ფილიპინების ყოფილი პრეზიდენტის, როდრიგო დუტერტეს, მხარდამჭერები ჰააგაში, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (სსსს) გარეთ აქციას მართავდნენ, ხოლო მსხვერპლთა ოჯახები წლობით განცდილ შიშს, დანაკარგს და დაშინებას იხსენებდნენ. ოთხი დღის განმავლობაში, გრეის გარგანტა ჰააგაში, სსსს-ის საზოგადოებრივ გალერეაში იჯდა. ის უსმენდა, თუ როგორ კითხულობდნენ სსსს-ის პროკურორები როდრიგო დუტერტეს სიტყვებს. დუტერტე სასამართლოს წინაშე წარდგა ათასობით ადამიანის, მათ შორის გარგანტას ძმისა და მამის, მკვლელობაში ბრალდებული „ნარკოტიკული ომის“ გაჩაღებისთვის ფილიპინებში. ზოგჯერ გარგანტა ჩუმად იჯდა მსხვერპლთა სხვა ოჯახის წევრებთან ერთად. ცრემლები სდიოდა, როდესაც ადვოკატები პოლიციის სასტიკი ოპერაციების შემზარავ დეტალებს იხსენებდნენ, ქუჩებს გვამები ფარავდა, ზოგს თავები შესაფუთი ლენტით ჰქონდა შეკრული. სხვა დროს, ის ძლივს იკავებდა მრისხანებას, როდესაც ნიკოლას კაუფმანი, დუტერტეს ადვოკატი, აცხადებდა, რომ დანაშაულებრივი განზრახვის დასამტკიცებლად დუტერტეს ყოფილ გამოსვლებზე დაყრდნობა შეუძლებელია. „სწორედ ამიტომ არის ასე მნიშვნელოვანი, რომ აქ ვართ. რათა მივცეთ სახე ყველა იმ ადამიანს, ვინც მოკლეს. ჩვენი საყვარელი ადამიანები, რომლებიც მოკლეს, ჩვენ, ვინც დავრჩით, უბრალოდ ციფრები არ ვართ,“ - განუცხადა გარგანტამ DW-ს. დუტერტეს ბრალი ედება კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ სამ დანაშაულში – მკვლელობა, რაც დაკავშირებულია ათასობით ცნობილ არასასამართლო მკვლელობასთან, რომელიც განხორციელდა მისი ნარკოტიკების წინააღმდეგ კამპანიის დროს, ჯერ ქალაქ დავაოს მერად, შემდეგ კი ფილიპინების პრეზიდენტად ყოფნისას. წინასასამართლო მოსმენების დასრულების შემდეგ, სსსს-ის მოსამართლეებს ექნებათ 60 დღე, რათა გადაწყვიტონ, წარმოადგინეს თუ არა პროკურორებმა „საკმარისი საფუძველი“ საქმის სრულფასოვან განხილვაზე გადასატანად. გარგანტას მამა, მარსელო, და მისი ძმა, ჯოზეფი, 2016 წელს მოკლეს. მომდევნო წლებში ის შიშმა მოიცვა და მიიმალა, მას შემდეგ რაც პოტენციური მოწმე გახდა. თითქმის ათი წლის შემდეგ, სექტემბერში ის ჰააგაში გაემგზავრა, როდესაც დადასტურების მოსმენა თავდაპირველად იყო დაგეგმილი, მაგრამ შემდეგ დუტერტეს ადვოკატების მოთხოვნით გადაიდო, მისი სუსტი ჯანმრთელობის მოტივით. ამ კვირაში დუტერტემ უარი თქვა პირადად დასწრებაზე. გარგანტამ თქვა, რომ გრძნობდა არა მხოლოდ იმედს, არამედ კიდევ ერთ ემოციას, რომელიც მას ამდენი ხნის განმავლობაში გაურბოდა: ბედნიერებას. „ეს ჯერ გამარჯვება არ არის. მაგრამ ეს უზარმაზარი ნაბიჯია სამართლის გრძელ კიბეზე. მოკლე გზები არ არსებობს, ეს ნაბიჯ-ნაბიჯ პროცესია. მაგრამ ჩვენ მაინც აქ ვართ და გავაგრძელებთ ბრძოლას,“ - თქვა მან. სასამართლოს გარეთ და დაკავების ცენტრის მოპირდაპირე მხარეს, სადაც დუტერტე გასული წლის მარტში ფილიპინებში დაკავების შემდეგ იმყოფება, მხარდამჭერები საპროტესტო აქციას მართავენ. ქუდებით, მაისურებითა და სახის სტიკერებით, რომლებზეც ეწერა „დააბრუნეთ სახლში“, ისინი დუტერტეს გათავისუფლებას მოითხოვდნენ. ისინი დუტერტეს ადვოკატების მსგავსად, 80 წლის ყოფილი პრეზიდენტის დროებით გათავისუფლებას ითხოვენ. სსსს-მ უარყო ეს მოთხოვნა და ბრძანა, რომ დუტერტე სსსს-ის პატიმრობაში დარჩეს სასამართლო პროცესის მოლოდინში. ზოგიერთმა, მაგალითად, მაგდალენა უელგომ, ჩრდილოეთ ირლანდიაში მცხოვრებმა ექთანმა, სამსახურიდან დრო აიღო, რათა ქმართან ერთად ნიდერლანდებში გამგზავრებულიყო. „ჩვენ დავაოდან ვართ და ვნახეთ ყველა ის კარგი რამ, რაც პრეზიდენტმა იქ გააკეთა. ჩვენ აქ ვართ მის მხარდასაჭერად,“ - თქვა მან. ფილიპინელ მეზღვაურთა ჯგუფი როტერდამიდან ჩავიდა, აირჩიეს თავიანთი ბოლო დღეები სანაპიროზე სასამართლოსთან გაეტარებინათ ყოფილი პრეზიდენტის მხარდასაჭერად, გემზე გასვლამდე. „პრეზიდენტმა დუტერტემ იმდენი რამ გააკეთა ჩვენთვის, მიგრანტი მუშაკებისთვის, მაგალითად, როდესაც ის ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებს დაუპირისპირდა არასათანადო მოპყრობის გამო,“ - განუცხადა DW-ს მარლონ გალოლამ, 20 წლიანი გამოცდილების მქონე მეზღვაურმა. „არცერთ სხვა პრეზიდენტს ეს ჩვენთვის არ გაუკეთებია.“ მსხვერპლთა ოჯახების ტკივილის აღიარების მიუხედავად, მხარდამჭერები ამტკიცებენ, რომ დუტერტე მოქმედებდა ქვეყნის ინტერესებიდან გამომდინარე, მათი რწმენით. სსსს-მ 539 მსხვერპლს ნება დართო მონაწილეობა მიეღო ბრალდებების დადასტურების პროცესში სამი დანიშნული ადვოკატის მეშვეობით. სსსს-ის სპიკერმა ორიან მეილეტმა განაცხადა, რომ მსხვერპლთათვის სასამართლო დარბაზში ფორმალური სიტყვის მიცემა საერთაშორისო სისხლის სამართალში პირველი შემთხვევაა. „მნიშვნელოვანია, რომ მსხვერპლს ჰქონდეს ხმა პროცესზე,“ - თქვა მან. მათი მონაწილეობის ფორმა ჯერ კიდევ სრულდება, მაგრამ მეილეტმა განმარტა, რომ მსხვერპლთა შორის იქნებიან არა მხოლოდ ოჯახის წევრები, არამედ ექსპერტებიც, რომლებსაც შეუძლიათ საქმის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება. „სასამართლოსთვის, რომელიც დაზარალებული თემებისგან შორს მდებარეობს, აზრიანი მონაწილეობა მისი ლეგიტიმურობისთვის აუცილებელია,“ - განუცხადა DW-ს დანია ჩაიკელმა, ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ფედერაციის (FIDH) წარმომადგენელმა სსსს-ში. „ოჯახის წევრების ამ ისტორიულ მოსმენაზე დასწრება დაუსჯელობის წლების შემდეგ ძლიერი მოვლენაა. აქ ყოფნას ნამდვილი გამბედაობა სჭირდება.“ შირას ესკუდერომ კარგად იცის, რას ნიშნავს გამბედაობა. მისი ძმა, ეფრაიმი, ანტინარკოტიკული კამპანიის დროს მოკლეს. მან DW-ს ტელეფონში თავისი ძმის ფოტო აჩვენა. მისი ცხედარი ქუჩაში იპოვეს, თავი შესაფუთი ლენტით ჰქონდა შეკრული. მოსმენების დაწყებამდე ესკუდერომ ტროლინგი და მზარდი მუქარები გადაიტანა, მათ შორის ხელოვნური ინტელექტის...