ერთი შეხედვით, იელეცი ზამთარში რუსულ ზღაპარს ჰგავს. სანაპიროდან ვამჩნევ მართლმადიდებლური ეკლესიების ოქროს გუმბათებს და, ქვემოთ, გაყინულ მდინარეზე მიმოფანტულ მეთევზეებს. მაგრამ ამ ქალაქში, რომელიც მოსკოვიდან 350 კმ-ით (217 მილი) სამხრეთით მდებარეობს, ზღაპრული განწყობა წარმავალია. მდინარის ნაპირზე სამხედრო გაწვევის ბილბორდს ვამჩნევ. ის 15 000 ფუნტის ექვივალენტურ ერთჯერად თანხას ჰპირდება ყველას, ვინც უკრაინაში საბრძოლველად ჩაეწერება. იქვე არის რუსი ჯარისკაცის პლაკატი, რომელიც კალაშნიკოვით უმიზნებს. „ჩვენ იქ ვართ, სადაც უნდა ვიყოთ“, – აცხადებს თანმხლები სლოგანი. კრემლმა უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრა 2022 წლის 24 თებერვალს დაიწყო. რუსეთის ფარგლებს გარეთ ეს ფართოდ განიხილებოდა, როგორც კიევის მოსკოვის ორბიტაზე დაბრუნების მცდელობა და ცივი ომის შემდგომი უსაფრთხოების მთელი არქიტექტურის შეცვლა ევროპაში. რუსეთის ხელმძღვანელობა მოკლე და წარმატებულ სამხედრო ოპერაციას ვარაუდობდა. გეგმის მიხედვით არ წავიდა. ოთხი წლის შემდეგ, რუსეთის ომი უკრაინაში გრძელდება. ის უფრო დიდხანს გაგრძელდა, ვიდრე ნაცისტური გერმანიის სასტიკი ომი საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ, რომელიც აქ დიდ სამამულო ომად არის ცნობილი. და ამ ქალაქში, ხედავთ ზოგიერთ შედეგს. გიგანტური ფრესკა იელეცის ცხრასართულიანი საცხოვრებელი კორპუსის ერთ მხარეს ფარავს. აქ გამოსახულია ხუთი რუსი ჯარისკაცის სახე, ადგილობრივი მამაკაცები, რომლებიც უკრაინაში ბრძოლისას დაიღუპნენ. თავზე წერია: „დიდება რუსეთის გმირებს!“ რუსეთის ხელისუფლება არ აქვეყნებს „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ მსხვერპლთა რაოდენობას. მაგრამ ცნობილია, რომ რუსეთმა ბრძოლის ველზე უზარმაზარი დანაკარგები განიცადა. ბევრ ქალაქსა და სოფელში, რომლებიც ბოლო ორი წლის განმავლობაში მოვინახულე, იყო უკრაინაში დაღუპული ჯარისკაცებისადმი მიძღვნილი მუზეუმები და ძეგლები, ასევე ცალკეული სექციები ომის ბოლო მსხვერპლთათვის ადგილობრივ სასაფლაოებზე. „ჩემი მეგობრის ქმარი იქ დაიღუპა. ჩემი ბიძაშვილის ვაჟიც. და შვილიშვილიც“, – ამბობს ირინა, რომელიც ფრესკის მოპირდაპირედ გამიჩერდა სასაუბროდ. „ბევრი ადამიანი დაიღუპა. მე ვწუხვარ ამ ბიჭების გამო.“ ირინა ავტობუსის სადგურის ბილეთების კონტროლიორია. ის ძლივს აბამს თავს. „კომუნალური გადასახადები გვახრჩობს. ფასები გვანგრევს. ძალიან ძნელია თავის გატანა.“ მიუხედავად იმისა, რომ ფინანსურად უჭირს, ირინა ეხმარება რუსი ჯარისკაცებისთვის დახმარების პაკეტების შეგროვებაში ფრონტის ხაზზე. ის არ აკრიტიკებს უკრაინის ომს. თუმცა, ის დაბნეულია ამით. „დიდ სამამულო ომში ვიცოდით, რისთვის ვიბრძოდით“, – ამბობს ირინა. „არ ვარ დარწმუნებული, რისთვის ვიბრძვით ახლა.“ უკრაინის საზღვარი 250 კმ-ით არის დაშორებული. მაგრამ ზოგჯერ ფრონტის ხაზი ბევრად უფრო ახლოს გეჩვენება. რუსეთის ეს ნაწილი, ლიპეცკის რეგიონი, ბევრის მსგავსად, უკრაინული დრონების სამიზნე გახდა. იელეცის გარშემო ხელისუფლებამ საგანგებო თავშესაფრები დაამონტაჟა. ერთს ავტობუსის გაჩერებაზე ვხედავ, მეორეს პარკში. ეს ბეტონის კონსტრუქციები პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ ძეგლებივით დგას. კრემლის უკრაინაში სრულმასშტაბიან შეჭრამდე თავშესაფრების საჭიროება არ არსებობდა, რადგან რუსეთზე დრონების შეტევები არ ყოფილა. იელეცის საცხოვრებელ კორპუსებშიც არის სპეციალური თავშესაფრები, სარდაფებში. „სირენები თითქმის ყოველ ღამე ისმის“, – განმარტავს ირინა. „მაგრამ მე არ ვტოვებ ჩემს შენობას. უბრალოდ, დერეფანში გავდივართ, სადაც ფანჯრები არ არის.“ იელეცში ომის ნიშნებს მოულოდნელ ადგილებშიც შეხვდებით. ვამჩნევ, რომ ადგილობრივი ბლინების კაფეს სახელწოდებაში ლათინური ასოები V და Z ფიგურირებს – „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ სიმბოლოები. გარე აბრაზე დამატებულია: „აიღე ბლინი, შემდეგ კი მთელი სამყარო.“ გაოცებული დავრჩი. შემდეგ გამახსენდა ვლადიმერ პუტინის ზოგიერთი ნათქვამი. „სადაც რუსი ჯარისკაცის ფეხი დადგამს, იქ ჩვენია“, – განაცხადა მან სანკტ-პეტერბურგში გასულ წელს. ორი წლის წინ მოსკოვში ვნახე ელექტრონული ბილბორდი, რომელზეც პუტინის ეს ციტატა იყო გამოსახული: „რუსეთის საზღვრები არსად არ მთავრდება.“ ომები ფინანსურად დამღლელია. რუსეთის ბიუჯეტის დეფიციტის ზრდისა და ეკონომიკის სტაგნაციის ფონზე, მთავრობამ დღგ 20%-დან 22%-მდე გაზარდა. ფინანსთა სამინისტრო აცხადებს, რომ დამატებითი შემოსავლები „თავდაცვასა და უსაფრთხოებაზე“ დაიხარჯება. მეტი წაიკითხეთ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი ომის ოთხი წლის შესახებ: რუსეთის სახელმწიფო ტელევიზია მოუწოდებს საზოგადოებას გაგებით მოეკიდოს სიტუაციას. „ჩვენ ვცხოვრობთ ომის დროს: ომი, რომელიც დასავლეთმა მოგვახვია თავს“, – განუცხადა მაყურებლებს ტელეწამყვანმა დიმიტრი კისელიოვმა. „ჩვენ უნდა მოვიგოთ ის და ომის ბიუჯეტის გარეშე ვერ გავალთ ფონს.“ მცირე ბიზნესს უჭირს. იელეცის საცხობში ახლად გამომცხვარი ქიშმიშის პურის, სკონებისა და კრემიანი ნამცხვრების სუნი თავბრუდამხვევია. მაგრამ მაღაზიას რუსეთის ეკონომიკურმა ვარდნამ და გადასახადების ზრდამ დაარტყა. „ფასების გაზრდა მოგვიწია“, – ამბობს მფლობელი ანასტასია ბიკოვა, „რადგან ჩვენი კომუნალური გადასახადები, ქირა და საგადასახადო გადასახადები გაიზარდა. და დღგ-ის ზრდა ნიშნავს, რომ ჩვენი ინგრედიენტები უფრო ძვირია. „წარმოიდგინეთ, რომ ყველამ უნდა დავიხუროთ: ჩვენმა საცხობმა და მოპირდაპირე რესტორანმა. ჩვენ ვცდილობთ ჩვენი ქალაქი ლამაზად გამოიყურებოდეს. მაგრამ თუ დავიხურებით, რა დარჩება? მხოლოდ მუქი ნაცრისფერი ლაქა.“ იელეციდან ერთი საათის სავალზე, რეგიონულ დედაქალაქ ლიპეცკში, ომის მეტ შეხსენებას ვხედავ: მეტი სამხედრო პლაკატი, მეტი თავშესაფარი. მაგრამ მისი საცხოვრებელი კორპუსის კიბეზე, ახლა ივანე