კორუფციის აღქმის ინდექსი: დასავლეთის დემოკრატიები, მათ შორის აშშ და დიდი ბრიტანეთი, ანტიკორუფციულ ბრძოლაში სუსტდებიან

ოდესღაც კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ბასტიონებად მიჩნეული ამერიკის შეერთებული შტატები, დიდი ბრიტანეთი, კანადა და შვედეთი პოლიტიკური ლიდერობის ნაკლებობის გამო სუსტდებიან, რასაც Transparency International-ის კორუფციის აღქმის ინდექსი ცხადყოფს. მსოფლიოს ჩამოყალიბებული დემოკრატიებიც კი სულ უფრო მეტად ეშვებიან კორუფციაში. სამშაბათს გამოქვეყნებული Transparency International-ის 2025 წლის კორუფციის აღქმის ინდექსი (CPI) დასავლეთში კორუფციასთან ბრძოლაში ლიდერობის საგანგაშო ეროზიას ასახავს. CPI-ის 31-ე გამოცემა 180-ზე მეტ ქვეყანასა და ტერიტორიას აფასებს საჯარო სექტორში აღქმული კორუფციის დონის მიხედვით, რაც გვიჩვენებს ხანგრძლივი დროის განმავლობაში წარმატებული ქვეყნების, მათ შორის ამერიკის შეერთებული შტატების, კანადის, დიდი ბრიტანეთისა და შვედეთის, მდგომარეობის გაუარესებას. 2025 წლის ინდექსის მიხედვით, 80 ქულაზე მეტი ქულის მქონე ქვეყნების რაოდენობა — რაც ოდესღაც სუფთა მმართველობის ეტალონად ითვლებოდა — მკვეთრად შემცირდა ათი წლის წინანდელი 12-დან წელს მხოლოდ ხუთამდე. მიუხედავად იმისა, რომ დანიამ ზედიზედ მერვედ მიაღწია უმაღლეს ქულას (89), მას მჭიდროდ მიჰყვნენ ფინეთი (88) და სინგაპური (84), Transparency International-მა გლობალურად „გაბედული ლიდერობის“ ნაკლებობა დაგმო, რამაც, მათი თქმით, კორუფციასთან ბრძოლის მცდელობები დაასუსტა. „რამდენიმე მთავრობა კორუფციასთან ბრძოლას პრიორიტეტად აღარ მიიჩნევს“, – განუცხადა DW-ს ფრანსუა ვალერიანმა, Transparency International-ის თავმჯდომარემ. „მთავრობებს შესაძლოა ჰქონოდათ შთაბეჭდილება, რომ... მათ ყველაფერი გააკეთეს კორუფციის მოსაგვარებლად და სხვა პრიორიტეტებზე უნდა გადასულიყვნენ.“ CPI ინდექსი, რომელიც თითოეულ ქვეყანას 0-დან (მაღალი კორუფცია) 100-მდე (ძალიან სუფთა) მასშტაბით აფასებს, აჩვენებს, რომ აშშ-ის ქულა ყველა დროის ყველაზე დაბალ 64-მდე დაეცა, რაც 2016 წლის შემდეგ 10 ქულით შემცირებაა. Transparency International-მა აღნიშნა, რომ აშშ-ის პოლიტიკური კლიმატი გაუარესებულია ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში და განაცხადა, რომ უახლესი მონაცემები სრულად არ ასახავს განვითარებულ მოვლენებს მას შემდეგ, რაც აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი შარშან თეთრ სახლში დაბრუნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბაიდენის ადმინისტრაციის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში აშშ-ის რეიტინგი სტაბილური იყო, წინა ანგარიშებმა ხაზი გაუსვა აშშ-ის უზენაეს სასამართლოში მაღალი დონის ეთიკურ სკანდალებს, როგორც გასულ წელს დიდი ვარდნის მიზეზს. „ყველაფრის ტრამპისთვის დაბრალება არ შეგვიძლია, რადგან შემაშფოთებელი რეფორმები მის მოსვლამდე დაიწყო“, – განუცხადა ვალერიანმა DW-ს. თუმცა, ანგარიშში მოყვანილია „საჯარო თანამდებობის გამოყენება დამოუკიდებელი ხმების დასასამიზნებლად და შესაზღუდად“, „კონფლიქტური და ტრანზაქციული პოლიტიკის ნორმალიზაცია“, „პროკურატურის გადაწყვეტილების მიღების პოლიტიზაცია“ და „ქმედებები, რომლებიც ძირს უთხრის სასამართლო დამოუკიდებლობას“. ანტიკორუფციულმა ორგანომ განაცხადა, რომ ეს ნაბიჯები „ყველა საშიშ სიგნალს აგზავნის, რომ კორუფციული პრაქტიკა მისაღებია.“ მეორე ვადის დაწყების შემდეგ, ტრამპმა განახორციელა მოქმედებები, რომლებიც შეესაბამება ამ შეშფოთებას, მათ შორის საზოგადოებრივი მაუწყებლების, როგორიცაა ამერიკის ხმა, დემონტაჟი და სამთავრობო სააგენტოების გამოყენება პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ, მათ შორის ბაიდენის ადმინისტრაციისა და აშშ-ის სხვა მაღალი თანამდებობის პირების წინააღმდეგ. მას ასევე ბრალი დასდეს სასამართლო დამოუკიდებლობის შელახვასა და უცხო ქვეყნებში კორუფციული პრაქტიკის შესახებ კანონის (FCPA) აღსრულების შესუსტებაში, რომელიც თავდაპირველად მიღებულ იქნა აშშ-ის მოქალაქეებისა და სუბიექტების მიერ უცხო ქვეყნის ოფიციალური პირებისთვის ქრთამის მიცემის შესაჩერებლად კონტრაქტების მოსაპოვებლად. DW-სთან ინტერვიუში ვალერიანმა გააკრიტიკა ტრამპის მიერ აღმასრულებელი ბრძანების გამოყენება FCPA-ის შესაცვლელად და მისი ეროვნული უსაფრთხოების ინსტრუმენტად გადაქცევისთვის. მან ასევე გამოყო რესპუბლიკელი პრეზიდენტის მხარდაჭერა კრიპტოვალუტების, როგორიცაა ბიტკოინი — რომელიც ხშირად გამოიყენება ფულის გათეთრებისთვის — და შეძლებული უცხოელებისთვის დაჩქარებული საიმიგრაციო პროგრამა, რომელსაც კრიტიკოსებმა „ტრამპის ოქროს ბარათი“ შეარქვეს. „ჩვენი საერთაშორისო გამოცდილებიდან გამომდინარე, ასეთი [სავიზო] სქემები იზიდავს კორუმპირებულ ადამიანებს და შესაძლოა კრიმინალებსაც“, – განაცხადა მან. იმავე ათწლეულის განმავლობაში, დასავლეთში აღქმული კორუფციის ყველაზე დიდი ვარდნა დიდ ბრიტანეთში დაფიქსირდა. ქვეყნის ქულა 11 პუნქტით, 70-მდე შემცირდა, რაც Transparency International-ის თქმით, მინისტრებისთვის, კანონმდებლებისთვის და სხვა სამთავრობო მოხელეებისთვის ეთიკური სტანდარტების აღსრულების მიმდინარე წარუმატებლობებთან იყო დაკავშირებული. ასევე მოხსენიებულია COVID-19-ის შესყიდვების სკანდალები, სადაც ძალაუფლებასთან დაახლოებულმა პირებმა მცირე შემოწმებით შეძლეს პირადი დამცავი აღჭურვილობის (PPE) მიწოდების მომგებიანი კონტრაქტების მოპოვება. სხვა დასავლური ქვეყნებიდან, რომლებმაც ბოლო 10 წლის განმავლობაში დიდი ვარდნა განიცადეს, არიან ახალი ზელანდია, 9 ქულით შემცირებით 81-მდე, შვედეთი, 8 ქულით შემცირებით 80-მდე და კანადა, რომელიც 7 ქულით 75-მდე დაეცა. გერმანიის ვარდნა ბოლო 10 წლის განმავლობაში შედარებით მოკრძალებულია, 4 ქულით 77-მდე. ქვეყნის ქულა გასული წლის შემდეგ 2 პუნქტით გაიზარდა. ინდექსმა საფრანგეთში ოთხპუნქტიანი ვარდნა დააფიქსირა, რამაც ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ქულა 66-მდე შეამცირა, მიზეზად დასახელდა კორუფციის აღსრულების შემცირება და ოფიციალურ პირებსა და კერძო ინტერესებს შორის გარიგების მზარდი რისკები. ანგარიშში მოწონებულია საფრანგეთის ყოფილი პრეზიდენტის, ნიკოლა სარკოზის, უკანონო ფულადი სახსრების მიღებისთვის მსჯავრი, მათ შორის ლიბიის გარდაცვლილი ლიდერის, მუამარ კადაფისგან მიღებული თანხები, რომლებიც სარკოზის საპრეზიდენტო კამპანიაში დაეხმარა. „მრავალი [ევროპული] ქვეყანა ლიდერობდა კორუფციასთან ბრძოლაში“, – წუხდა ვალერიანი, აღნიშნა რა, რომ ევროკავშირის ანტიკორ...