ირანის უზენაესი ლიდერი აიათოლა ალი ხამენეი ისრაელის საჰაერო იერიშს ემსხვერპლა

აიათოლა ალი ხამენეი, ირანის უზენაესი ლიდერი 1989 წლიდან, 86 წლის ასაკში ისრაელის საჰაერო თავდასხმას ემსხვერპლა. მისი მმართველობის პერიოდში ის აქტიურად იბრძოდა ისლამური რესპუბლიკის მოდერნიზაციის წინააღმდეგ. მცირე ჟესტები ზოგჯერ ბევრს ამბობს: 2021 წლიდან მოყოლებული თავის გამოსვლებში აიათოლა ალი ხამენეი სახელმწიფოზე საუბრისას სულ უფრო ხშირად მოიხსენიებდა საკუთარ თავს. 2023 წლის ბოლოს მან თქვა კიდეც, რომ ღმერთი მის მეშვეობით ლაპარაკობდა. მან გაიხსენა, თუ როგორ, 20 წელზე მეტი ხნის წინ, დაიწყო შთამაგონებელი გზავნილის გაზიარება რევოლუციური გვარდიის ოფიცრებისთვის, რომლებიც მას თან ახლდნენ. „ყოვლისშემძლე ღმერთმა ისაუბრა! ეს ფაქტობრივად ჩემი ენა იყო, მაგრამ სიტყვები ღვთისა იყო; ეს იყო ძალიან არაჩვეულებრივი შეკრება“, – განაცხადა ხამენეიმ და დასძინა: „მას მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა“. ირანის უზენაესი პოლიტიკური და რელიგიური ლიდერი, როგორც ჩანს, დარწმუნებული იყო, რომ ის იყო „ღვთის წარმომადგენელი დედამიწაზე“. ხამენეიმ ეს ტიტული 1989 წელს, ისლამური რესპუბლიკის დამაარსებლის, აიათოლა ხომეინის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო, რითაც ის ახლო აღმოსავლეთის ამ ერის უვადო სახელმწიფოს მეთაური გახდა. 1939 წელს მაშჰადში, ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე შიიტების წმინდა ქალაქში დაბადებულ ხამენეის სამ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში ყველა სახელმწიფო საქმეში საბოლოო სიტყვა ეკუთვნოდა. მას არ მოსწონდა, როდესაც მისი გადაწყვეტილებების შესახებ კითხვებს სვამდნენ. ის არასოდეს აძლევდა ინტერვიუებს. 2018 წელს სტუდენტი ორწლიანი პატიმრობით დაისაჯა „რელიგიური ლიდერის შეურაცხყოფისთვის“ მას შემდეგ, რაც მან კამერების წინ ხამენეის ჰკითხა, შეიძლებოდა თუ არა საერთოდ უზენაესი ლიდერისთვის კითხვების დასმა. ხამენეი გარდაცვალებამდე თავს პოეტად და ლიტერატურათმცოდნედ მიიჩნევდა. ახალგაზრდობაში წერდა პოეზიას. 1979 წლის ისლამურ რევოლუციამდე ის რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული იმ დროინდელი მმართველი შაჰის წინააღმდეგობის გამო. მწეველი ლიტერატორი, ახალგაზრდა რელიგიური მოღვაწე საკმაოდ მშვიდ შთაბეჭდილებას ახდენდა რეჟიმის კრიტიკოს ინტელექტუალებზე. მონარქიის დამხობისა და ისლამური რესპუბლიკის დამყარების შემდეგ, ხამენეი სწრაფად დაწინაურდა თეოკრატიის რიგებში. ის იყო მჭევრმეტყველი და გახდა პარასკევის მქადაგებელი თეირანში. 1981 წელს მასზე განხორციელებულ მკვლელობის მცდელობას გადაურჩა, რომელიც წინააღმდეგობის ჯგუფმა, ხალხის მოჯაჰედინებმა განახორციელეს, თუმცა თავდასხმის შედეგად მისი მარჯვენა ხელი პარალიზებული დარჩა. ხამენეიმ ისწავლა მარცხენა ხელით წერა. მოგვიანებით, ის რელიგიური ისტებლიშმენტის შიდა ხელმძღვანელობის წრის წევრი გახდა. ის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1981-დან 1989 წლამდე, პერიოდი, რომელშიც ასევე მოხდა ირან-ერაყის ომი (1980-87), რამაც ორივე მხარისთვის დიდი დანაკარგები გამოიწვია. მან ერთხელ თქვა, რომ იცოდა, როგორი იყო დიქტატორის ქვეშ ცხოვრება და ტერორის მსხვერპლი ყოფნა. ის შაჰის მმართველობის პერიოდს გულისხმობდა, ამასთან, უგულებელყოფდა მასობრივ ადამიანის უფლებების დარღვევებს, რომლებიც მისივე ხელმძღვანელობით ხდებოდა. ხამენეის მთავარი დასაყრდენი იყო ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი (IRGC), გასამხედროებული ორგანიზაცია, რომელიც 1979 წელს „რევოლუციის დასაცავად“ შეიქმნა. მისი მეთვალყურეობის ქვეშ IRGC მნიშვნელოვნად გაფართოვდა და გახდა ის, რასაც ბევრი ქვეყნის დომინანტურ სამხედრო ძალად მიიჩნევს, საკუთარი არმიით, საზღვაო და საჰაერო ძალებით, ასევე საკუთარი სადაზვერვო ფრთითა და სპეცდანიშნულების ქვედანაყოფებით უცხოური მისიებისთვის. IRGC, რომელიც ასევე აკონტროლებს ირანის ნავთობისა და გაზის ინდუსტრიის ნაწილს თავისი სამშენებლო ჯგუფის, Khatam al-Anbiya-ს მეშვეობით, არის სახელმწიფო სახელმწიფოში. გასამხედროებული ძალა უზენაეს ლიდერს საშუალებას აძლევდა თავისი ნება მოეხვია, პრეზიდენტისა და პარლამენტის გვერდის ავლით. ხამენეი მთელი ცხოვრება მოკრძალებულ ცხოვრების წესს ინარჩუნებდა, თუმცა გარშემომყოფებს ქვეყნის კორუმპირებული ეკონომიკური სისტემით სარგებლობის საშუალებას აძლევდა. COVID პანდემიის შუაგულში, მისმა უახლოესმა მრჩევლებმა პირობა დადეს, რომ შეიმუშავებდნენ ირანულ ვაქცინებს SARS-CoV-2-ის წინააღმდეგ. პროექტმა დაახლოებით 1 მილიარდი დოლარი (910 მილიონი ევრო) გადაყლაპა, მაგრამ ვაქცინის წარმოება ვერ მოხერხდა. მილიონობით ირანელის თვალში, რომლებმაც პანდემიის დროს ახლობლები დაკარგეს, ხამენეი პასუხისმგებელი იყო ჯანდაცვის კრიზისის კატასტროფულ მართვაზე. იგი ამტკიცებდა, რომ კორონავირუსი იყო აშშ-ის ბიოლოგიური იარაღი, რომელიც გენეტიკურად მოდიფიცირებული იყო ირანზე თავდასხმისთვის. ამ პოზიციის გაორმაგებით, მან აუკრძალა ირანის მთავრობას აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთში შემუშავებული ვაქცინების იმპორტი. აიათოლა ხამენეი ისლამურ რესპუბლიკას „იმპერიალისტური“ დასავლეთის წინააღმდეგ წინააღმდეგობის ერთადერთ ჭეშმარიტ ძალად მიიჩნევდა და ოცნებობდა ძლიერ შიიტურ ირანზე ისლამურ სამყაროში. მისი გამოსვლები სავსე იყო ტერმინით „მტერი“, და მთავარი მტერი ყოველთვის შეერთებული შტატები იყო. „ამერიკა ჩვენი ერის ნომერ პირველი მტერია“, – ამბობდა ის ყოველთვის. ირანის საკამათო ბირთვული და სარაკეტო პროგრამები მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა. ის ფაქტი, რომ მან ბირთვული იარაღის წარმოება და გამოყენება ფატვით, ისლამური სამართლებრივი მოსაზრებით აკრძალა, საერთაშორისო ასპარეზზე არავინ დაარწმუნა. მან ირანის ბირთვული პროგრამის შეზღუდვაზე მოლაპარაკებები მხოლოდ მას შემდეგ დაუშვა, რაც ირანმა საკმარისი გამოცდილება და ცოდნა შეიძინა, რათა ნებისმიერ დროს შეძლებოდა ამ პროგრამის ხელახლა დაწყება. ხამენეის უკომპრომისო პოზიციის ფასი