Human Rights Watch-ის ახალი ანგარიში სუდანში სწრაფი რეაგირების ძალების (RSF) მილიციას ადანაშაულებს ელ-ფაშერის აღების დროს შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მშვიდობიანი მოქალაქეების განზრახ დამიზნებასა და, ზოგიერთ შემთხვევაში, სიკვდილით დასჯაში. არასამთავრობო ორგანიზაცია Human Rights Watch-მა გამოაქვეყნა ანგარიში, რომელშიც ნათქვამია, რომ სუდანის გასამხედროებულმა ძალებმა ელ-ფაშერის აღების დროს და მის შემდეგ მოკლეს, შეურაცხყვეს და სამიზნეში ამოიღეს შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირები. ორგანიზაციის განცხადებით, ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც მან „ამ ტიპისა და მასშტაბის“ პოტენციური ომის დანაშაულები დააფიქსირა. სწრაფი რეაგირების ძალების (RSF) გასამხედროებული ფორმირება 2023 წლიდან ებრძვის სუდანის სამხედროებს და აკონტროლებს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილის უმეტესობას დარფურის ირგვლივ. ელ-ფაშერი, ჩრდილოეთ დარფურის რეგიონის დედაქალაქი, დასავლეთში RSF-ის არაკონტროლირებადი ბოლო მსხვილი დასაყრდენი იყო, სანამ ის გასულ ოქტომბერში RSF-ის ჯარების ხელში არ გადავიდა. ქალაქის აღებას მოჰყვა მასობრივი მკვლელობების, ძარცვისა და გაუპატიურების შესახებ ცნობები, რა დროსაც ათასობით ადამიანი გაიქცა ქალაქიდან, ხშირად ახლომდებარე ტავილაში. HRW-ის განცხადებით, RSF განსაკუთრებით უმიზნებდა ახალგაზრდა დაჭრილ მამაკაცებს, ადანაშაულებდა რა მათ ყოფილ მებრძოლობაში. „სწრაფი რეაგირების ძალები შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებს ეჭვმიტანილებად, ტვირთად ან უსარგებლოებად ეპყრობოდნენ“, – განაცხადა ემინა ცერიმოვიჩმა, HRW-ის შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების ასოცირებულმა დირექტორმა. „ჩვენ მოვისმინეთ, თუ როგორ ადანაშაულებდნენ ისინი ზოგიერთ მსხვერპლს, განსაკუთრებით კიდურდაკარგულებს, დაჭრილ მებრძოლობაში და სასწრაფოდ სიკვდილით სჯიდნენ“. კვლევაში მოყვანილია 33 წლის მამაკაცის მონათხრობი, რომელიც ასაფეთქებელი იარაღით თავდასხმის შედეგად მიყენებული ჭრილობების გამო ყავარჯნებს იყენებდა. მისი თქმით, RSF „ყველას, ვისაც ხელი ან კიდური აკლდა, ჯარისკაცად მიიჩნევდა“ და იყენებდა ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა კანის ფერი და აქცენტი, რათა დაედგინა, სავარაუდოდ ებრძოდნენ თუ არა ისინი არმიისთვის. მისი თქმით, RSF-ის მებრძოლებმა ტყვიამფრქვევები და ავტომატური შაშხანები გამოიყენეს 10 ადამიანის, რომელთა უმეტესობა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირი იყო, სიკვდილით დასასჯელად, უფრო დიდი ჯგუფის თვალწინ. მან თქვა, რომ დაარწმუნა ისინი, ნება დაერთოთ მისთვის, დაკავშირებოდა ოჯახს გამოსასყიდის მოსაგროვებლად, და საბოლოოდ შეძლო გაქცევის „ყიდვა“. კიდევ ერთმა 31 წლის მამაკაცმა, რომელიც RSF-ის ალყის დროს ელ-ფაშერის ბაზრის დაბომბვისას დაშავდა, განაცხადა, რომ ქალაქის დაცემის შემდეგ მილიციამ ის სცემა და გაშოლტა. მისი თქმით, მას არაერთხელ დასდეს ბრალი, რომ ის სუდანის შეიარაღებული ძალების (SAF) ან გაერთიანებული ძალების ჯარისკაცი ან სიმპათი იყო, მისი ეთნიკური წარმომავლობის გამო და მას „ფალანგაი“ უწოდეს, რაც არაარაბული ეთნიკური ჯგუფების დამამცირებელი ტერმინია. „ისინი სულ მეკითხებოდნენ, ვიყავი თუ არა SAF-ის ან გაერთიანებული ძალების წევრი, მე კი სულ „არას“ ვპასუხობდი“, – ციტირებს მას წყარო. მამაკაცმა მოახერხა ტავილაში გაქცევა, კიდევ ერთ ახლომდებარე ქალაქში, რომელიც RSF-ის მიერ არ კონტროლდებოდა. იქ ის დედას შეხვდა, მაგრამ მამის ადგილსამყოფელის შესახებ ინფორმაცია მიმდინარე წლის თებერვლის მდგომარეობით არ ჰქონდა. RSF-ის ფესვები ჯანჯავიდის მილიციიდან მოდის, რომელიც პასუხისმგებელი იყო დარფურში 2003 წელს დაწყებულ არაარაბული ეთნიკური ჯგუფების, როგორიცაა ფურის, მასალიტისა და ზაგავას ხალხის გენოციდზე რეგიონში. „სხვებს სცემდნენ, შეურაცხყოფდნენ ან ავიწროებდნენ მათი შეზღუდული შესაძლებლობების გამო, მებრძოლები დასცინოდნენ მათ, „გიჟებს“ ეძახდნენ ან ამბობდნენ, რომ ისინი „არასრული პიროვნებები“ იყვნენ“, – ნათქვამია HRW-ის ცერიმოვიჩის მოხსენებაში. არასამთავრობო ორგანიზაციამ მოიყვანა 29 წლის მედდის ინტერვიუ, რომელმაც განაცხადა, რომ ნახა RSF-ის მებრძოლების მიერ დაუნის სინდრომის მქონე მამაკაცის მოკვლის ფაქტი; მებრძოლები მას ჯერ „გიჟს“ უწოდებდნენ. მისი და მას ზურგით ატარებდა. „ძმის მოკვლის შემდეგ, მათ ხელები შეუკრეს, სახე დაუფარეს და წაიყვანეს. Human Rights Watch-ის მიმდინარე კვლევამ აჩვენა, რომ მრავალი ქალი და გოგონა გაიტაცეს გაუპატიურების ან გამოსასყიდის მოთხოვნის მიზნით“, – წერს HRW. მედდამ თქვა, რომ მათ ასევე მოკლეს უსინათლო ბავშვი და ქალი, რომელსაც სიარული არ შეეძლო, როდესაც მშვიდობიანი მოსახლეობა 26 ოქტომბერს გაქცევას ცდილობდა. 39 წლის მამაკაცმა აღწერა, თუ როგორ მოუწია თავისი 41 წლის ძმის მიტოვება, რომელსაც სიარული არ შეეძლო. „ჩემმა ძმამ გვითხრა: „მე დამთავრებული ვარ, აქ მოვკვდები, გთხოვთ, უბრალოდ წადით თქვენს შვილებთან ერთად და დამტოვეთ აქ“, – ციტირებს მას წყარო. „ჩვენ მისი წაყვანა ვერ შევძელით. არ იყო მანქანები, არ იყო აქლემები.“ იმავე მამაკაცმა აღწერა, თუ როგორ ხედავდა სხვებს მძიმე ჭრილობებით, რომლებიც მიწაზე იწვნენ და დახმარებას ითხოვდნენ. ერთმა უფრო იღბლიანმა ახალგაზრდამ, 22 წლის მამაკაცმა, რომელიც 2025 წლის თებერვალში მომხდარი თავდასხმისას დაიჭრა, თქვა, რომ ის, ვინც მას ელ-ფაშერიდან გაყვანას ცდილობდა, დაიკარგა. „მან დამსვა და მითხრა, რომ დაბრუნდებოდა. არ ვიცი, რა დაემართა, მოკლეს თუ დააპატიმრეს“, – თქვა მან. მისი თქმით, RSF-მა ის დააპატიმრა, მაგრამ გაათავისუფლა გამოსასყიდის სანაცვლოდ, რაც მსოფლიოს ერთ-ერთ უღარიბეს ქვეყანაში რამდენიმე წლის ხელფასის ექვივალენტი იყო. კონფლიქტში არმონაწილე მშვიდობიანი მოსახლეობისა და სხვა პირების, მათ შორის შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების მიზანმიმართული მკვლელობები ომის დანაშაულია, ისევე როგორც მათ მიმართ სასტიკი ან დამამცირებელი მოპყრობა. თუ ეს სამოქალაქო მოსახლეობაზე ფართომასშტაბიანი თავდასხმის ნაწილია,