვებზე დღემდე მაჟრჟოლებს“, — უთხრა მან DW-ს. „ისინი ისეთ ძალას ასხივებდნენ და ყველაფერს ანადგურებდნენ, რაც მათ გზაზე დახვდებოდათ“. ვაინტრაუბი მაშინ მხოლოდ 13 წლის იყო და წარმოდგენა არ ჰქონდა, რა საშინელებები ელოდა მას. ის ღარიბ უბანში ცხოვრობდა ოთხ დასთან და დედასთან ერთად, რომელიც მცირე სამრეცხაოს მართავდა. მამა ორი წლისაც არ იყო, როდესაც გარდაიცვალა. შეკრული ოჯახი ერთმანეთს ეყრდნობოდა. ლეონი ნათელი ბიჭი იყო. „წიგნების კითხვა და ფილმების ყურება ჩემთვის ერთგვარი ხვრელი იყო, რომელიც სხვა სამყაროს დანახვის საშუალებას მაძლევდა“, — ამბობს ის. სტიპენდიის წყალობით, ვაინტრაუბმა შეძლო საშუალო სკოლაში სწავლა. თუმცა, ეს 1940 წლის თებერვალში დასრულდა, როდესაც ის და მისი ოჯახი იძულებით გადაიყვანეს ლოძის გეტოში, სადაც 160 000 ებრაელი იყო თავმოყრილი. ნებისმიერი, ვინც გაქცევას შეეცდებოდა, მოკლული იყო. გეტოს მაცხოვრებლები იძულებით მძიმე შრომას ექვემდებარებოდნენ. ლეონი ელექტრო სახელოსნოს მეტალის განყოფილებაში მუშაობდა. „იუდენრატმა“, ნაცისტური ოკუპაციის დროს შექმნილმა ებრაულმა საბჭოებმა, უთხრეს მას, რომ მათ, ვინც ნაცისტებისთვის სასარგებლო იყო, გადარჩენის მეტი შანსი ჰქონდათ. გეტოში მრავალი ადამიანი დაავადებებისა და შიმშილისგან დაიღუპა. „ასე რომ, სიტყვა „შიმშილი“ ძალიან განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს ჩემს ლექსიკონში, ჩემს გონებაში და ჩემს არსებაში“, — ამბობს ვაინტრაუბი. დღეს ადამიანები ხშირად ამბობენ, რომ მშივრები არიან, როდესაც ერთ კვებას გამოტოვებენ, მაგრამ „ეს არ არის ნამდვილი შიმშილი, ეს მხოლოდ მატებული მადაა. ხუთი წლის, შვიდი თვისა და სამი კვირის განმავლობაში, ერთადერთი შემთხვევის გარდა, სიტყვასიტყვით შიმშილით ვიტანჯებოდი. ვერ ვიძინებდი კუჭში მტკივნეული ზეწოლის გამო და ვიღვიძებდი მასთან ერთად. ჩემი ერთადერთი აზრი იყო, როგორ მეშოვა რაიმე საჭმელად, რომ კუჭი ამევსო.“ 1944 წლის ზაფხულში გეტო დაიხურა. რეგიონის რაიონის პრეზიდენტმა, ფრიდრიხ იუბელჰოემ, ჯერ კიდევ 1939 წელს ნაცისტ ლიდერებს წერილი გაუგზავნა, რომელშიც წერდა: „გეტოს შექმნა, რა თქმა უნდა, მხოლოდ დროებითი ზომაა. მე ვიტოვებ უფლებას, გადავწყვიტო, როდის და რა საშუალებით გაიწმინდება გეტო და ქალაქი ლოძი ებრაელებისგან. ნებისმიერ შემთხვევაში, საბოლოო მიზანი ამ ჭირის აღმოფხვრა უნდა იყოს.“ ამის მიუხედავად, გეტოს მაცხოვრებლებს ცინიკურად დაპირდნენ, რომ მათ სხვაგან მუშაობის უფლება მიეცემოდათ „მესამე რაიხის საკეთილდღეოდ“. მრავალი სხვა მსგავსად, ლეონ ვაინტრაუბი ოსვენციმ-ბირკენაუს სიკვდილის ბანაკში გადაიყვანეს. ნაცისტები ამტკიცებდნენ, რომ ეს უბრალოდ კიდევ ერთი გეტო იყო. „შემდეგ ჩამოვიდა სატვირთო მატარებელი, რომელიც უფრო მეტად პირუტყვის გადასაყვანად იყო განკუთვნილი, ვიდრე ადამიანების“, — იხსენებს ვაინტრაუბი. „ისე მჭიდროდ ვიყავით ჩატენილი, რომ მხოლოდ დგომა შეგვეძლო. კარები დაკეტილი იყო; საჭმელი არ იყო, არაფერი დასალევი. დაღამდა, შემდეგ ისევ გათენდა, შემდეგ კი ისევ დაღამდა.“ ტუალეტისთვის გამოყენებული ვედროდან ამოსული სუნი ყველაფერს ფარავდა. ერთ მომენტში კარები გაიხსნა და ვიღაცამ დაიყვირა: „გარეთ, გარეთ!“. ვაინტრაუბი იხსენებს, რომ მას მაინც არ ესმოდა, სად მიჰყავდათ ნაცისტებს. მან დედას დაუძახა: „შიგნით გნახავ“. მაგრამ მალევე მიხვდა, რომ სხვა გეტოში აღმოჩნდა. თვალის კუთხით შენიშნა, რომ მავთულხლართების ღობე ელექტროფიცირებული იყო. ვაინტრაუბმა დედა უკანასკნელად ე.წ. „შერჩევის“ დროს ნახა. SS-ის ოფიცრები სიცოცხლისა და სიკვდილის შესახებ გადაწყვეტილებებს მარტივი ჟესტით იღებდნენ: „ცერა თითი მარჯვნივ: უვარგისი სამუშაოსთვის; ცერა თითი მარცხნივ: სიკვდილი ელოდება“, — იხსენებს ვაინტრაუბი. დედამისი იმავე დღეს გაზის კამერაში მოკლეს. 18 წლის ლეონისთვის ცერა თითი მარცხნივ მიუთითებდა. „შემდეგ კი დაიწყო დეჰუმანიზაციის პროცესი“, — იხსენებს ის. ადამიანებს გააშიშვლეს, შხაპი მიაღებინეს, გაპარსეს და დეზინფექცია ჩაუტარეს. „ჩვენ ჩამოგვართვეს ყოველგვარი ადამიანური ნება. ისინი გვაკონტროლებდნენ და ჩვენ არჩევანი არ გვქონდა გარდა იმისა, რომ ბრძანებები შეგვესრულებინა.“ როდესაც ლეონ ვაინტრაუბი ოსვენციმზე ფიქრობს, ყველაზე მეტად დამწვარი ხორცის სუნი ახსენდება. „წარმოდგენა არ მქონდა, — ამბობს ის, — რომ მაღალი ბუხრებიდან გამომავალი სქელი შავი კვამლი ადამიანების დაწვის შედეგი იყო.“ თუმცა, მისი თქმით, მან თავი რეალობისგან დაიცვა, როგორც თვითგადარჩენის ფორმა: „წინააღმდეგ შემთხვევაში, ვერ გავუძლებდი.“ წმინდა შემთხვევითობით, მან სიკვდილის ბანაკს გადაურჩა. ბლოკი 10-ის ახალგაზრდა პატიმრები, სადაც ის იმყოფებოდა, უკვე დაგეგმილი იყო გაზის კამერაში გასაგზავნად. როდესაც მცველები არ იყვნენ, ვაინტრაუბი შეერია შიშველი პატიმრების ჯგუფს, რომლებსაც გროს-როზენის ბანაკში სამუშაოდ მიჰყავდათ. მათ ახლახანს დაეტატუირებინათ პატიმრის ნომრები ხელებზე. „როდესაც ტანსაცმლის საწყობში მივედით, საბედნიეროდ, არავინ შემამოწმა; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მკვდარი ვიქნებოდი.“