კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში ცეცხლის შეწყვეტა „ვაშინგტონის შეთანხმებების“ საფუძველზე იწყება

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილში, ვაშინგტონის 2025 წლის შეთანხმებების ფარგლებში, დიდი ხნის ნანატრი ცეცხლის შეწყვეტა უნდა დაიწყოს. ანალიტიკოსები სკეპტიკურად არიან განწყობილნი, თუმცა კონგოს რესურსებში აშშ-ის ინტერესებმა შესაძლოა მშვიდობის პროცესის წინსვლას შეუწყოს ხელი. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში სულ უფრო არასტაბილური ვითარება ბოლო დღეებში პოლიტიკოსებისა და დიპლომატების ყურადღების ცენტრშია, როგორც აფრიკის კავშირის სამიტზე ადის-აბებაში (2026 წლის 14-15 თებერვალი), ისე მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე. პრეზიდენტმა ფელიქს ჩისეკედიმ მიუნხენში თავისი საგარეო საქმეთა მინისტრი, ტერეზა კაიიკვამბა ვაგნერი გააგზავნა. DW-სთვის მიცემულ ექსკლუზიურ ინტერვიუში მან დაადასტურა, რომ მისი მთავრობა აპირებს შეასრულოს 18 თებერვალს დაგეგმილი ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება: „ჩვენ ყველაფერი უნდა გავაკეთოთ იმისათვის, რომ იარაღი გაჩუმდეს.“ შეთანხმება ეფუძნება ვაშინგტონის შეთანხმებებს მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის, აშშ-ის მიერ შუამავლობით მიღწეულ სამშვიდობო შეთანხმებას, რომელიც 2025 წლის ბოლოს ვაშინგტონში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და რუანდას შორის გაფორმდა. რუანდას დიდი ხანია ადანაშაულებენ, გაეროს ჩათვლით, M23 მილიციის სამხედრო, ფინანსურ და პოლიტიკურ მხარდაჭერაში – ბრალდებები, რომლებსაც რუანდა უარყოფს. ანგოლის, კენიის, ტოგოსა და ყატარის წინა სამშვიდობო მცდელობებს მცირე ხანგრძლივი გავლენა ჰქონდა. „ეს პირველი მცდელობა არ არის. ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ ჩვენი ვალდებულებების შესასრულებლად და ვიმედოვნებთ, რომ მეორე მხარეც იგივეს გააკეთებს,“ – განაცხადა ვაგნერმა და ხაზი გაუსვა, რომ სხვადასხვა სამშვიდობო პროცესი ავსებს და აძლიერებს ერთმანეთს. რუანდის პრეზიდენტი პოლ კაგამე არ ესწრებოდა მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციას, მაგრამ მისმა შინაგან საქმეთა მინისტრმა ვინსენტ ბირუტამ თავისი ქვეყნის პოზიცია გააჟღერა: „კონფლიქტის მხარეები არიან M23 და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა. რუანდა არ არის მეომარი მხარე.“ მან ხაზი გაუსვა, რომ ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ გომას აეროპორტის ხელახალი გახსნა უნდა იყოს კოორდინირებული M23-თან, რომელიც იქ დე ფაქტო ხელისუფლებას წარმოადგენს. ჩრდილოეთ კივუს დედაქალაქი გომა M23 მილიციას 2025 წლის იანვარში ჩაუვარდა ხელში. გაეროს ცნობით, სულ მცირე 3 000 ადამიანი დაიღუპა, დაფიქსირდა სექსუალური ძალადობის შემთხვევები და ფართოდ გავრცელებული დაუცველობა. „აეროპორტის ხელახალი გახსნის შესახებ კონსულტაციები უნდა გაიმართოს ტერიტორიის მაკონტროლებელ დე ფაქტო ხელისუფლებასთან. ეს ლოგიკურია,“ – განაცხადა ბირუტამ. მისი თქმით, რუანდა არ იკავებს რეგიონს: „ჩვენთვის ეს არის საკითხი კონგოს მთავრობასა და M23-ის დე ფაქტო ხელისუფლებას შორის.“ იმისათვის, რომ ცეცხლის შეწყვეტა შენარჩუნდეს, ორივე მხარემ პატივი უნდა სცეს მას და მექანიზმი სწრაფად უნდა განხორციელდეს. შეერთებულმა შტატებმა გააფრთხილა, რომ ნებისმიერ მხარეს, რომელიც დაარღვევს ცეცხლის შეწყვეტას – როგორც რუანდას, ისე კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას – შესაძლოა სანქციები დაუწესდეს. აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის მრჩეველმა აფრიკის საკითხებში, მასად ბულოსმა DW-ს განუცხადა: „ჩვენ არ მივიღებთ იმას, რომ შეთანხმება რომელიმე მხარის მიერ იგნორირებული იყოს.“ მან დაამატა, რომ აშშ მჭიდროდ თანამშრომლობს აფრიკელ პარტნიორებთან, როგორიცაა ანგოლა, ტოგო და მალე ბურუნდი. ანგოლის პრეზიდენტი ჟოაო ლორენსუ, აფრიკის კავშირის თავმჯდომარე 2026 წლის 14 თებერვლამდე, დიდი ხანია მთავარი შუამავალია და ხელმძღვანელობს ლუანდის პროცესს, რომელიც მიზნად ისახავს კინშასასა და კიგალის შორის დაძაბულობის დეესკალაციას. აფრიკის კავშირის სამიტის დასასრულს, თავმჯდომარეობა ბურუნდის პრეზიდენტმა ევარისტ ნდაიშემიემ გადაიბარა. თავის გამოსამშვიდობებელ სიტყვაში ლორენსუმ ხაზი გაუსვა, რომ ლუანდის პროცესმა გზა გაუხსნა ვაშინგტონის სამშვიდობო შეთანხმებას. სხვა აფრიკული ქვეყნები, მათ შორის კენია, ტოგო და ახლა უკვე ბურუნდი, აგრძელებენ „აფრიკული პრობლემების აფრიკული გადაწყვეტილებების“ ძიებას. მიუხედავად ამ მცდელობებისა, სიტუაცია მყიფე რჩება, წარსულში ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებები არაერთხელ დაირღვა და M23 აკონტროლებს დიდ ტერიტორიებს. გერმანული კონრად ადენაუერის ფონდის წარმომადგენელმა ტიმო რუჟანმა DW-ს განუცხადა: „ოთხშაბათიდან ცეცხლის შეწყვეტას არარეალურად მივიჩნევ.“ მთავრობისა და M23-ის გარდა, შეიარაღებულ კონფლიქტში ჩართულია ვაზალენდოს მილიცია, რომელიც მხოლოდ ნაწილობრივ იმყოფება კონგოს სახელმწიფო კონტროლის ქვეშ. გერმანიაში მოღვაწე პოლიტოლოგმა იონა თილმა დასძინა: „M23 არ არის ერთადერთი აქტორი. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილში დაახლოებით 120 მეამბოხე ჯგუფი მოქმედებს, თითოეულს თავისი ინტერესები აქვს. ყოვლისმომცველი მშვიდობის მიღწევა ერთი შეთანხმების ფარგლებში თითქმის შეუძლებელია.“ ვაზალენდოს მილიციების გარდა, ისლამურ სახელმწიფოსთან დაკავშირებული ალიანსის დემოკრატიული ძალების (ADF) მილიცია, რომელიც წარმოშობით უგანდიდან არის, აგრძელებს ჩრდილოეთ კივუსა და ბენის მოსახლეობის ტერორს, ხოცვა-ჟლეტას და ბავშვი ჯარისკაცების გამოყენებას. „დიპლომატია ინტენსიურია, ასევე აშშ-ის ინტერესების გამო ამ რესურსებით მდიდარ რეგიონში ხანგრძლივი მშვიდობის მიმართ. ამერიკულ კომპანიებს ხუთი რესურსული კონცესია დაჰპირდნენ,“ – აღნიშნავს რუჟანი. თილი დასძენს: „ტრამპის ადმინისტრაციისთვის კონგო არის გზა, რათა დაუპირისპირდეს ჩინეთის დომინირებას რესურსების სექტორში.“ აშშ-ის კომპანიები ფართომასშტაბიან მოპოვებას გეგმავენ მანონოში, ტანგანიიკას პროვინციაში. რუჟანი ხაზს უსვამს: „ამერიკელებს პირდაპირი ინტერესი აქვთ ფრონტის ხაზის გაყინვაში და M23-ის სამხრეთით წინსვლის აღკვეთაში.“ 2025 წლის იანვარში გომას აღების შემდეგ, მეამბოხეები უვირამდე მივიდნენ. აშშ-ის დიპლომატიურმა ზეწოლამ რუანდაზე გამოიწვია M23-ის უკან დახევა ორი კვირის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ცოტას სჯერა, რომ 18 თებერვალს იარაღი სრულად გაჩუმდება, ანალიტიკოსები ოპტიმისტურად არიან განწყობილნი, რომ დიპლომატიას შეუძლია კონფლიქტის მოგვარება, იმის გათვალისწინებით, რომ აშშ-ისა და კონგოს მთავრობების ეკონომიკური ინტერესები კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში სტაბილურობაზეა დამოკიდებული.