ეგვიპტის მიერ მოგადიშუში ჯარების განლაგების ფონზე, ანალიტიკოსები აცხადებენ, რომ კაირო წითელ ზღვაზე სტრატეგიულ წვდომაზეა ფოკუსირებული, სომალი კი შიდა სტაბილურობაზე. თუმცა, ორივე ქვეყანას აერთიანებს ეთიოპიის ექსპანსიონიზმთან დაკავშირებული შეშფოთება. ეგვიპტესა და სომალის შორის ორმხრივი კავშირები ღრმავდება. ეგვიპტის პრეზიდენტმა აბდელ ფატაჰ ელ-სისიმ კვირას კაიროში თავის სომალელ კოლეგას, ჰასან შეიხ მოჰამუდს დაარწმუნა, რომ ეგვიპტე მტკიცედ უჭერს მხარს „სომალის ერთიანობასა და ტერიტორიულ მთლიანობას“. ოთხშაბათს, კაირომ 2025 წლის იანვრის შეთანხმების შესაბამისად, სომალის დედაქალაქ მოგადიშუში 1,091 სამხედრო მოსამსახურე განათავსა. ეგვიპტური ძალების სომალიში განლაგება – მათი ათწლეულების განმავლობაში არსებულ ორმხრივ ისტორიაში პირველი ასეთი განლაგება – მნიშვნელოვან ცვლილებას მოასწავებს. აქამდე ეგვიპტეს მხოლოდ სამხედრო აღჭურვილობა ჰქონდა გაგზავნილი, 2024 წლის აგვისტოს მოგადიშუსთან გაფორმებული უსაფრთხოების ერთობლივი შეთანხმების ფარგლებში. ეგვიპტელი ჯარისკაცები აფრიკის კავშირის ხელმძღვანელობით მოქმედი სამშვიდობო ძალების, სომალიში აფრიკის კავშირის მხარდაჭერისა და სტაბილიზაციის მისიის (AUSSOM) ნაწილი იქნებიან. ეს საერთაშორისო მისია, რომელიც თავდაპირველად სომალიში აფრიკის კავშირის გარდამავალი მისიის სახელით მოქმედებდა, 2022 წლის 1 აპრილიდან არსებობს. მისი მიზანია სომალის არმიისა და პოლიციის მომზადება და კონსულტაცია, რადგან სომალი 1991 წელს ცენტრალური ხელისუფლების კოლაფსის შემდეგ სტაბილურობისთვის იბრძვის. კლანთაშორისმა დაპირისპირებამ და, უპირველეს ყოვლისა, ექსტრემისტულმა ჯგუფმა „ალ-შაბაბმა“ პრობლემები შექმნა. „ამ ტერიტორიაზე გავლენისთვის გეოპოლიტიკური რბოლა მიმდინარეობს“, – განუცხადა DW-ს რიკარდო ფაბიანმა, ანალიტიკური ცენტრის International Crisis Group-ის ჩრდილოეთ აფრიკის პროექტების დირექტორმა. „კაიროს სურს, დარწმუნდეს, რომ სუსტი სახელმწიფოები გაძლიერდებიან და არ იქცევიან გარე აქტორების სათამაშო მოედანად, რომლებიც ცდილობენ გეოპოლიტიკურ ძალებად იქცნენ წითელი ზღვის გასწვრივ“, – აღნიშნა მან. სომალი, აფრიკის რქის რეგიონის ნაწილი, რამდენიმე საკვანძო გზაჯვარედინზე მდებარეობს: ის ინდოეთის ოკეანის გასწვრივ არის განლაგებული, ადენის ყურის გავლით წითელ ზღვაზე წვდომით, რაც სუეცის არხისკენ მიმავალი მთავარი მარშრუტია. ის იემენის მოპირდაპირედ მდებარეობს და ეთიოპიასთან გრძელი საზღვარი აქვს. სომალის პოლიტიკურ სისუსტეს კიდევ უფრო ამძიმებს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე გამოყოფილ რეგიონ სომალილენდთან დაკავშირებული დებატები. მიუხედავად იმისა, რომ სომალილენდმა 1991 წლის მაისში დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, როგორც „სომალილენდის რესპუბლიკა“, ის ოფიციალურად არ არის აღიარებული საერთაშორისო საზოგადოების მიერ სამ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში. ეს ცოტა ხნის წინ შეიცვალა. 2024 წლის იანვარში, ეთიოპიამ და სომალილენდმა ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს, რომელიც ზღვაზე გასასვლელის არმქონე ეთიოპიას წითელ ზღვაზე და, შესაბამისად, საერთაშორისო საზღვაო მარშრუტებზე წვდომას ანიჭებდა, სანაცვლოდ კი ეთიოპია სომალილენდის შესაძლო აღიარებისკენ გადადგამდა ნაბიჯებს. ეს შეთანხმება მოგვიანებით გადაიხედა, რეგიონული დაგმობის ფართოდ გავრცელების შემდეგ. „კაიროს კვლავ ძალიან აწუხებს ეთიოპიის მიზანი, შექმნას სამხედრო ყოფნა წითელ ზღვაზე“, – განმარტა ფაბიანმა. 2025 წლის დეკემბერში ისრაელი გახდა გაეროს წევრი პირველი სახელმწიფო, რომელმაც ოფიციალურად აღიარა სომალილენდის რესპუბლიკა სუვერენულ სახელმწიფოდ. ეს გადაწყვეტილება სომალიმ, ეგვიპტემ და მრავალმა სხვა ქვეყანამ სომალის ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევად დაგმო. ამ აღიარებამ გააფუჭა ეგვიპტესა და ისრაელს შორის კავშირები. ურთიერთობები გაუარესდა ღაზაში მიმდინარე ომის ფონზე, 2023 წლის 7 ოქტომბერს ისრაელზე ხამასის თავდასხმის შემდეგ. ისრაელისთვის, სომალილენდთან კავშირები შეიძლება სასარგებლო აღმოჩნდეს, თუ იემენში ირანის მხარდაჭერილი ჰუთი მებრძოლებთან ბრძოლა – რომლებიც ადენის ყურის მეორე მხარეს 160 კილომეტრზე ნაკლებ მანძილზე იმყოფებიან – კვლავ გამწვავდება. ჰუთის ჯგუფი ხშირად ესხმოდა თავს ისრაელსა და საერთაშორისო გადაზიდვებს წითელ ზღვაში, რასაც ის ღაზაში ხამასის მხარდაჭერად აცხადებს. ეგვიპტისთვის, ისრაელის ახალი კვალი აფრიკის რქის რეგიონში დამატებითი შეშფოთების საგანია, ეთიოპიის ამბიციასთან ერთად, უზრუნველყოს წითელ ზღვაზე წვდომა, განაცხადა Crisis Group-ის ფაბიანმა. ამასობაში, სხვა ქვეყნებიც, როგორიცაა არაბთა გაერთიანებული საამიროები და საუდის არაბეთი, ასევე ცდილობენ გაზარდონ თავიანთი სტრატეგიული გავლენა აფრიკის რქის მასშტაბით. გარდა ამისა, მეზობელ სუდანში მიმდინარე ომი, ასევე ლიბიის პოლიტიკური არასტაბილურობა და საუდის არაბეთსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს შორის უთანხმოება იემენის სეპარატისტული ამბიციების გამო, რეგიონში არასტაბილურობას აძლიერებს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ყველაფერი კაიროს რეგიონულ რადარზეა, მისი მეორე შეშფოთება ნილოსის მდინარის გავლით წყლის უსაფრთხოებას ეხება. ეგვიპტე, ნილოსის ქვედა დინების ქვეყანა, კრიტიკულად იყო განწყობილი ეთიოპიის დიდი აღორძინების კაშხლის (GERD) მიმართ მას შემდეგ, რაც ეთიოპიამ 2011 წლის აპრილში დაახლოებით 5 მილიარდი დოლარის (4.2 მილიარდი ევრო) ღირებულების კაშხლის მშენებლობა დაიწყო. კაშხალი 2025 წლის სექტემბერში გაიხსნა. „ეგვიპტე დიდად არის დამოკიდებული ნილოსის მდინარის წყალზე, როგორც მტკნარი წყლის წყაროზე, მაგრამ ჯერ კიდევ არ არსებობს სავალდებულო შეთანხმებები, რომლებიც ეგვიპტეს წყალზე წვდომის გარანტიებს მიაწვდიდა“, – განუცხადა DW-ს ტიმოთი კალდასმა, ვაშინგტონში დაფუძნებული Tahrir Institute for Middle East Policy-ის დირექტორის მოადგილემ. „კაიროსთვის ეს ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესად რჩება“, – თქვა მან. მიუხედავად იმისა, რომ სომალი პირდაპირ არ არის დაზარალებული GERD-ის წყლის დავის შედეგად, ეგვიპტესა და ეთიოპიას შორის მრავალწლიანმა პოლიტიკურმა დაპირისპირებამ სომალი კიდევ უფრო დააახლოვა...