ირანის უზენაესი ლიდერი, აიათოლა ალი ხამენეი, აშშ-ისა და ისრაელის ერთობლივ საჰაერო იერიშს ემსხვერპლა. ირანის უზენაესი ლიდერი, აიათოლა ალი ხამენეი, ისრაელისა და შეერთებული შტატების თავდასხმას ემსხვერპლა. ის 86 წლის იყო. ირანის სახელმწიფო მედიამ მისი გარდაცვალება კვირა დილით დაადასტურა მას შემდეგ, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ხამენეი შაბათს მის კომპლექსზე განხორციელებულ ერთობლივ ამერიკა-ისრაელის საჰაერო იერიშს შეეწირა. „ირანელ ხალხს ეცნობება, რომ უწმინდესი დიდი აიათოლა იმამ საიედ ალი ხამენეი, ისლამური რევოლუციის ლიდერი, მოწამეობრივად დაიღუპა ამერიკისა და სიონისტური რეჟიმის მიერ შაბათს, 28 თებერვალს, დილით განხორციელებული ერთობლივი თავდასხმის შედეგად,“ – იტყობინება ირანის ნახევრადოფიციალური სააგენტო Tasnim. ირანის სახელმწიფო მედიამ ასევე განაცხადა, რომ ხამენეის ქალიშვილი, სიძე და შვილიშვილიც დაიღუპნენ. ტრამპმა ადრე განაცხადა, რომ ხამენეი და ირანის სხვა ოფიციალური პირები „ვერ გაექცნენ აშშ-ის დაზვერვისა და მოწინავე თვალთვალის სისტემებს“. ხამენეიმ ირანის სათავეში 1989 წელს მოვიდა, აიათოლა რუჰოლა ხომეინის გარდაცვალების შემდეგ, ქარიზმატული ლიდერის, რომელმაც ათი წლით ადრე ისლამურ რევოლუციას ჩაუყარა საფუძველი. მაშინ, როდესაც ხომეინი პაჰლავების მონარქიის მმართველობის დასასრულის მომტანი რევოლუციის იდეოლოგიური ძალა იყო, სწორედ ხამენეიმ ჩამოაყალიბა სამხედრო და ნახევრადსამხედრო აპარატი, რომელიც როგორც ირანის თავდაცვას მისი მტრებისგან უზრუნველყოფს, ასევე გავლენას ანიჭებს მას საკუთარი საზღვრებს მიღმა. უზენაეს ლიდერად გახდომამდე ის ირანს პრეზიდენტის რანგში ხელმძღვანელობდა ერაყთან სისხლიანი ომის დროს 1980-იან წლებში. ანალიტიკოსების თქმით, დამქანცველმა კონფლიქტმა, დასავლური ქვეყნების მიერ ერაყის ლიდერ სადამ ჰუსეინის მხარდაჭერასთან ერთად, რამაც მრავალ ირანელს იზოლაციის განცდა გაუჩინა, გააღრმავა ხამენეის უნდობლობა დასავლეთის, ზოგადად, და აშშ-ის, კერძოდ, მიმართ. ამ განწყობამ განაპირობა მისი ათწლეულების მმართველობა და გაამყარა იდეა, რომ ირანი მუდმივ თავდაცვის მდგომარეობაში უნდა იყოს გარე და შიდა საფრთხეების წინააღმდეგ. „ადამიანები [ირანს] თეოკრატიად მიიჩნევენ, რადგან ის [ხამენეი] თავსაბურავს ატარებს და სახელმწიფოს ენა რელიგიის ენაა, მაგრამ სინამდვილეში, ის იყო ომისდროინდელი პრეზიდენტი, რომელიც ომიდან გამოვიდა იმ დაშვებით, რომ ირანი დაუცველია და უსაფრთხოება სჭირდება,“ – განაცხადა ვალი ნასრმა, ირანის საკითხების ექსპერტმა და წიგნის „ირანის დიდი სტრატეგია: პოლიტიკური ისტორია“ ავტორმა. „რომ აშშ მტრულად არის განწყობილი ირანის მიმართ; და რომ რევოლუცია, ისლამური რესპუბლიკა და ნაციონალიზმი, განუყოფელია“ და ამიტომაც, მათ დაცვა სჭირდებათ. ამ ხედვის ფარგლებში, ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსი (IRGC) ნახევრადსამხედრო ძალისგან გადაიქცა მძლავრ უსაფრთხოების, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ინსტიტუტად, რომელიც ირანის რეგიონულ გავლენაში ცენტრალური გახდა. ხამენეი ასევე ხელს უწყობდა „წინააღმდეგობის ეკონომიკას“ თვითკმარობის გასაძლიერებლად დასავლური სანქციების ფონზე, ინარჩუნებდა მძლავრ სკეპტიციზმს დასავლეთთან ურთიერთობის მიმართ და ძლიერად პასუხობდა კრიტიკოსებს, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ მისი თავდაცვაზე ფოკუსირება აფერხებდა საჭირო რეფორმებს. თუმცა, მისი მმართველობა წლების განმავლობაში სერიოზულად გამოიცადა, მათ შორის 2009 წელს, როდესაც მომიტინგეებს, რომლებიც საპრეზიდენტო არჩევნების გაყალბების გამო ქუჩებში გამოვიდნენ, სასტიკი ჩახშობა შეხვდათ, და 2022 წელს ქალთა უფლებებთან დაკავშირებით. მისი მმართველობისთვის ყველაზე დიდი გამოწვევა, შესაძლოა, იანვარში დადგა, როდესაც ეკონომიკური სირთულეებით გამოწვეული პროტესტები ქვეყნის მასშტაბურ არეულობაში გადაიზარდა, ბევრი მომიტინგე პირდაპირ ისლამური რესპუბლიკის დამხობას ითხოვდა. ხელისუფლების რეაქციამ ერთ-ერთი ყველაზე ძალადობრივი დაპირისპირება გამოიწვია ქვეყნის 1979 წლის რევოლუციის შემდეგ. კრიტიკოსები მას მიიჩნევდნენ, რომ ზედმეტად მოწყვეტილი იყო ახალგაზრდა მოსახლეობას, რომელიც რეფორმებსა და ეკონომიკურ გაუმჯობესებას იზოლაციონიზმსა და აშშ-სა და ისრაელთან სამუდამო „ჩრდილოვან ომებზე“ ამჯობინებდა. „ირანელებმა ზედმეტად მაღალი ფასი გადაიხადეს ეროვნულ დამოუკიდებლობაზე ამგვარი დაჟინებისთვის – ამ პროცესში მან დაკარგა ირანის მოსახლეობა, რადგან მათ აღარ სჯეროდათ ამ დამოუკიდებლობის სიბრძნის,“ – განაცხადა ნასრმა. ხამენეი დაიბადა 1939 წელს ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, წმინდა შიიტურ ქალაქ მაშჰადში. ის ცნობილი მუსლიმი ლიდერისა და მეზობელი ერაყიდან ეთნიკური აზერბაიჯანელის ვაჟი იყო. ოჯახი თავდაპირველად ირანის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე თავრიზში დასახლდა, სანამ მაშჰადში გადავიდოდა, ადგილას, რომელიც რელიგიურ მომლოცველებს უყვარდათ, სადაც ხამენეის მამა აზერბაიჯანულ მეჩეთს ხელმძღვანელობდა. ხამენეიმ თავისი დედა, ხადიჯე მირდამადი, აღწერა, როგორც ყურანისა და წიგნების მოყვარული მკითხველი, რომელმაც შვილს ლიტერატურისა და პოეზიის სიყვარული ჩაუნერგა და მოგვიანებით მხარი დაუჭირა შვილს, როდესაც ის პაჰლავების დინასტიის მმართველობის წინააღმდეგ მოძრაობას შეუერთდა. ხამენეიმ სწავლა ოთხი წლის ასაკში დაიწყო, ყურანს სწავლობდა და დაწყებითი განათლება მაშჰადის პირველ ისლამურ სკოლაში მიიღო. მან არ დაამთავრა საშუალო სკოლა, ნაცვლად ამისა, ესწრებოდა თეოლოგიურ სკოლებს და სწავლობდა დროის ცნობილი ისლამური სწავლულებისგან, ისეთებისგან, როგორებიც იყვნენ მისი მამა და შეიხ ჰაშემ ღაზვინი. მომდევნო წლებში მან სწავლა განაგრძო უმაღლესი განათლების უფრო პრესტიჟულ შიიტურ ცენტრებში ნაჯაფსა და ყომში. ყომში მან სწავლა გაიარა და დაუახლოვდა რამდენიმე სხვა ცნობილ მუსლიმ სწავლულს, მათ შორის აიათოლა ხომეინის, რომელიც პოპულარული იყო...