ირანის უზენაესი ლიდერი, აიათოლა ალი ხამენეი, რომელიც ქვეყანას 1989 წლიდან მართავდა, 86 წლის ასაკში ისრაელის ავიაიერიშის შედეგად დაიღუპა. მისი მმართველობის დროს ის აქტიურად იბრძოდა ისლამური რესპუბლიკის მოდერნიზაციის აღსაკვეთად. მცირე ჟესტებს ხანდახან დიდი მნიშვნელობა აქვს: 2021 წლიდან მოყოლებული, თავის გამოსვლებში აიათოლა ალი ხამენეი, სახელმწიფოს შესახებ საუბრისას, სულ უფრო ხშირად მოიხსენიებდა საკუთარ თავს. 2023 წლის ბოლოს მან განაცხადა კიდეც, რომ ღმერთი მის მეშვეობით საუბრობდა. მან გაიხსენა, თუ როგორ, 20 წელზე მეტი ხნის წინ, დაიწყო შთამაგონებელი გზავნილის გაზიარება რევოლუციური გვარდიის ოფიცრებისთვის, რომლებიც მას თან ახლდნენ. „ყოვლისშემძლე ღმერთმა ისაუბრა! ეს ფაქტობრივად ჩემი ენა იყო, მაგრამ სიტყვები ღმერთის იყო; ეს იყო ძალიან არაჩვეულებრივი შეკრება“, – ამტკიცებდა ხამენეი და დასძენდა: „ამას მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა“. ირანის უზენაესი პოლიტიკური და რელიგიური ლიდერი, როგორც ჩანს, დარწმუნებული იყო, რომ ის იყო „ღმერთის წარმომადგენელი დედამიწაზე“. ხამენეიმ ეს ტიტული 1989 წელს აიათოლა ხომეინის, ირანის ისლამური რესპუბლიკის დამაარსებლის, გარდაცვალების შემდეგ მიიღო და ამით თავი ახლო აღმოსავლეთის ამ სახელმწიფოს უვადო მეთაურად აქცია. 1939 წელს ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, შიიტებისთვის წმინდა ქალაქ მაშჰადში დაბადებულ ხამენეის სამ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში ყველა სახელმწიფო საქმეში გადამწყვეტი სიტყვა ეკუთვნოდა. მას არ მოსწონდა, როდესაც მის გადაწყვეტილებებზე კითხვებს სვამდნენ. არასოდეს აძლევდა ინტერვიუებს. 2018 წელს, სტუდენტს, რომელიც კამერების წინ ხამენეის ჰკითხა, საერთოდ შეიძლებოდა თუ არა უზენაესი ლიდერისთვის კითხვების დასმა, „რელიგიური ლიდერის შეურაცხყოფისთვის“ ორი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. ხამენეი სიკვდილამდე თავს პოეტად და ლიტერატურის კრიტიკოსად მიიჩნევდა. ახალგაზრდობაში წერდა პოეზიას. 1979 წლის ისლამურ რევოლუციამდე, ის რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული მაშინდელი მმართველი შაჰის წინააღმდეგობის გამო. ჩიბუხის მწეველი ლიტერატორის სახით, ახალგაზრდა რელიგიური მოღვაწე რეჟიმის კრიტიკოს ინტელექტუალებს შორის საკმაოდ მშვიდ შთაბეჭდილებას ტოვებდა. მონარქიის დამხობისა და ისლამური რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, ხამენეიმ სწრაფად აიმაღლა წოდება თეოკრატიულ იერარქიაში. ის იყო მჭევრმეტყველი და გახდა პარასკევის მქადაგებელი თეირანში. 1981 წელს მან გადაურჩა „ხალხის მოჯაჰედებად“ ცნობილი წინააღმდეგობის ჯგუფის მიერ ორგანიზებულ მკვლელობის მცდელობას, თუმცა თავდასხმის შედეგად მისი მარჯვენა ხელი პარალიზებული დარჩა. ხამენეიმ მარცხენა ხელით წერა ისწავლა. მოგვიანებით ის რელიგიური ისტებლიშმენტის შიდა ხელმძღვანელი წრის წევრი გახდა. 1981-1989 წლებში ეკავა პრეზიდენტის თანამდებობა, პერიოდი, როდესაც მიმდინარეობდა ერაყ-ირანის ყურის ომი (1980-87), რომელმაც ორივე მხარეს მძიმე დანაკარგები მოუტანა. მან ერთხელ თქვა, რომ იცოდა, როგორი იყო დიქტატორის ქვეშ ცხოვრება და ტერორის მსხვერპლი ყოფნა. ის შაჰის მმართველობის პერიოდს გულისხმობდა, ამავდროულად კი უგულებელყოფდა მასობრივ ადამიანის უფლებათა დარღვევებს, რომლებიც მისივე ხელმძღვანელობით ხდებოდა. ხამენეის მთავარ დასაყრდენს ისლამური რევოლუციური გვარდიის კორპუსი (IRGC) წარმოადგენდა, ნახევრადსამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც 1979 წელს „რევოლუციის დასაცავად“ დაარსდა. მისი მეთვალყურეობის ქვეშ, IRGC მნიშვნელოვნად გაფართოვდა და იქცა იმად, რასაც ბევრი ქვეყნის დომინანტურ სამხედრო ძალად მიიჩნევს, საკუთარი არმიით, საზღვაო და საჰაერო ძალებით, ასევე საკუთარი სადაზვერვო ფრთითა და უცხოური მისიებისთვის განკუთვნილი სპეცდანიშნულების ქვედანაყოფებით. IRGC, რომელიც ასევე აკონტროლებს ირანის ნავთობისა და გაზის ინდუსტრიის ნაწილს თავისი სამშენებლო ჯგუფის, „ხათამ ალ-ანბიას“ მეშვეობით, არის სახელმწიფო სახელმწიფოში. ეს ნახევრადსამხედრო ძალა უზენაეს ლიდერს საშუალებას აძლევდა თავისი ნება მოეხვია თავს, პრეზიდენტისა და პარლამენტის გვერდის ავლით. ხამენეი მთელი ცხოვრება მოკრძალებულ ცხოვრების წესს ინარჩუნებდა, მიუხედავად იმისა, რომ მის გარშემო მყოფებს ქვეყნის კორუმპირებული ეკონომიკური სისტემით სარგებლობის საშუალებას აძლევდა. COVID პანდემიის შუაგულში, მისმა უახლოესმა მრჩევლებმა დაჰპირდნენ, რომ შეიმუშავებდნენ ირანულ ვაქცინებს SARS-CoV-2-ის წინააღმდეგ. პროექტმა დაახლოებით 1 მილიარდი დოლარი (910 მილიონი ევრო) გადაყლაპა, მაგრამ ვაქცინის წარმოება ვერ მოხერხდა. მილიონობით ირანელის თვალში, რომლებმაც საყვარელი ადამიანები დაკარგეს პანდემიის დროს, ხამენეი პასუხისმგებელი იყო ჯანდაცვის კრიზისის კატასტროფულ მართვაზე. ის ასევე ამტკიცებდა, რომ კორონავირუსი იყო აშშ-ის ბიოლოგიური იარაღი, რომელიც გენეტიკურად იყო მოდიფიცირებული ირანზე თავდასხმისთვის. ამ პოზიციის გამყარებით, მან აუკრძალა ირანის მთავრობას აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთში შემუშავებული ვაქცინების იმპორტი. აიათოლა ხამენეი ისლამურ რესპუბლიკას „იმპერიალისტური“ დასავლეთის წინააღმდეგ წინააღმდეგობის ერთადერთ ჭეშმარიტ ძალად მიიჩნევდა და ოცნებობდა ძლიერ შიიტურ ირანზე ისლამურ სამყაროში. მის გამოსვლებში ხშირად ჟღერდა ტერმინი „მტერი“, და მთავარი მტერი ყოველთვის შეერთებული შტატები იყო. „ამერიკა ჩვენი ერის ნომერ პირველი მტერია“, – ამბობდა ის ყოველთვის. ირანის საკამათო ბირთვული და სარაკეტო პროგრამები მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა. ის ფაქტი, რომ მან ბირთვული იარაღის წარმოება და გამოყენება ფატვით, ისლამური სამართლებრივი მოსაზრებით, აკრძალა, საერთაშორისო ასპარეზზე არავინ დაარწმუნა. მან ირანის ბირთვული პროგრამის შეზღუდვაზე მოლაპარაკებები მხოლოდ მას შემდეგ დაუშვა, რაც ირანმა საკმარისი გამოცდილება და ცოდნა შეიძინა, რათა ნებისმიერ დროს შეძლებოდა ამ პროგრამის კვლავ გააქტიურება. ხამენეის უკომპრომისო პოზიციის ფასი