ირანი და აშშ ბირთვულ მოლაპარაკებებში „ფუძემდებლურ პრინციპებზე“ შეთანხმდნენ დაძაბულობის ფონზე

ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, აბას არაღჩიმ, განაცხადა, რომ აშშ-სთან არაპირდაპირ ბირთვულ მოლაპარაკებებში „კარგი პროგრესი“ მიღწეულია. ამავდროულად, ვაშინგტონმა გააფრთხილა, რომ თუ დიპლომატია ჩაიშლება, სამხედრო მოქმედება კვლავაც განიხილება. ომანის შუამავლობით გამართული მოლაპარაკებები შვეიცარიის ქალაქ ჟენევაში სამშაბათს გაიმართა, რა დროსაც სპარსეთის ყურის რეგიონში ორივე მხარის მხრიდან სამხედრო ძალების გაძლიერების ფონი შეინიშნებოდა. „საბოლოო ჯამში, ჩვენ შევძელით ფართო შეთანხმების მიღწევა ფუძემდებლურ პრინციპებზე, რის საფუძველზეც წინ წავალთ და პოტენციური შეთანხმების ტექსტზე მუშაობას დავიწყებთ“, – განუცხადა არაღჩიმ სახელმწიფო ტელევიზიას მოლაპარაკებების შემდეგ. მისი თქმით, ამ თვის დასაწყისში ომანში გამართულ წინა რაუნდთან შედარებით, „კარგი პროგრესი“ იქნა მიღწეული. „ახლა გვაქვს მკაფიო გზა, რაც ვფიქრობ, დადებითია“, – დასძინა მან. მან აღიარა, რომ ქვეყნებს შორის უფსკრულის „შესამცირებლად დრო იქნება საჭირო“ და თქვა, რომ როგორც კი ორივე მხარე შეთანხმების პროექტებს მოამზადებს, „პროექტები გაიცვლება და მესამე რაუნდის [მოლაპარაკებების] თარიღი დაინიშნება“. ვაშინგტონში, აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ჯ.დ. ვენსმა ასევე მიანიშნა, რომ მისი ქვეყანა დიპლომატიას ამჯობინებს, თუმცა უფრო არაერთგვაროვანი სურათი წარმოადგინა. „გარკვეულწილად, ყველაფერმა კარგად ჩაიარა; ისინი შეთანხმდნენ, რომ მოგვიანებით კვლავ შეხვდებოდნენ“, – განაცხადა ვენსმა Fox News-თან ინტერვიუში. „მაგრამ სხვა კუთხით, ძალიან ნათელი იყო, რომ პრეზიდენტმა დაადგინა გარკვეული წითელი ხაზები, რომელთა აღიარებაზე და გადაჭრაზე ირანელები ჯერ მზად არ არიან“, – განუცხადა ვენსმა გადაცემა „The Story with Martha MacCallum“-ს. „ჩვენ გავაგრძელებთ მუშაობას. მაგრამ, რა თქმა უნდა, პრეზიდენტი ინარჩუნებს უფლებას, თქვას, როდის მიაღწია დიპლომატიამ თავის ბუნებრივ დასასრულს“, – განაცხადა ვენსმა. წლების განმავლობაში ირანი ცდილობდა აშშ-ის მიერ დაწესებული მასშტაბური სანქციების მოხსნას, მათ შორის ვაშინგტონის მიერ სხვა ქვეყნებისთვის მისი ნავთობის შეძენის აკრძალვას. თეირანმა განაცხადა, რომ მას სურს მიმდინარე მოლაპარაკებები ფოკუსირებული იყოს ურანის გამდიდრების პროგრამაზე და დაჟინებით მოითხოვს, რომ ნებისმიერმა შეთანხმებამ ირანს ხელშესახები ეკონომიკური სარგებელი მოუტანოს, ამასთანავე შეინარჩუნოს მისი სუვერენიტეტი და ეროვნული უსაფრთხოება. ვაშინგტონი ითხოვდა, რომ ირანს უარი ეთქვა ურანის გამდიდრებაზე თავის ტერიტორიაზე და ცდილობდა მოლაპარაკებების ფარგლების გაფართოებას არაბირთვულ საკითხებზე, როგორიცაა თეირანის სარაკეტო მარაგი. ირანმა განაცხადა, რომ ის არ დათანხმდება ურანის ნულოვან გამდიდრებას და რომ მისი სარაკეტო შესაძლებლობები მოლაპარაკების საგანი არ არის. მოლაპარაკებები ყურეში მაღალი დაძაბულობის ფონზე მიმდინარეობს, რადგან აშშ-მ რეგიონში ორი ავიამზიდი გაგზავნა. პირველი – ავიამზიდი „აბრაამ ლინკოლნი“, თითქმის 80 თვითმფრინავით – კვირას ირანის სანაპიროდან დაახლოებით 700 კმ-ის (435 მილი) მანძილზე იყო განთავსებული, როგორც თანამგზავრულმა სურათებმა აჩვენა. მისი მდებარეობა სულ მცირე ათეულ აშშ-ის F-35 და F-18 გამანადგურებელ თვითმფრინავს დარტყმის მანძილზე აყენებს. მეორე ავიამზიდი შაბათ-კვირას გაიგზავნა. ირანის უზენაესმა ლიდერმა, აიათოლა ხამენეიმ, სამშაბათს გააფრთხილა, რომ ქვეყანას შეეძლო აშშ-ის საბრძოლო ხომალდის ჩაძირვა. „საბრძოლო ხომალდი, რა თქმა უნდა, საშიში იარაღია, მაგრამ კიდევ უფრო საშიშია ის იარაღი, რომელსაც მისი ჩაძირვა შეუძლია“, – განაცხადა მან. ირანმა ასევე სცადა სამხედრო ძალის დემონსტრირება: მისი ისლამური რევოლუციური გვარდიის კორპუსმა (IRGC) ორშაბათს ჰორმუზის სრუტეში სამხედრო წვრთნების სერია დაიწყო „პოტენციური უსაფრთხოების და სამხედრო საფრთხეებისთვის“ მოსამზადებლად. როგორც კი ჟენევაში მოლაპარაკებები დაიწყო, ირანის სახელმწიფო მედიამ განაცხადა, რომ ირანი დროებით ხურავდა ჰორმუზის სრუტის ნაწილებს „უსაფრთხოების ზომების“ გამო, სანამ IRGC იქ სამხედრო წვრთნებს ატარებდა. ირანი არაერთხელ დაემუქრა წყლის გზის ჩაკეტვით, რაც ყურის არაბული სახელმწიფოებიდან ნავთობის ექსპორტის სასიცოცხლო მარშრუტია, ნებისმიერ თავდასხმაზე საპასუხოდ. ეს ნაბიჯი მსოფლიო ნავთობის ნაკადების მეხუთედს შეაფერხებდა და ნავთობის ფასებს მკვეთრად გაზრდიდა. თეირანი ასევე დაემუქრა რეგიონში აშშ-ის სამხედრო ბაზებზე თავდასხმით, თავდასხმის შემთხვევაში. დიპლომატიის წინა მცდელობა გასულ წელს ჩაიშალა, როდესაც ისრაელმა ივნისში ირანზე მოულოდნელი თავდასხმები განახორციელა, რითაც დაიწყო 12-დღიანი ომი, რომელსაც ვაშინგტონი მოკლედ შეუერთდა ნათანზის, ფორდოუსა და ისფაჰანის სამი ბირთვული ობიექტის დაბომბვით. ალი ვაეზმა, Crisis Group-ის ირანის პროექტის დირექტორმა, Al Jazeera-ს განუცხადა, რომ, მისი აზრით, ბირთვულ ფრონტზე შეთანხმებისთვის დიდი სივრცეა, „უბრალოდ იმიტომ, რომ ირანის ბირთვული პროგრამა ადგილზე დეგრადირებულია და, შესაბამისად, კომპრომისის ნაწილი უკვე გათვალისწინებულია“. „ირანელებისთვის უფრო ადვილი უნდა იყოს ნულოვანი გამდიდრების მიღება გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, რადგან მათ არც ერთი ცენტრიფუგა არ დაუტრიალებიათ ივნისის 12-დღიანი ომის შემდეგ“, – თქვა მან. „მაგრამ რაც შეეხება არაბირთვულ საკითხებს, როგორიცაა რეგიონული საქმიანობა ან მათი სარაკეტო პროგრამა, ვფიქრობ, საუკეთესო შემთხვევაში, ირანელები მზად იქნებიან ზედაპირული დათმობებისთვის, და არა ისეთი დიდი გარიგებისთვის, რასაც აშშ ელის“, – განაცხადა მან. ამასობაში, ირანის პრეზიდენტმა მასუდ ფეზეშქიანმა სამშაბათს გამოქვეყნებულ ინტერვიუში კვლავ გაიმეორა, რომ თეირანი „აბსოლუტურად არ ცდილობს ბირთვული იარაღის მოპოვებას“. „თუ ვინმეს სურს ამის გადამოწმება...