გეზიმ ჰაჯიმუსა კოსოვოს განმათავისუფლებელ არმიაში (KLA) იბრძოდა. ამ თვეში მან დამოუკიდებლობის დღე ჰააგაში მიმდინარე სასამართლო პროცესის გაპროტესტებით აღნიშნა. KLA-ს ოთხი ლიდერი ომის დანაშაულებებისთვის დგას ბრალდებულის სკამზე. ჰაჯიმუსას სახლი კოსოვოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთის სოფელ დოგანაიში მდებარეობს. ეს არის ორსართულიანი საოჯახო სახლი, რომელსაც წინ ძველი ხეხილის ბაღი და უკან მინდვრები აქვს. ზამთრის მზე კაშკაშად ანათებს ფასადსა და ფანჯრებს. მისაღებ ოთახში თბილა. მაგიდაზე სხვა დროის ფოტოები დევს: ფორმაში გამოწყობილი ახალგაზრდები, ძლივს 20 წელზე უფროსები, სერიოზული გამომეტყველებით სახეებზე. ჰაჯიმუსა თითებს ერთ-ერთ სურათზე ატარებს. „ეს ჩვენ ვიყავით“, – ამბობს ის ჩუმად. 58 წლის ეთნიკური ალბანელი ერთ დროს კოსოვოს განმათავისუფლებელი არმიის წევრი იყო – ეთნიკური ალბანური სეპარატისტული მილიციის, რომელიც 1990-იანი წლების ბოლოს კოსოვოს ომში სერბეთის პოლიციისა და იუგოსლავიის არმიის წინააღმდეგ იბრძოდა. მაგრამ დღესდღეობით ის მშვიდ ცხოვრებას ეწევა ოჯახთან ერთად. დღეს ის დივანზე ზის მეუღლე ვიოლცას გვერდით. მისი ქალიშვილები ზანა და გრესა დროდადრო შემოდიან ოთახში, ისევე როგორც მისი სიძე ფისნიკი. ახალგაზრდობაში ჰაჯიმუსა დააპატიმრეს ტერორისტობაში ბრალდების შემდეგ. სლობოდან მილოშევიჩის დიქტატურის დროს ის საზოგადოების განაპირას ცხოვრობდა, ისევე როგორც კოსოვოში მცხოვრები ეთნიკური ალბანელების უმეტესობა. 1998 წელს ის შეუერთდა KLA-ს. ყოველი თებერვალი მისთვის ამ დროს აცოცხლებს. კოსოვომ დამოუკიდებლობა 2008 წლის 17 თებერვალს გამოაცხადა და სწორედ ამისთვის იბრძოდა ჰაჯიმუსა, მაგრამ წელს ყველაფერი სხვაგვარადაა. ამ თვეში, ჰააგის სპეციალურ სასამართლოში KLA-ს რამდენიმე ლიდერის წინააღმდეგ ომის დანაშაულებების საქმეზე დასკვნითი სიტყვები მოისმინეს. კოსოვოს სპეციალიზებული პალატები ნიდერლანდებში 2015 წელს ევროკავშირის ზეწოლით შეიქმნა, მაგრამ კოსოვოში ბევრი კოსოვოელი სასამართლოს ფართოდ აკრიტიკებს, როგორც კოლონიური სამართლის ფორმას. თებერვლის დასაწყისში პროკურორებმა ოთხი ყოფილი KLA ლიდერისთვის — ჰაშიმ თაჩი, კადრი ვესელი, რეჯეპ სელიმი და იაკუპ კრასნიკი — თითოეულისთვის 45 წლით თავისუფლების აღკვეთა მოითხოვეს. მათ ბრალი ედებათ დევნაში, მკვლელობაში, წამებასა და იძულებით გაუჩინარებაში. ჰაჯიმუსასთვის, დამოუკიდებლობისთვის მთელი ბრძოლა და მთელი კოსოვო დგას სასამართლოს წინაშე. „ეს სასამართლო უსამართლოა; ის საერთოდ არ უნდა არსებობდეს“, – ამბობს ის. „ჩვენ მაშინ თავს ვიცავდით. რამუშ ჰარადინაის, ფატმირ ლიმაის და სხვების წინააღმდეგ ომის დანაშაულებების საქმეები უკვე მოისმინეს ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალში ჰააგაში და ისინი გამართლდნენ. ამის მიუხედავად, ისინი ყველა უსამართლოდ არიან დაკავებულნი აქ ყოველგვარი ახალი მტკიცებულებების გარეშე.“ ის ძალიან ემოციური ხდება, როდესაც საკუთარ ისტორიას ყვება. ყველა მამაკაცის მსგავსად, მას მოუწია სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გავლა იუგოსლავიაში. ის მხოლოდ რამდენიმე თვე იყო რეკრუტი, როდესაც 1987 წელს დააპატიმრეს. მისი „დანაშაული“ ის იყო, რომ სხვა ეთნიკურ ალბანელებს ესაუბრა იმაზე, რომ არ სურდა საკუთარი ხალხის წინააღმდეგ ბრძოლა. მას ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. „ჩვენ უბრალოდ ვსაუბრობდით“, – ამბობს ის. „ჩვენ არაფერი გაგვიკეთებია.“ მან სამი წელი გაატარა ფოჩაში, მაშინდელი ბოსნია და ჰერცეგოვინის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ციხეში, რომელიც იუგოსლავიის ერთ-ერთი შემადგენელი რესპუბლიკა იყო. მისი გათავისუფლების დროისთვის, ის ამბობს, რომ იუგოსლავიაში სიტუაცია კიდევ უფრო გაუარესდა და იყო პროპაგანდა, უნდობლობა და ზეწოლა. „ისინი ტერორისტებს გვეძახდნენ KLA-ს (UCK ალბანური აკრონიმი) არსებობამდე დიდი ხნით ადრეც კი.“ მან განახლა მექანიკური ინჟინერიის სწავლა და ჩაერთო კოსოვოს ჰუმანიტარული სამართლის ცენტრის მუშაობაში. ის ასევე იყო გერმანიაში ერთი წლით ლტოლვილად, მაგრამ შემდეგ დაბრუნდა კოსოვოში. 1998 წლის მარტში მან გაიგო, რომ კოსოვოს დედაქალაქ პრიშტინიდან ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე სოფელ პრეკაზში ხოცვა-ჟლეტა მოხდა. სერბეთის პოლიციის სპეციალურმა დანაყოფმა 58 ადამიანი მოკლა, მათ შორის KLA-ს ადგილობრივი ლიდერი ადემ იაშარი, მისი ძმა და რამდენიმე სხვა ნათესავი. ეს იყო გარდამტეხი მომენტი და მას შემდეგ კოსოვოს ეთნიკური ალბანელები გაერთიანდნენ შეიარაღებულ ბრძოლაში სერბეთის წინააღმდეგ, რაც ასევე დაგმო საერთაშორისო საზოგადოებამ. სწორედ ამან განაპირობა ჰაჯიმუსას გადაწყვეტილება KLA-ში გაწევრიანების შესახებ. „ვიტირე. ამის შემდეგ სხვა გზა აღარ იყო.“ ჰაჯიმუსა იყო ერთ-ერთი პირველი მოხალისე ნეროდიმეს რეგიონიდან, სადაც მისი სოფელი მდებარეობს. თავდაპირველად იყო 35 მებრძოლი, 30 კაცი და 5 ქალი, ბევრი მათგანი 20 წელზე უფროსი არ იყო. მას ჰქონდა ძველი კალაშნიკოვი, 90 ტყვია საბრძოლო მასალა და ორი ხელყუმბარა. „90 ტყვია მთელი არმიის წინააღმდეგ.“ საბოლოოდ, მოხალისეთა ჯგუფი თითქმის 1000 კაციან ძალად გაიზარდა. „ჩვენ გვქონდა ცოტა საკვები და საბრძოლო მასალა. ჩვენ ვიბრძოდით იუგოსლავიის არმიის წინააღმდეგ. და ის იბრძოდა მთელი მოსახლეობის წინააღმდეგ.“ როდესაც ომი დასრულდა, ჰაჯიმუსა სცენაზე იდგა ქალაქ ფერიზაიში, მისი სოფლიდან რამდენიმე კილომეტრში. ხალხი სახურავებზე იყო ასული, იქ იმყოფებოდნენ ნატოს სამშვიდობო ძალების KFOR-ის ამერიკელი ჯარისკაცებიც. ამ მომენტმა გაამართლა ყველაფერი, რისთვისაც ის და მისი თანამებრძოლები იბრძოდნენ. 1999 წლის სექტემბერში დემობილიზაციის შემდეგ, ის მუშაობდა კოსოვოს მთავრობასთან და ასევე გახდა ქალაქის საბჭოს წევრ...