როდესაც ეგვიპტე ჯარებს აგზავნის მოგადიშოში, ანალიტიკოსები აცხადებენ, რომ კაირო ფოკუსირებულია წითელ ზღვაზე სტრატეგიული წვდომის მოპოვებაზე, ხოლო სომალი კონცენტრირებულია შიდა სტაბილურობაზე. თუმცა, ორივე ქვეყანას აერთიანებს შეშფოთება ეთიოპიის ექსპანსიონიზმთან დაკავშირებით. ეგვიპტესა და სომალის შორის ორმხრივი კავშირები ღრმავდება. ეგვიპტის პრეზიდენტმა აბდელ ფატაჰ ელ-სისიმ კვირას კაიროში თავის სომალელ კოლეგას, ჰასან შეიხ მოჰამუდს დაარწმუნა, რომ ეგვიპტე მტკიცედ უჭერს მხარს „სომალის ერთიანობასა და ტერიტორიულ მთლიანობას“. ოთხშაბათს, კაირომ 2025 წლის იანვრის შეთანხმების საფუძველზე 1,091 ჯარისკაცი გაგზავნა სომალის დედაქალაქ მოგადიშოში. ეგვიპტური ძალების სომალიში განლაგება – მათი ათწლეულების ორმხრივი ისტორიის განმავლობაში პირველი ასეთი განლაგება – მნიშვნელოვან ცვლილებას მოასწავებს. აქამდე ეგვიპტე მხოლოდ სამხედრო აღჭურვილობას აგზავნიდა 2024 წლის აგვისტოში მოგადიშოსთან დადებული ერთობლივი უსაფრთხოების შეთანხმების ფარგლებში. ეგვიპტელი ჯარისკაცები აფრიკის კავშირის ეგიდით მოქმედი სამშვიდობო ძალის, აფრიკის კავშირის მხარდაჭერისა და სტაბილიზაციის მისიის (AUSSOM) ნაწილი იქნებიან სომალიში. საერთაშორისო მისია, რომელიც თავდაპირველად აფრიკის კავშირის გარდამავალი მისიის სახელით მოქმედებდა სომალიში, ფუნქციონირებს 2022 წლის 1 აპრილიდან. მისიის მიზანია სომალის არმიისა და პოლიციის წვრთნა და კონსულტაციების გაწევა, ვინაიდან სომალი სტაბილურობისთვის იბრძვის ცენტრალური მთავრობის დაშლის შემდეგ 1991 წელს. კლანთაშორისი დაპირისპირება და, უპირველეს ყოვლისა, ექსტრემისტული ჯგუფი ალ-შაბაბი პრობლემებს ქმნის. „ვიტყოდი, რომ ამ რეგიონში გეოპოლიტიკური რბოლაა გავლენისთვის“, – განუცხადა DW-ს რიკარდო ფაბიანმა, ანალიტიკური ცენტრის International Crisis Group-ის ჩრდილოეთ აფრიკის პროექტის დირექტორმა. „კაიროს სურს დარწმუნდეს, რომ სუსტი სახელმწიფოები გაძლიერდებიან და არ გახდებიან სათამაშო მოედანი გარე აქტორებისთვის, რომლებიც ცდილობენ გეოპოლიტიკურ ძალებად იქცნენ წითელი ზღვის გასწვრივ“, – აღნიშნა მან. სომალი, რომელიც აფრიკის რქის რეგიონის ნაწილია, რამდენიმე საკვანძო გზაჯვარედინზე მდებარეობს: ის ინდოეთის ოკეანის გასწვრივ მდებარეობს, წვდომა აქვს წითელ ზღვაზე ადენის ყურის გავლით, რაც სუეცის არხისკენ მიმავალი მთავარი მარშრუტია. ის იემენის მოპირდაპირედ არის და ეთიოპიასთან გრძელი საზღვარი აქვს. სომალის პოლიტიკურ სისუსტეს კიდევ უფრო ამძაფრებს დაპირისპირება ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე გამოყოფილ რეგიონ სომალილენდთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, რომ სომალილენდმა დამოუკიდებლობა „სომალილენდის რესპუბლიკის“ სახელით 1991 წლის მაისში გამოაცხადა, იგი ოფიციალურად არ არის აღიარებული საერთაშორისო საზოგადოების მიერ სამ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში. ეს ცოტა ხნის წინ შეიცვალა. 2024 წლის იანვარში, ეთიოპიამ და სომალილენდმა ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს, რომელიც ეთიოპიას, რომელსაც ზღვაზე გასასვლელი არ აქვს, წითელ ზღვაზე და, შესაბამისად, საერთაშორისო საზღვაო მარშრუტებზე წვდომას ანიჭებდა, სანაცვლოდ ეთიოპია სომალილენდის შესაძლო აღიარებისკენ გადადგამდა ნაბიჯებს. ეს შეთანხმება მოგვიანებით გადაიხედა, რასაც რეგიონში ფართო დაგმობა მოჰყვა. „კაირო კვლავაც ძალიან შეშფოთებულია ეთიოპიის მიზნით, შექმნას სამხედრო ყოფნა წითელ ზღვაზე“, – განმარტა ფაბიანმა. 2025 წლის დეკემბერში ისრაელი გახდა გაეროს წევრი პირველი სახელმწიფო, რომელმაც ოფიციალურად აღიარა სომალილენდის რესპუბლიკა სუვერენულ სახელმწიფოდ, გადაწყვეტილება, რომელიც სომალიმ, ეგვიპტემ და ბევრმა სხვა ქვეყანამ სომალის ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევად დაგმო. ამ აღიარებამ გააფუჭა ეგვიპტესა და ისრაელს შორის ურთიერთობები. ურთიერთობები გაუარესდა ღაზაში ომის გამო, ჰამასის მიერ ისრაელზე 2023 წლის 7 ოქტომბერს განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ. ისრაელისთვის, სომალილენდთან კავშირები შესაძლოა სასარგებლო აღმოჩნდეს იემენში ირანის მიერ მხარდაჭერილ ჰუსიტებთან ბრძოლის განახლების შემთხვევაში – რომლებიც ადენის ყურის მეორე მხარეს 100 მილზე (160 კილომეტრზე) ნაკლებ მანძილზე მდებარეობენ. ჰუსიტების ჯგუფი ხშირად ესხმოდა თავს ისრაელსა და საერთაშორისო საზღვაო გადაზიდვებს წითელ ზღვაში, რასაც ისინი ღაზაში ჰამასის მხარდაჭერად აცხადებდნენ. ეგვიპტისთვის, ისრაელის ახალი კვალი აფრიკის რქაზე დამატებითი შეშფოთების საგანია, ეთიოპიის წითელ ზღვაზე წვდომის მოპოვების ამბიციასთან ერთად, განაცხადა Crisis Group-ის ფაბიანმა. ამასობაში, სხვა ქვეყნები, როგორიცაა არაბთა გაერთიანებული საამიროები და საუდის არაბეთი, ასევე დაინტერესებულნი არიან გაზარდონ თავიანთი სტრატეგიული გავლენა აფრიკის რქის რეგიონში. გარდა ამისა, მეზობელ სუდანში მიმდინარე ომი, ასევე ლიბიის პოლიტიკური არასტაბილურობა და საუდის არაბეთსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს შორის უთანხმოება იემენის სეცესიონისტური ამბიციების გამო, რეგიონში არასტაბილურობას აძლიერებს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ყველაფერი კაიროს რეგიონულ რადარზეა, მისი მეორე შეშფოთება ნილოსის მდინარის გავლით წყლის უსაფრთხოებას ეხება. ეგვიპტე, ნილოსის ქვემო დინების ქვეყანა, კრიტიკულად აფასებს ეთიოპიის დიდი აღორძინების კაშხალს (GERD) მას შემდეგ, რაც ეთიოპიამ დაახლოებით 5 მილიარდი დოლარის (4.2 მილიარდი ევრო) ღირებულების კაშხლის მშენებლობა 2011 წლის აპრილში დაიწყო. კაშხალი 2025 წლის სექტემბერში გაიხსნა. „ეგვიპტე ძლიერ არის დამოკიდებული ნილოსის მდინარის წყალზე, როგორც მტკნარი წყლის წყაროზე, მაგრამ ჯერ კიდევ არ არსებობს სავალდებულო შეთანხმებები, რომელიც ეგვიპტეს წყალზე წვდომის გარანტიას მისცემდა“, – განუცხადა DW-ს ტიმოთი კალდასმა, ვაშინგტონში დაფუძნებული ტაჰრირის ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილემ. „კაიროსთვის ეს ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესად რჩება“, – აღნიშნა მან. მიუხედავად იმისა, რომ სომალი პირდაპირ არ ზარალდება GERD-ის წყლის დავაში, ეგვიპტესა და ეთიოპიას შორის მრავალწლიანმა პოლიტიკურმა დაპირისპირებამ სომალი კიდევ უფრო დააახლოვა კაიროსთან, რადგან ორივე ქვეყანა ცდილობს ეთიოპიის რეგიონული გავლენის შეკავებას. ჯარების მოგადიშოში განლაგება ამ პროცესში ახალ ეტაპს წარმოადგენს.