ირანი ჰორმუზის სრუტეს სამხედრო წვრთნების გამო ნაწილობრივ ხურავს

ჰორმუზის სრუტე მსოფლიოში ნავთობით ვაჭრობის ყველაზე კრიტიკულ მონაკვეთად ითვლება. ირანი არაერთხელ დაიმუქრა წყლის ამ არტერიის გადაკეტვით და ახლა სამხედრო წვრთნების გამო ნაწილობრივ ხურავს მას. სამშაბათს ირანმა განაცხადა, რომ ნაწილობრივ დახურავდა ჰორმუზის სრუტეს, სპარსეთის ყურის შესართავთან, რომელიც მსოფლიო ნავთობის ვაჭრობისთვის გადამწყვეტი წყლის გზაა. ირანის სახელმწიფო ტელევიზიამ სრუტის დახურვა „უსაფრთხოების“ ზომად შეაფასა, ქვეყნის რევოლუციური გვარდიის სამხედრო წვრთნების გამო, რომელიც ერთი დღით ადრე დაიწყო. გაურკვეველი იყო, რამდენ ხანს გაგრძელდებოდა ნაწილობრივი დახურვა. Associated Press-ის ინფორმაციით, შეზღუდვები რამდენიმე საათს გასტანდა. ირანი არაერთხელ დაიმუქრა სრუტის დახურვით, რითაც მიანიშნებდა, რომ მას შეუძლია შეაფერხოს საკვანძო საზღვაო არტერია, რომლითაც მსოფლიო ნავთობის მეხუთედი გადის. ეს შეზღუდვები იმ ფონზე დაწესდა, როდესაც ირანელი და ამერიკელი მომლაპარაკებლები სამშაბათს ჟენევაში ირანის ბირთვული პროგრამის შესახებ მოლაპარაკებების მეორე რაუნდს მართავენ. აშშ-მ ბოლო კვირებში გააძლიერა სამხედრო ყოფნა ახლო აღმოსავლეთში, რათა ზეწოლა მოეხდინა ისლამურ რესპუბლიკაზე მისი ბირთვული ამბიციებისა და ანტისამთავრობო პროტესტების სისხლიანი ჩახშობის გამო. ჰორმუზის სრუტე არის საკვანძო წყლის გზა, რომელიც ომანსა და ირანს შორის მდებარეობს და სპარსეთის ყურეს ომანის ყურესა და არაბეთის ზღვასთან აკავშირებს. აშშ-ის ენერგეტიკის საინფორმაციო ადმინისტრაცია (EIA) მას „მსოფლიოს ყველაზე მნიშვნელოვან ნავთობის სატრანზიტო ვიწრო ყელად“ მოიხსენიებს. მის ყველაზე ვიწრო წერტილში წყლის გზა მხოლოდ 33 კილომეტრია (21 მილი), სატვირთო გადაზიდვების ზოლი კი თითოეული მიმართულებით მხოლოდ 2 მილი, რაც მას ხალხმრავალ და სახიფათოს ხდის. ნავთობის დიდი მოცულობა, რომელსაც ოპეკის ქვეყნები, როგორიცაა საუდის არაბეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ქუვეითი და ერაყი, სპარსეთის ყურის რეგიონის ნავთობის საბადოებიდან მოიპოვებენ და გლობალურად მოიხმარენ, სწორედ ამ სრუტეზე გადის. Vortexa-ს, ენერგეტიკისა და სატვირთო ბაზრის კონსულტანტის მონაცემებით, ყოველდღიურად დაახლოებით 20 მილიონი ბარელი ნედლი ნავთობი, კონდენსატი და საწვავი გადის ამ წყლის გზით. ყატარი, თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელი მსოფლიოში, დიდწილად ეყრდნობა ამ სრუტეს თავისი LNG ექსპორტისთვის. გასულ წელს ისრაელსა და ირანს შორის კონფლიქტმა განაახლა ყურადღება წყლის ამ გზის უსაფრთხოებაზე. წარსულში ირანი იმუქრებოდა ჰორმუზის სრუტის გადაზიდვებისთვის დახურვით დასავლური ზეწოლის საპასუხოდ. თუმცა, ივნისში 12-დღიანი ომის დროს, რეგიონში კომერციულ გემებზე რაიმე სერიოზული თავდასხმა არ მომხდარა. Associated Press-ის ცნობით, გემთმფლობელები კვლავაც სიფრთხილით ეკიდებიან ამ წყლის გზის გამოყენებას და ზოგიერთმა გემმა უსაფრთხოების ზომები გაამკაცრა, სხვებმა კი კონფლიქტის დროს იქ მარშრუტები გააუქმეს. Reuters-ის ინფორმაციით, გასული წლის დაპირისპირების დროს, წყლის ამ არტერიის და ყურის მიმდებარე ტერიტორიაზე კომერციული გემების სანავიგაციო სისტემებში ელექტრონული ჩარევა გაიზარდა. ნავთობის ნაკადების ნებისმიერმა ხანგრძლივმა ბლოკადამ ან შეფერხებამ შეიძლება გამოიწვიოს ნედლი ნავთობის ფასების მკვეთრი ზრდა და ძლიერ დააზარალოს ენერგიის იმპორტიორები, განსაკუთრებით აზიაში. EIA-ს შეფასებით, სრუტის გავლით ნედლი ნავთობისა და სხვა საწვავის გადაზიდვების 82% აზიელ მომხმარებლებზე მოდიოდა. ჩინეთი, ინდოეთი, იაპონია და სამხრეთ კორეა იყო მთავარი დანიშნულების ადგილები, ამ ოთხ ქვეყანაზე ერთად მოდიოდა სრუტის გავლით ნედლი ნავთობისა და კონდენსატის მთლიანი ნაკადების თითქმის 70%. მიწოდების შეფერხებით ეს ბაზრები, სავარაუდოდ, ყველაზე მეტად დაზარალდებიან. თუ ირანი კონკრეტულ ნაბიჯებს გადადგამს სრუტის სრულად დახურვისკენ, ამან შესაძლოა აშშ-ის სამხედრო ინტერვენცია გამოიწვიოს. ხანგრძლივმა დახურვამ ასევე შეიძლება საფრთხე შეუქმნას თეირანის ურთიერთობებს ყურის არაბულ სახელმწიფოებთან, როგორიცაა საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები — ქვეყნებთან, რომლებთანაც ირანმა ბოლო წლებში დიდი ძალისხმევით გააუმჯობესა ურთიერთობები. უფრო მეტიც, როგორც ექსპერტები ამბობენ, თავად თეირანიც ჰორმუზის სრუტეზეა დამოკიდებული ნავთობის თავისი საექსპორტო პარტნიორებისთვის გასაგზავნად, რაც სრუტის დახურვას კონტრპროდუქტიულს ხდის. „ირანის ეკონომიკა დიდწილად ეყრდნობა საქონლისა და გემების თავისუფალ გადაადგილებას ამ საზღვაო გზით, რადგან მისი ნავთობის ექსპორტი მთლიანად საზღვაო ტრანსპორტზეა დამოკიდებული“, — ციტირებს Reuters JP Morgan-ის ანალიტიკოსებს ნატაშა კანევას, პრატეკ კედიას და ლიუბა სავინოვას, რომლებიც კონფლიქტის დროს აცხადებდნენ: „ჰორმუზის სრუტის გადაკეტვა კონტრპროდუქტიული იქნება ირანის ურთიერთობებისთვის მის ერთადერთ ნავთობის მომხმარებელთან, ჩინეთთან.“ ყურის არაბულმა სახელმწიფოებმა, როგორიცაა საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ბოლო წლებში სრუტის გვერდის ავლით ალტერნატიული მარშრუტები მოძებნეს. ორივე ქვეყანამ შექმნა ინფრასტრუქტურა, რათა თავიანთი ნედლი ნავთობის ნაწილი სხვა მარშრუტებით გადაიტანონ. მაგალითად, საუდის არაბეთი ოპერირებს აღმოსავლეთ-დასავლეთის ნედლი ნავთობის მილსადენს, რომლის სიმძლავრეა 5 მილიონი ბარელი დღეში, ხოლო არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს აქვთ მილსადენი, რომელიც აკავშირებს მის ხმელეთის ნავთობის საბადოებს ფუჯეირას საექსპორტო ტერმინალთან ომანის ყურეში. EIA-ს შეფასებით, წყლის ამ გზაზე შეფერხებების შემთხვევაში, დღეში დაახლოებით 2.6 მილიონი ბარელი ნედლი ნავთობის გატარება შესაძლებელია ჰორმუზის სრუტის გვერდის ავლით. რედაქტირებულია: უვე ჰესლერი. რედაქტორის შენიშვნა: ეს სტატია თავდაპირველად გამოქვეყნდა 2025 წლის 18 ივნისს და განახლდა 2026 წლის 17 თებერვალს, რათა ასახულიყო ირანის მიერ სრუტის ნაწილობრივ დახურვის გადაწყვეტილება სამხედრო წვრთნების ფონზე.