გერმანული ეფექტურობის გამოცდა: რატომ ფერხდება მსხვილი სამშენებლო პროექტები და ძვირდება მოულოდნელად?

მსხვილი სამშენებლო პროექტები იშვიათად სრულდება დროულად და როგორც წესი, გაცილებით მეტი ჯდება, ვიდრე მოსალოდნელია. რა დაემართა გერმანულ ეფექტურობას? ბერლინის ახალი აეროპორტი? 5 წლით იყო დაგეგმილი, 14 წელში დასრულდა. შტუტგარტის ცენტრალური სადგური? 16 წლის შემდეგაც კი მშენებლობის პროცესშია. ჰამბურგის საკონცერტო დარბაზი, ელბფილჰარმონია? სამის ნაცვლად ცხრა წელი. და ხარჯები? ზოგჯერ 10-ჯერ აღემატება დაპირებულს. ან ავიღოთ კიოლნის ოპერის თეატრი. 1950-იან წლებში აშენებული, როგორც თანამედროვე დემოკრატიის სიმბოლო, ის კულტურული მარგალიტი იყო. 2012 წლისთვის მას რემონტი დასჭირდა. გეგმა მარტივი ჩანდა: სამწლიანი სამუშაო, გახსნა 2015 წელს. დღეს კი შენობა, რომელიც მოიცავს თავად ოპერას, თეატრს ორი სცენით და საბავშვო ოპერას საკუთარი სცენით, კვლავ სამშენებლო მოედანია. ოპერის მომღერალი ემილი ჰინდრიხსი იხსენებს თავის ოპტიმიზმს 2015 წელს პროექტში ჩართვისას. „იმ დროს ვფიქრობდი, „კარგი, ამას მალე მოაგვარებენ“. ოპტიმისტურად ვიყავი განწყობილი.“ ათი წლის შემდეგ ემილი შენობაში ფეხსაც კი ვერ შედგამს. სპექტაკლები დროებით სხვადასხვა ადგილას იმართება და იმედგაცრუება ღრმაა. საწყისი ბიუჯეტი, 250 მილიონი ევრო (297 მილიონი დოლარი), 850 მილიონ ევრომდე გაიზარდა. დაამატეთ საპროცენტო განაკვეთები და დროებითი ადგილების ხარჯები და საერთო თანხა 1.5 მილიარდ ევროს აღწევს. „ეს ცუდად მხდის“, – თქვა ჰინდრიხსმა. „ისეთი შეგრძნებაა, თითქოს ისევ და ისევ კარგ ფულს უხდი ცუდს.“ ათწლიანი მშენებლობის განმავლობაში, მსახიობმა ანდრეას გროეცინგერმა ემოციების მთელი სპექტრი გაიარა: „იმედი, სასოწარკვეთა, ბრაზი – და მზარდი დაცინვა. ახალი თარიღები არაერთხელ გამოცხადდა. ისინი არასოდეს აღმოჩნდა სიმართლე.“ გროეცინგერისთვის ყველაზე შემაშფოთებელი ის იყო, რომ არავის უთქვამს მისთვის, რატომ შეფერხდა პროექტი. „არავინ იცის“, – თქვა მან, „არავის შეუძლია ზუსტად თქვას, რა შეცდა. ეს ყველაფერი მიზეზობრიობის დიდი, დამაბნეველი, ზედმეტად რთული ქსელია.“ იურგენ მარკ ვოლმი კიოლნის ახალი ოპერის თეატრის პროექტის ხელმძღვანელი 2024 წელს გახდა, როდესაც ის უკვე ცხრა წლით იყო დაგვიანებული. ის პროექტის უზარმაზარ სირთულეზე მიუთითებს: 64,000 კვადრატული მეტრი (დაახლოებით 689,000 კვადრატული ფუტი), 2,000 ოთახი, 58 კომპანია 72 სფეროში და 22 დაგეგმვის სააგენტო. „ბევრი სამუშაოს თავიდან შესრულება მოგვიწია, რადგან ნებართვები სათანადოდ არ იყო გაცემული და ხარვეზები იყო დიზაინსა და მშენებლობაში“, – განუცხადა ვოლმმა DW-ს. ამას დაემატა მკაცრი სატენდერო პროცესი, რომელიც ხშირად უპირატესობას ანიჭებს ყველაზე იაფ შემთავაზებელს. როდესაც კონტრაქტორები გაკოტრდებიან, სამუშაო ჩერდება, ახალი ტენდერები ცხადდება და დაგვიანებები სპირალურად იზრდება. „კომპანიები გაკოტრდნენ“, – ამბობს ვოლმი. „შემდეგ მოგვიწია ახალი კომპანიების შემოყვანა, და მათ პროექტში უნდა ჩართულიყვნენ, სანამ პროექტი მიმდინარეობდა, ამიტომ ყველაფერი მუდმივად იცვლებოდა.“ არსებითად, კიოლნში პრობლემის სათავე კომუნიკაციის ხარვეზები იყო. „ჩვენ ძალიან კარგად ვართ ტექნიკური პრობლემების გადაჭრაში, მაგრამ არც ისე კარგად კომუნიკაციაში.“ მნიშვნელოვანი შეფერხებები ხდება ქვეყნის მასშტაბით პროექტებში. „გერმანიას აქ უზარმაზარი პრობლემა აქვს“, – თქვა რაინერ ჰოლცნაგელმა, გერმანიის გადასახადის გადამხდელთა ფედერაციის პრეზიდენტმა. „მსხვილი პროექტები აღარ შენდება სწრაფად, ეფექტურად და მოთხოვნების შესაბამისად. გერმანიის ის ძველი დადებითი იმიჯი აღარ არის მართალი.“ ჰოლცნაგელი მიუთითებს რეგულაციების ფენებზე, ეკოლოგიურიდან უსაფრთხოებამდე, რაც ყველაფერს ანელებს. „მშენებლობა გერმანიაში ძალიან, ძალიან ძვირია, არა მასალების ან ხელფასების გამო, არამედ იმიტომ, რომ ჩვენ გვაქვს ამდენი რეგულაცია. ისინი უზარმაზარ თანხებს, დროსა და ძალისხმევას მოითხოვენ.“ გართულებები წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ამ რეგულაციების პასუხისმგებლობა და ზედამხედველობა დიდი ადმინისტრაციის სხვადასხვა დეპარტამენტს ეკისრება. კიოლნის ოპერის პროექტი არ არის ქალაქის პირველი ეპიკური დაგვიანება. ქალაქის ცნობილი ტაძრის, გერმანიის ყველაზე მონახულებადი მონუმენტის დასრულებას 600 წელი დასჭირდა. მშენებლობა 1248 წელს დაიწყო. როდესაც ქალაქს ფული გამოელია, მიტოვებული ამწე დაუსრულებელი კოშკის თავზე მრავალი საუკუნის განმავლობაში ღირსშესანიშნაობად იქცა. მხოლოდ გაცილებით მოგვიანებით, 1880 წელს დასრულდა ეკლესია. მისი დასრულება ეროვნულ მისიად იქცა, როდესაც გერმანია პირველად აერთიანებდა თავის მრავალ პატარა სამეფოსა და საჰერცოგოს ერთიან ეროვნულ სახელმწიფოდ. „მათ 600 წელი დასჭირდათ დასრულებისთვის“, – ამბობს მსახიობი ანდრეას გროეცინგერი და ჩაიცინის: „იმედი მაქვს, ჩვენ ამას გადავაჭარბებთ.“ საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზის ცენტრში, კიოლნიდან 500 კილომეტრის (310 მილი) სამხრეთ-დასავლეთით, დგას კიდევ ერთი ცნობილი ტაძარი: ნოტრ-დამი. ის კიოლნის ტაძარზე გაცილებით სწრაფად, 1345 წელს დასრულდა. ის ასევე შეიძლება გახდეს მოდელი გერმანიის მიმდინარე პრობლემების დასაძლევად ვადებთან და ბიუჯეტის გადაჭარბებასთან დაკავშირებით. ნოტრ-დამის შპილი და მისი სახურავის დიდი ნაწილი 2019 წელს ხანძარმა გაანადგურა. მალევე, საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა განაცხადა, რომ ეკლესია ხუთ წელიწადში აღდგებოდა. და ასეც მოხდა – დროულად და ბიუჯეტის ფარგლებში. ჟან-ლუი ჟორჟელენი, გადამდგარი არმიის გენერალი, პროექტს სამხედრო სიმკაცრით ხელმძღვანელობდა. „მას ამას 5-წლიანი ბრძოლა უწოდა“, – გაიხსენა ფილიპ იოსტმა, რომელმაც ჟორჟელენის გარდაცვალების შემდეგ პროექტი ჩაიბარა და მის დასრულებამდე მიიყვანა. იოსტმა აღნიშნა, რომ ა