გლობალური ნავთობისა და გაზის მარაგების დაახლოებით 20-30 პროცენტი ჰორმუზის სრუტეზე გადის. ირანზე აშშ-ისა და ისრაელის თავდასხმებმა გამოიწვია თეირანის სწრაფი საპასუხო დარტყმები, რომლებიც მიმართული იყო მათი აქტივების წინააღმდეგ ახლო აღმოსავლეთის მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის ისრაელში, ყატარში, არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში, ქუვეითში, ბაჰრეინში, იორდანიაში, საუდის არაბეთში, ერაყსა და ომანში. ანალიტიკოსები გაფრთხილებას ავრცელებენ ნავთობის გლობალური ფასების ზრდის შესახებ მას შემდეგ, რაც ირანელმა ოფიციალურმა პირებმა მიანიშნეს ჰორმუზის სრუტის, მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საზღვაო მარშრუტის, ჩაკეტვაზე. შაბათს, ევროკავშირის ოფიციალურმა პირმა Reuters-ს განუცხადა, რომ სრუტეში გამავალი გემები იღებდნენ ძალიან მაღალი სიხშირის (VHF) სიგნალებს ირანის ელიტური ისლამური რევოლუციური გვარდიის კორპუსისგან (IRGC), რომელშიც ნათქვამი იყო: „არც ერთ გემს არ აქვს უფლება გაიაროს ჰორმუზის სრუტეში“. თუმცა, ევროკავშირის ოფიციალურმა პირმა დასძინა, რომ ირანს სრუტე ოფიციალურად არ დაუხურავს. სამაგიეროდ, რამდენიმე ტანკერის მფლობელმა რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტის ფონზე ნავთობისა და გაზის გადაზიდვები სრუტის გავლით შეაჩერა. „ჩვენი გემები რამდენიმე დღით ადგილზე დარჩებიან“, – განუცხადა Reuters-ს ანონიმურობის პირობით მსხვილი სავაჭრო კომპანიის აღმასრულებელმა დირექტორმა. ისეთმა ქვეყნებმა, როგორიცაა საბერძნეთი, ასევე ურჩიეს თავიანთ გემებს, თავი აარიდონ ამ წყალგამტარ გზაზე გავლას. ნებისმიერმა არასტაბილურობამ ამ მნიშვნელოვან საზღვაო მარშრუტში შეიძლება შეარყიოს ეკონომიკური სტაბილურობა მთელ მსოფლიოში. რა არის ჰორმუზის სრუტე და როგორ იმოქმედებს მისი ჩაკეტვა ნავთობის ფასებზე? ჰორმუზის სრუტე მდებარეობს ერთ მხარეს ომანსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს, ხოლო მეორე მხარეს ირანს შორის. ის აკავშირებს არაბეთის/სპარსეთის ყურეს ომანის ყურესთან და მის მიღმა არაბეთის ზღვასთან. ის ყველაზე ვიწრო წერტილში 33 კმ (21 მილი) სიგანისაა, სადაც სანაოსნო ზოლი თითოეული მიმართულებით მხოლოდ 3 კმ (2 მილი) სიგანისაა, რაც მას თავდასხმისთვის მოწყვლადს ხდის. მიუხედავად მისი ვიწრო სიგანისა, არხი მსოფლიოს უმსხვილეს ნავთობმზიდებს იტევს. ახლო აღმოსავლეთის მსხვილი ნავთობისა და გაზის ექსპორტიორები მასზე არიან დამოკიდებული საერთაშორისო ბაზრებზე მარაგების გადასატანად, ხოლო იმპორტიორი ქვეყნები მისი შეუფერხებელი ფუნქციონირების იმედით არიან. აშშ-ის ენერგეტიკის საინფორმაციო ადმინისტრაციის (EIA) მონაცემებით, 2024 წელს ჰორმუზის სრუტის გავლით ყოველდღიურად დაახლოებით 20 მილიონი ბარელი ნავთობი გადაჰქონდათ, რომლის წლიური ღირებულება გლობალურ ენერგეტიკულ ვაჭრობაში დაახლოებით 500 მილიარდ დოლარს შეადგენს. სრუტეში გამავალი ნედლი ნავთობი ირანიდან, ერაყიდან, ქუვეითიდან, ყატარიდან, საუდის არაბეთიდან და არაბთა გაერთიანებული საამიროებიდან მოდის. სრუტე ასევე გადამწყვეტ როლს თამაშობს თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) ვაჭრობაში. EIA-ს თანახმად, 2024 წელს გლობალური LNG ტვირთების დაახლოებით მეხუთედი ამ დერეფანზე გადიოდა, საიდანაც ყატარი მოცულობების უმეტეს ნაწილს შეადგენდა. სრუტე ემსახურება როგორც ნავთობისა და გაზის ექსპორტს, ასევე იმპორტს. ქუვეითი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები იმპორტს ახორციელებენ ყურის ფარგლებს გარეთ არსებული წყაროებიდან, მათ შორის აშშ-დან და დასავლეთ აფრიკიდან. EIA-ს შეფასებით, 2024 წელს სრუტის გავლით გადაზიდული ნედლი ნავთობისა და კონდენსატის 84 პროცენტი აზიის ბაზრებზე მიდიოდა. მსგავსი ტენდენცია შეინიშნება გაზის ვაჭრობაშიც, სადაც LNG მოცულობის 83 პროცენტი ჰორმუზის სრუტის გავლით აზიური მიმართულებით გადაადგილდება. გასულ წელს ჩინეთზე, ინდოეთზე, იაპონიაზე და სამხრეთ კორეაზე ერთობლივად მოდიოდა სრუტის გავლით ნედლი ნავთობისა და კონდენსატის მთლიანი ნაკადების 69 პროცენტი. მათი ქარხნები, სატრანსპორტო ქსელები და ელექტროენერგიის ქსელები დამოკიდებულია ყურის ენერგიის შეუფერხებელ მიწოდებაზე. ნავთობის ფასების ზრდა გავლენას მოახდენს ისეთ ქვეყნებზე, როგორიცაა ჩინეთი, ინდოეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის რამდენიმე ქვეყანა. ირანული სახელმწიფო მედიის ცნობით, სრუტის ჩაკეტვის საბოლოო გადაწყვეტილება ქვეყნის უზენაესმა ეროვნული უსაფრთხოების საბჭომ უნდა მიიღოს და ის მთავრობის მიერ უნდა იყოს რატიფიცირებული. თუმცა, ენერგეტიკული ტრეიდერები მაღალი მზადყოფნაში არიან ბოლო კვირებში რეგიონში ესკალაციის ფონზე – რეგიონში, სადაც მსოფლიოში ნავთობისა და გაზის ერთ-ერთი უდიდესი მარაგია. Muyu Xu-მ, Kpler-ის ნედლი ნავთობის უფროსმა ანალიტიკოსმა, Al Jazeera-ს განუცხადა, რომ შაბათს ომის დაწყების შემდეგ, სრუტეში გემების მოძრაობა მკვეთრად შემცირდა. „ამავდროულად, უმოქმედო გემების რაოდენობა ორივე მხარეს – ომანის ყურეში და სპარსეთის ყურეში – გაიზარდა, რადგან გემთმფლობელები სულ უფრო მეტად შეშფოთებულნი არიან საზღვაო უსაფრთხოების რისკებით, თეირანის გაფრთხილების შემდეგ პოტენციური სანავიგაციო ჩაკეტვის შესახებ“, – განაცხადა მან. „ჰორმუზის სრუტე გადამწყვეტია გლობალური ენერგეტიკული ბაზრისთვის, რადგან მსოფლიო ზღვით გადაზიდული ნედლი ნავთობის დაახლოებით 30 პროცენტი ამ წყალგამტარ გზაზე გადის. გარდა ამისა, გლობალური საავიაციო საწვავის თითქმის 20 პროცენტი და ბენზინისა და ნაფთის ნაკადების დაახლოებით 16 პროცენტი ასევე სრუტეზე გადის“, – თქვა მუიუმ. „კვირას, სულ რამდენიმე საათის წინ, ომანის სანაპიროსთან ნავთობტანკერი იქნა დარტყმული, რაც კონფლიქტის მკაფიო ესკალაციას და სამიზნეების წმინდა სამხედრო ობიექტებიდან ენერგეტიკულ აქტივებზე გადასვლას ნიშნავს“. გადაზიდვების მონაცემებმა აჩვენა, რომ სულ მცირე 150 ტანკერმა, მათ შორის ნედლი ნავთობისა და თხევადი ბუნებრივი აირის გემებმა, ჰორმუზის სრუტის მიღმა, ყურის ღია წყლებში ჩაუშვა ღუზა. ტანკერები დაჯგუფებული იყვნენ ყურის ძირითადი ნავთობმწარმოებლების, მათ შორის ერაყისა და საუდის არაბეთის, ასევე LNG გიგანტი ყატარის სანაპიროებთან ახლოს ღია წყლებში, Reuters-ის სააგენტოს შეფასებით, რომელიც გემების თვალთვალის მონაცემებს ეფუძნება.