პლასტმასის დაბინძურებამ შესაძლოა მომდევნო ათწლეულებში ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი გააორმაგოს, თუ წარმოების მიმდინარე ტენდენციები გაგრძელდება. ამის შესახებ ნათქვამია ახალ კვლევაში, რომელიც მზარდ რისკებს უშუალოდ ახალი პლასტმასის დამზადებას უკავშირებს. პლასტმასი ყველგანაა – ადამიანის სხეულის შიგნით, ოკეანის სიღრმეებში და არქტიკის შორეულ კუთხეებში. ახალი კვლევა აფრთხილებს, რომ თუ მსოფლიო კურსს არ შეიცვლის, მომდევნო ორი ათწლეულის განმავლობაში პლასტმასმა შესაძლოა ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი ორჯერ მეტად გაზარდოს. დამნაშავე არ არის გარემოში არსებული პლასტმასის ნარჩენები ან მიკროპლასტიკა, არამედ ემისიები, რომლებიც პლასტმასის მთელი სასიცოცხლო ციკლის განმავლობაში გამოიყოფა – წიაღისეული საწვავის მოპოვებიდან და წარმოებიდან ტრანსპორტირებამდე, გადამუშავებამდე და განადგურებამდე. პლასტმასი, რომლის 99% წიაღისეული საწვავისგან მზადდება, თითქმის გარდაუვალი გახდა. ეს მასალა გამოიყენება ყველაფერში, შეფუთვიდან, ავეჯიდან და ტანსაცმლიდან დაწყებული, სამშენებლო მასალებით, სამედიცინო მოწყობილობებით და საბურავებით დამთავრებული. საერთო ჯამში, ჟურნალ The Lancet Planetary Health-ში გამოქვეყნებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ასეთმა ემისიებმა შესაძლოა 2016-დან 2040 წლამდე პერიოდში ჯანსაღი მოსახლეობის სიცოცხლის 83 მილიონი წელი გაანადგუროს. ახალი კვლევის ავტორები აცხადებენ, რომ ეს არის პირველი შემთხვევა, როდესაც პლასტმასის სასიცოცხლო ციკლის გამო დაკარგული ჯანსაღი სიცოცხლის წლების რაოდენობა შეფასდა. ეს მოიცავს სათბურის გაზებს ნავთობისა და გაზის მოპოვებიდან, წვრილ ნაწილაკებს, რომლებიც გამოიყოფა წარმოებისა და ტრანსპორტირების დროს, და ტოქსიკურ ქიმიკატებს, რომლებიც გამოიყოფა წარმოების, გადამუშავების ან ნარჩენების განკარგვის დროს. ეს დამაბინძურებლები ზიანს აყენებენ ჯანმრთელობას პირდაპირ — მაგალითად, ხელს უწყობენ სასუნთქი გზებისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს — და ირიბად, კლიმატის ცვლილებასა და მის ჯანმრთელობის ზემოქმედებაზე წვლილის შეტანით. აშშ-ის ლუიზიანას შტატში, 200-ზე მეტი ნავთობქიმიური ქარხნის მონაკვეთს, რომელიც პლასტმასის წარმოებაშია ჩართული, "კიბოს ხეივანი" შეარქვეს. ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ ამ ტერიტორიაზე კიბოს რისკი მთავრობის შეფასებებზე 11-ჯერ მაღალია. თუმცა, იქაც და სხვაგანაც წარმოება იზრდება. OECD-ის პროგნოზების მიხედვით, პლასტმასის გლობალური მოხმარება შესაძლოა 2060 წლისთვის თითქმის გასამმაგდეს. წარმოების ზრდასთან ერთად იზრდება ემისიებიც — და შესაბამისად, ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანიც. იმის გასაგებად, თუ რას შეიძლება ნიშნავდეს ეს პრაქტიკაში, კვლევამ მომავლის ექვსი სცენარი შეიმუშავა, რომელიც ასახავდა, თუ როგორ შეიძლება მართოს კაცობრიობამ პლასტმასი და პროგნოზირებდა ჯანმრთელობაზე ზემოქმედებას 2040 წლისთვის. ეფექტების გასაზომად, გუნდმა გამოიყენა "ინვალიდობით კორექტირებული სიცოცხლის წლები" (DALY-ები) — საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სტანდარტული მეტრიკა. ერთი DALY წარმოადგენს ჯანსაღი სიცოცხლის ერთ დაკარგულ წელს, ნაადრევი სიკვდილის ან ავადმყოფობის გამო სიცოცხლის ხარისხის შემცირების შედეგად. პირველ რიგში, მკვლევრებმა შეაფასეს, თუ რა რაოდენობის პლასტმასი იარსებებდა გლობალურად თითოეული სცენარის მიხედვით. შემდეგ მათ გამოთვალეს, თუ რამდენი ჯანსაღი სიცოცხლის წელი დაიკარგებოდა პლასტმასის ამ რაოდენობებთან დაკავშირებული ემისიების გამო. მათი საწყისი წელი იყო 2016. იმ დროისთვის გამოყენებული პლასტმასის რაოდენობის საფუძველზე, ისინი ვარაუდობენ, რომ იმ წელს გლობალურად დაახლოებით 2.1 მილიონი ჯანსაღი სიცოცხლის წელი დაიკარგა. "ჩვეული საქმეების" სცენარის მიხედვით — სადაც პლასტმასის წარმოება, გადამუშავების მაჩვენებლები და ნარჩენების გაჟონვა ძირითადად უცვლელი რჩება — ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი მკვეთრად იზრდება. 2040 წელს, ყოველწლიური დანაკარგები გადააჭარბებს 4.5 მილიონ ჯანსაღი სიცოცხლის წელს, რაც 2016 წლის მაჩვენებელს ორჯერ მეტია. ყველაზე ოპტიმისტური სცენარის მიხედვითაც კი, პლასტმასი მნიშვნელოვან ზიანს მიაყენებს. პლასტმასის შემცირებული მოხმარების, გადამუშავების მაღალი მაჩვენებლებისა და ნარჩენების უკეთესი მართვის მიუხედავად, 2040 წელს სავარაუდოდ მაინც დაიკარგება 2.6 მილიონი ჯანსაღი სიცოცხლის წელი — დაახლოებით ნახევარი მილიონით მეტი, ვიდრე 2016 წელს. "2040 წლისთვის შეფასებული 4 მილიონზე მეტი დაკარგული ჯანსაღი სიცოცხლის წელი შეესაბამება დედამიწაზე მყოფი ყოველი ადამიანისთვის დაკარგულ დაახლოებით ხუთ საათს სრული ჯანმრთელობისა", — განაცხადა გერმანიის ჰამბურგის გამოყენებითი მეცნიერებების უნივერსიტეტის მდგრადობის მკვლევარმა ვალტერ ლეალმა, რომელიც კვლევაში არ მონაწილეობდა. ლეალმა დაამატა, რომ მისი სასიცოცხლო ციკლის განმავლობაში, პლასტმასზე მოდის გლობალური, ადამიანის მიერ გამოწვეული სათბურის გაზების ემისიების დაახლოებით 4.5%. ეს ნაკლებია ენერგიის წარმოებიდან ან სოფლის მეურნეობიდან გამოყოფილ ემისიებზე. ჯანმრთელობისთვის საერთო ზიანი ასევე ნაკლებია, ვიდრე ზოგადი ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული. "თუმცა, პლასტმასი მაინც ჰაერის დამაბინძურებელი ნაწილაკების ძირითადი წყაროა", — განაცხადა მან. "და პლასტმასის წარმოების სწრაფი ზრდის გათვალისწინებით, ეს არის პრობლემა, რომელიც გადაუდებელ პოლიტიკურ ზომებს მოითხოვს." კვლევა არ მოიცავს ჯანმრთელობის რამდენიმე პოტენციურად სერიოზულ რისკს, რადგან სანდო გლობალური მონაცემები ჯერ კიდევ არ არსებობს. მაგალითად, მკვლევრებმა არ გაითვალისწინეს მიკრო- და ნანოპლასტიკის შესაძლო გავლენა ჯანმრთელობაზე. არც ის ზიანი გაითვალისწინეს, რომელიც შეიძლება გამოიწვიოს ტოქსიკურმა ქიმიკატებმა, რომლებიც ყოველდღიური მოხმარებისას პლასტმასის პროდუქტებიდან შეიძლება გამოირეცხოს. ეს ნიშნავს, რომ პლასტმასის დაბინძურების რეალური ჯანმრთელობის ხარჯები თითქმის ნამდვილად უფრო მაღალია და მათი შეფასებები, სავარაუდოდ, "მხოლოდ აისბერგის წვერია", — განუცხადა DW-ს კვლევის თანაავტორმა მეგან დინიმ. "არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები, რათა ღრმად ვიყოთ შეშფოთებულნი პლასტმასის სასიცოცხლო ციკლის განმავლობაში ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მიყენებული გლობალური ზიანის გამო", — განაცხადა დინიმ, ლონდონის ჰიგიენისა და ტროპიკული მედიცინის სკოლის მკვლევარმა.