ევროპა ბავშვებისთვის სოციალური მედიის აკრძალვას განიხილავს: ავსტრალიის გაკვეთილები და გამოწვევები

გერმანია ევროკავშირის იმ ქვეყნების მზარდ სიას შეუერთდა, რომლებიც ბავშვებისთვის სოციალური მედიის აკრძალვას განიხილავენ. ავსტრალიამ ახალგაზრდებს სოციალური მედიით სარგებლობა დეკემბრიდან აუკრძალა — და მისი მაგალითი ევროკავშირის მთავრობებისთვის გაკვეთილებს შეიცავს. გერმანიის კანცლერი ფრიდრიხ მერცი მიიჩნევს, რომ სოციალური მედიის რეგულაციებმა შესაძლოა ხელი შეუშალოს „პიროვნების დეფიციტს და პრობლემებს ახალგაზრდების სოციალურ ქცევაში“. ესპანეთის პრემიერ-მინისტრ პედრო სანჩესს სურს დაიცვას ბავშვები „ციფრული ველური დასავლეთისგან“. ხოლო საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა დაჟინებით აღნიშნა, რომ „ჩვენი ბავშვებისა და მოზარდების ემოციები გასაყიდი ან მანიპულირების საგანი არ არის“. თუმცა არცერთ ევროპულ ქვეყანას არ აქვს სრულად დანერგილი ბავშვებისთვის სოციალური მედიის აკრძალვა, განზრახვა ნათელია და პროცესი მრავალგან დაწყებულია. ნორვეგია, საბერძნეთი, გაერთიანებული სამეფო, დანია, იტალია და ნიდერლანდები იმ ევროპულ ქვეყნებს შორისაა, რომლებიც აკრძალვის რაიმე ფორმას განიხილავენ, მაშინ როცა ევროკავშირი სულ უფრო მეტად უჭერს მხარს ამ პრინციპს. მრავალი მთავრობა სავარაუდოდ ავსტრალიის გამოცდილებას დაეყრდნობა, რომელმაც დეკემბერში მსოფლიოში პირველი სოციალური მედიის აკრძალვა შემოიღო 16 წლამდე ასაკის პირებისთვის. ეს პოლიტიკა სოციალური მედიის კომპანიების მხრიდან კონტროლს ეფუძნებოდა. ისეთი საიტები, როგორებიცაა Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok, X, YouTube და Reddit — რომელმაც აკრძალვის საწინააღმდეგოდ სარჩელი შეიტანა — ახლა ასაკობრივად შეზღუდულია, მაგრამ ონლაინ თამაშები და შეტყობინებების საიტები, როგორიცაა WhatsApp, არ არის. ქვეყნის ელექტრონული უსაფრთხოების კომისარმა, ჯული ინმან გრანტმა, გასულ თვეს განაცხადა, რომ სოციალური მედიის კომპანიებმა „დეკემბრის პირველ ნახევარში გააუქმეს წვდომა დაახლოებით 4.7 მილიონ ანგარიშთან, რომლებიც იდენტიფიცირებული იყო როგორც 16 წლამდე ასაკის ბავშვების კუთვნილი“, მაგრამ DW-ის მოთხოვნის შემდეგ უახლესი მონაცემები არ მოუწოდებია. ავსტრალიის ქალაქ პერტში, კერტინის უნივერსიტეტის ინტერნეტის კვლევების პროფესორმა თამა ლივერმა DW-ს განუცხადა, რომ სათაურის ციფრები, რომლებმაც ევროპაში ბევრის ყურადღება მიიპყრო, სრულ სურათს არ წარმოადგენს. „ჩვენ არ გვაქვს ამ რიცხვის დეტალური დაყოფა, არც ვიცით რამდენი ახალი ანგარიში — შესაძლოა უფროსებად თავის მომჩვენებელი მოზარდებისგან — შეიქმნა იმავე პერიოდში“, — განაცხადა მან. მან დასძინა, რომ, როგორც ამბობენ, „ბევრი 13-15 წლის ახალგაზრდა, როგორც ჩანს, აკრძალვას გვერდს უვლის, ზოგი კი ზოგიერთი პლატფორმიდან აიკრძალა, ზოგიდან კი არა“. ეს დაკვირვება დასტურდება მედიის ცნობებითა და სხვა ექსპერტების მოსაზრებებით. „ტექნიკურ დონეზე, ასაკის სელფებითა და სხვა ხელსაწყოებით გადამოწმების შეზღუდვები და არაზუსტი ბუნება ისეთივე არაზუსტი აღმოჩნდა, როგორსაც ადამიანების უმეტესობა წინასწარ ელოდა“, — თქვა ლივერმა. ევროპული ქვეყნების, ისევე როგორც ინდოეთისა და მალაიზიის მსგავსი სხვა ქვეყნების აქტიურობა, რომლებიც ავსტრალიის მაგალითის მიბაძვას ცდილობენ, მოულოდნელია სუზან სოიერის, ავსტრალიის უდიდესი ბავშვთა ჯანმრთელობის კვლევითი ცენტრის, მერდოკის ბავშვთა კვლევითი ინსტიტუტის წარმომადგენლისთვის. „მე ველოდი, რომ ავსტრალიის აკრძალვის შედეგების მიმართ უფრო მეტი დაკვირვება იქნებოდა, სანამ მთავრობები ასე სწრაფად იმოქმედებდნენ“, — განუცხადა მან DW-ს. „ჩვენ არ ვიცით, რა გავლენას მოახდენს აკრძალვა და ეს საგულდაგულოდ უნდა შევაფასოთ. მთავრობებმა სიფრთხილე უნდა გამოიჩინონ, რათა არ იფიქრონ, რომ სოციალური მედიის აკრძალვები ამ პრობლემის ვერცხლის ტყვიაა“. ლივერი ეთანხმება მოსაზრებას, რომ ევროპისთვის უმჯობესი იქნება, ჯერ დააკვირდეს და დაელოდოს. „არავინ იცის, რა ცვლილებას მოიტანს ეს აკრძალვა, მაგრამ ზუსტად ვიცით, რომ გაზომვადი კულტურული ცვლილების დასამკვიდრებლად, თუკი ის საერთოდ იარსებებს, თვეები კი არა, წლები დასჭირდება. ბევრად უფრო გონივრული იქნებოდა სხვა ქვეყნებისთვის, დაელოდონ და ნახონ, რა მოხდება ავსტრალიაში, და ნამდვილად გაიაზრონ, რა გაკვეთილების სწავლა შეიძლება, სანამ საკუთარ არაზუსტ კანონმდებლობას ნაჩქარევად მიიღებენ“, — თქვა მან. სოიერის ზოგიერთი კვლევა, რომელიც ავსტრალიის სენატის კომიტეტმა აკრძალვის წინ განიხილა, აჩვენა, რომ 10-13 წლის ბავშვები, განსაკუთრებით გოგონები, ყველაზე მეტად განიცდიან სოციალური მედიის გამოყენების უარყოფით გავლენას. მიუხედავად იმისა, რომ ევროპულ წინადადებებში აკრძალვების ასაკობრივი ზღვარი განსხვავებულია, მან თქვა, რომ ნებისმიერი ცვლილება, სავარაუდოდ, „ნელი პროცესი“ იქნება. „მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში, ექვსიდან ათ წლამდე ასაკის დღევანდელი თაობა, რომლებსაც ჯერ არ აქვთ სმარტფონზე ან სოციალურ მედიაზე წვდომა, უკვე უფროსები იქნებიან იმ დროისთვის, როდესაც მშობლები მათ პირველად მისცემენ წვდომის ნებართვას. ეს იქნება სოციალური ნორმების ცვლილება, რომელიც ერთ ღამეში არ მოხდება.“ ლივერი მხარს უჭერს სხვაგან დაწესებული ნებისმიერი აკრძალვის ეტაპობრივ შემოღებას და ბავშვებთან კონსულტაციების უფრო ხანგრძლივ, ღრმა პერიოდს. „ყველაზე დაბნეული ჯგუფი 13-15 წლის მოზარდები არიან, რომლებსაც უკვე ჰქონდათ სოციალური მედიის ანგარიშები, შემდეგ პლატფორმებიდან გააძევეს და 16 წლის ასაკში ისევ დაბრუნდებიან“, — თქვა მან. „ბევრად უფრო აზრიანი იქნებოდა წესების „ბაბუის პუნქტის“ შემოღება, რათა 13 წლამდე ასაკის პირებს 16 წლამდე არ შეეძლოთ ანგარიშების შექმნა, მაგრამ არსებული ანგარიშების მქონეებს შეენარჩუნებინათ წვდომა. ვფიქრობ, ბევრი 13-15 წლის მოზარდი გრძნობს, რომ აკრძალვა მათ წინააღმდეგ გაკეთდა და არა მათთან ერთად“. ევროპაში აკრძალვებისკენ მიმართული პროგრესის სისწრაფისა და საუბარში ბავშვების ხმის არარსებობის გათვალისწინებით, ეს სავარაუდოდ კონტინენტზეც შეშფოთების საგანი იქნება.