ჰააგის საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს შენობის გარეთ ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტის, როდრიგო დუტერტეს, მხარდამჭერები შეიკრიბნენ, მსხვერპლთა ოჯახის წევრები კი მრავალწლიან შიშზე, დანაკარგსა და დაშინებაზე საუბრობდნენ. ოთხი დღის განმავლობაში გრეის გარგანტა ჰააგაში, საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს საჯარო გალერეაში იჯდა. იგი უსმენდა სსსს-ის პროკურორებს, რომლებიც ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტის, როდრიგო დუტერტეს სიტყვებს კითხულობდნენ. დუტერტე სასამართლოს წინაშე წარდგა ბრალდებით, რომ ფილიპინებში „ნარკოტიკული ომი“ წამოიწყო, რომელმაც ათასობით ადამიანის, მათ შორის გარგანტას ძმისა და მამის სიცოცხლე იმსხვერპლა. ზოგჯერ გარგანტა ჩუმად იჯდა მსხვერპლთა ოჯახის სხვა წევრებთან ერთად. ცრემლები სდიოდა სახეზე, როდესაც ადვოკატები პოლიციის სასტიკ რეიდებსა და გვამებით მოფენილ ქუჩებზე ყვებოდნენ, ზოგიერთ მათგანს თავზე შესაფუთი ლენტი ჰქონდა შემოხვეული. სხვა მომენტებში კი ძლივს იკავებდა რისხვას, როდესაც დუტერტეს ადვოკატი, ნიკოლას კაუფმანი, ამტკიცებდა, რომ დანაშაულებრივი განზრახვის დასამტკიცებლად დუტერტეს ძველი გამოსვლების გამოყენება შეუძლებელია. „ამიტომაც არის ასეთი მნიშვნელოვანი, რომ აქ ვართ. ყველა იმ მოკლულ ადამიანს სახე მივცეთ. ჩვენი საყვარელი ადამიანები, რომლებიც მოკლეს, ჩვენ, ვინც გადავრჩით, უბრალოდ ციფრები არ ვართ,“ – განუცხადა გარგანტამ DW-ს. დუტერტეს სამი ბრალდება აქვს კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულებისთვის მკვლელობის გამო, რაც დაკავშირებულია ათასობით სასამართლოს გარეშე მკვლელობასთან, რომლებიც განხორციელდა მისი ნარკოტიკების წინააღმდეგ კამპანიის დროს, ჯერ დავაოს მერად, შემდეგ კი ფილიპინების პრეზიდენტად ყოფნისას. წინასასამართლო მოსმენების დასრულების შემდეგ, სსსს-ის მოსამართლეებს 60 დღე ექნებათ გადასაწყვეტად, აქვთ თუ არა პროკურორებს „არსებითი საფუძველი“, რომ საქმე სრულ სასამართლო განხილვაზე გადავიდეს. გარგანტას მამა, მარსელო, და მისი ძმა, ჯოზეფი, 2016 წელს მოკლეს. მომდევნო წლებში იგი იძულებული გახდა დამალულიყო, რადგან პოტენციური მოწმე გახდა და შიშმა მოიცვა. თითქმის ათი წლის შემდეგ, სექტემბერში ჰააგაში გაემგზავრა, როდესაც დადასტურების მოსმენა თავდაპირველად იყო დაგეგმილი, თუმცა დუტერტეს ადვოკატების მოთხოვნით, მისი სუსტი ჯანმრთელობის მოტივით, გადაიდო. ამ კვირას დუტერტემ უარი თქვა წინასასამართლო მოსმენებზე პირადად დასწრების უფლებაზე. გარგანტამ თქვა, რომ გრძნობდა არა მხოლოდ იმედს, არამედ კიდევ ერთ ემოციას, რომელიც მას ამდენი ხნის განმავლობაში დავიწყებული ჰქონდა: ბედნიერებას. „ეს ჯერ არ არის გამარჯვება. მაგრამ ეს არის უზარმაზარი ნაბიჯი სამართლიანობისკენ მიმავალ გრძელ კიბეზე. მოკლე გზები არ არსებობს, ეს ნაბიჯ-ნაბიჯ პროცესია. მაგრამ ჩვენ მაინც აქ ვართ და გავაგრძელებთ ბრძოლას,“ – განაცხადა მან. სასამართლოს შენობის გარეთ და საპატიმრო ცენტრის მოპირდაპირე მხარეს, სადაც დუტერტე გასული მარტის ფილიპინებში დაკავების შემდეგ იმყოფება, მხარდამჭერები ფხიზლობენ. ქუდებით, მაისურებითა და სახის სტიკერებით, რომლებზეც ეწერა „დააბრუნეთ სახლში“, ისინი დუტერტეს გათავისუფლებას ითხოვდნენ. ისინი დუტერტეს ადვოკატების მოწოდებებს იმეორებენ და 80 წლის ყოფილი პრეზიდენტის დროებით გათავისუფლებას მოითხოვენ. სსსს-მ ეს მოთხოვნა უარყო და განკარგულება გასცა, რომ დუტერტე სასამართლოს მოლოდინში სსსს-ის პატიმრობაში დარჩეს. ზოგიერთმა, მაგალითად, ჩრდილოეთ ირლანდიაში მცხოვრებმა ექთანმა მაგდალენა ჰუელგომ, სამსახურიდან დრო აიღო და მეუღლესთან ერთად ნიდერლანდებში გაემგზავრა. „ჩვენ დავაოდან ვართ და ვნახეთ ყველა ის კარგი საქმე, რაც პრეზიდენტმა იქ გააკეთა. ჩვენ აქ ვართ მის მხარდასაჭერად,“ – თქვა მან. ფილიპინელი მეზღვაურთა ჯგუფი როტერდამიდან ჩამოვიდა, მათ აირჩიეს თავიანთი უკანასკნელი დღეები ხმელეთზე სასამართლოსთან გაეტარებინათ ყოფილი პრეზიდენტის მხარდასაჭერად, სანამ ისევ ზღვაში გავლენ. „პრეზიდენტმა დუტერტემ ამდენი გააკეთა ჩვენთვის, მიგრანტი მუშაკებისთვის, მაგალითად, როდესაც შუა აღმოსავლეთის ქვეყნებს დაუპირისპირდა არასათანადო მოპყრობის გამო,“ – განუცხადა DW-ს 20-წლიანი სტაჟის მეზღვაურმა, მარლონ გალოლამ. „არცერთ სხვა პრეზიდენტს ეს არ გაუკეთებია ჩვენთვის.“ მსხვერპლთა ოჯახების ტკივილის აღიარების მიუხედავად, მხარდამჭერები ამტკიცებენ, რომ დუტერტე მოქმედებდა ისე, როგორც მათ სჯეროდათ, რომ ქვეყნის ინტერესებში იყო. სსსს-მ 539 მსხვერპლს უფლება მისცა მონაწილეობა მიიღონ ბრალდებების დადასტურებაში სამი დანიშნული ადვოკატის მეშვეობით. სსსს-ის სპიკერმა ორიან მაიემ განაცხადა, რომ მსხვერპლებისთვის სასამართლო დარბაზში ფორმალური სიტყვის მიცემა საერთაშორისო სისხლის სამართალში პირველი შემთხვევაა. „მნიშვნელოვანია, რომ მსხვერპლებს ჰქონდეთ ხმა პროცესებში,“ – თქვა მან. მათი მონაწილეობის ფორმა ჯერ კიდევ ზუსტდება, მაგრამ მაიემ განმარტა, რომ მსხვერპლებში შევლენ არა მხოლოდ დაზარალებულთა ოჯახის წევრები, არამედ ექსპერტებიც, რომლებსაც შეუძლიათ საქმის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება. „იმ სასამართლოსთვის, რომელიც დაზარალებული თემებისგან შორს მდებარეობს, აზრიანი მონაწილეობა მისი ლეგიტიმურობისთვის აუცილებელია,“ – განუცხადა DW-ს დანია ჩაიკელმა, ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ფედერაციის (FIDH) წარმომადგენელმა სსსს-ში. „მსხვერპლთა ოჯახის წევრების ამ ისტორიულ მოსმენაზე დასწრება, მრავალწლიანი დაუსჯელობის შემდეგ, შთამბეჭდავია. აქ ყოფნა ნამდვილ გამბედაობას მოითხოვს.“ შირა ესკუდერომ კარგად იცის, რა არის გამბედაობა. მისი ძმა, ეფრაიმი, ნარკოტიკების წინააღმდეგ კამპანიის დროს მოკლეს. მან DW-ს ტელეფონით ძმის ფოტო აჩვენა. მისი ცხედარი ქუჩაში იპოვეს, თავზე შესაფუთი ლენტი ჰქონდა შემოხვეული. მოსმენების დაწყებამდე ესკუდერომ ტროლინგისა და მზარდი მუქარების, მათ შორის ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებით განხორციელებული შეტევების ატანა მოუწია.