დონალდ ტრამპმა ობამას ეპოქის საკვანძო გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება გააუქმა

აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ე.წ. „საფრთხის შესახებ დასკვნის“ გაუქმება გამოაცხადა, რომელიც ობამას ეპოქის საკვანძო სამეცნიერო გადაწყვეტილება იყო და აშშ-ის გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის დიდ ნაწილს ედო საფუძვლად. შედეგად, ექსპერტები სხვადასხვა გარემოსდაცვით და ეკონომიკურ ზეგავლენას პროგნოზირებენ, თუმცა აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტოს (EPA) გადაწყვეტილება, სავარაუდოდ, სასამართლოში გასაჩივრდება გარემოსდაცვითი ჯგუფების მიერ. ქვემოთ მოცემულია ზოგიერთი პოტენციური შედეგი. საკანონმდებლო ცვლილების ყველაზე აშკარა შედეგი ის არის, რომ სათბურის გაზების მწარმოებელ მრეწველობას – განსაკუთრებით კი ავტომწარმოებლებს – ნაკლები შეზღუდვა დაეკისრებათ. 2009 წლის „საფრთხის შესახებ დასკვნა“ EPA-ის მიერ მომზადებული ვრცელი ანგარიშის შედეგი იყო, რომელმაც ექვსი სათბურის გაზი, მათ შორის ნახშირბადის მონოქსიდი და მეთანი, მიიჩნია ამჟამინდელი და მომავალი თაობებისთვის საშიშროებად. EPA-მ ეს ანგარიში აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის გადაწყვეტილების შემდეგ მოამზადა, რომლის მიხედვითაც, სააგენტო პასუხისმგებელი იყო სათბურის გაზების რეგულირებაზე „სუფთა ჰაერის აქტის“ ფარგლებში – სასამართლომ დაადგინა, რომ „უდავოა“, ეს გაზები ჰაერის დამაბინძურებლებად ითვლებოდა. სათბურის გაზები ატმოსფეროში სითბოს აკავებს, რაც ტემპერატურას ზრდის. ამ გადაწყვეტილების გავლენა აქამდე თვალსაჩინო იყო. აშშ-ში სათბურის გაზების დონემ პიკს 2000-იანი წლების ბოლოს მიაღწია და მას შემდეგ მუდმივად მცირდებოდა. „საფრთხის შესახებ დასკვნის“ გაუქმებით, ქრება აგრეთვე მრავალი სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც აშშ-ის მრეწველობას სათბურის გაზების ემისიის რაოდენობაში ზღუდავდა. არაკომერციული ჯგუფი „გარემოს დაცვის ფონდი“ ვარაუდობს, რომ 2055 წლისთვის დამატებით 7.5-დან 18 მილიარდ ტონამდე სათბურის გაზი გამოიყოფა – რაც დღევანდელ წლიურ გამონაბოლქვს სამჯერ აღემატება. ამ ჯგუფის მტკიცებით, ამას შედეგად ისეთი ხარჯები მოჰყვება, რომელთა ოდენობა შესაძლოა ტრილიონობით დოლარს შეადგენდეს. მიუხედავად იმისა, რომ გარემოსდაცვითი ჯგუფების მხრიდან უკვე არსებობს უკმაყოფილება, ტრამპის ადმინისტრაცია აცხადებს, რომ „საფრთხის შესახებ დასკვნის“ გაუქმება ეკონომიკურად მომგებიანი იქნება – განსაკუთრებით, როდესაც საქმე სატრანსპორტო საშუალებების ღირებულებას ეხება. თეთრი სახლის მტკიცებით, დასკვნის გაუქმება ავტომწარმოებლების ხარჯებს თითო მანქანაზე დაახლოებით 2,400 დოლარით (1,760 ფუნტი სტერლინგი) შეამცირებს. 2009 წლიდან, „საფრთხის შესახებ დასკვნამ“ გზა გაუხსნა სამთავრობო პოლიტიკას, რომელმაც ხელი შეუწყო საწვავის ეფექტურობის გაუმჯობესებას და გზებზე ელექტრომობილების რაოდენობის ზრდას. ტრამპის წინამორბედის, ჯო ბაიდენის, ერთ-ერთი საკვანძო პოლიტიკა იყო „ინფლაციის შემცირების აქტი“, რომელიც ელექტრომობილების ფლობასა და განახლებადი ენერგიის პროექტებს ასტიმულირებდა. თეთრ სახლში დაბრუნების შემდეგ, ტრამპმა უკვე გააუქმა ამ პოლიტიკის ნაწილი. ხუთშაბათის ცვლილება საავტომობილო ინდუსტრიის ზოგიერთმა წარმომადგენელმა მიიღო. მწარმოებელმა Ford-მა CNBC-ს განუცხადა, რომ ეს ხელს შეუწყობს „მიმდინარე გამონაბოლქვის სტანდარტებსა და მომხმარებლის არჩევანს შორის არსებული დისბალანსის მოგვარებას“, ხოლო ინდუსტრიულმა ორგანომ „საავტომობილო ინოვაციების ალიანსმა“ თქვა, რომ ეს ხელს შეუწყობს „წინა ადმინისტრაციის დროს მიღებული ზოგიერთი მიუღწეველი გამონაბოლქვის რეგულაციის გამოსწორებას“. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ კლიმატური მიზნები კვლავ მოქმედებს მრავალ საერთაშორისო ბაზარზე, ეჭვები არსებობს, თუ რამდენად შეცვლიან ავტომწარმოებლები წარმოებას. „ეს გაუქმება აკონკრეტებს უკვე გაკეთებულ რაღაცებს, მაგალითად, საწვავის ეკონომიის სტანდარტების შემსუბუქებას“, – განაცხადა მაიკლ ჯერარდმა, კოლუმბიის უნივერსიტეტის კლიმატური სამართლის ექსპერტმა. „მაგრამ ეს ნამდვილად რთულ მდგომარეობაში აყენებს აშშ-ის ავტომწარმოებლებს, რადგან არავის მოუნდება ამერიკული მანქანების ყიდვა.“ „საფრთხის შესახებ დასკვნის“ შედეგად, აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის გადაწყვეტილებამ სათბურის გაზების ემისიების რეგულირების უფლებამოსილება EPA-ს მიანიჭა, რითაც ის სასამართლო სისტემის ხელიდან გამოიყვანა. დასკვნის გაუქმებით, იურიდიული ექსპერტები ვარაუდობენ, რომ ეს ახლა დაიშლება, რაც გამოიწვევს ე.წ. „საჯარო შემაწუხებელი გარემოების“ გამო აღძრული სარჩელების ზრდას. „საჯარო შემაწუხებელი გარემოება“ არის ნებისმიერი რამ, რაც ხელყოფს საზოგადოების უფლებებს – მაგრამ გარემოსდაცვით შემთხვევებში, ის ზოგადად გულისხმობს რაღაცას, რაც საფრთხეს შეუქმნის საზოგადოების ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებას. 2011 წლის გადაწყვეტილებამდე, რამდენიმე ამერიკულმა შტატმა სასამართლოში უჩივლა სავარაუდო კორპორაციულ დამაბინძურებლებს, ამ დაბინძურებისთვის კომპენსაციის მოთხოვნით. ამიტომ აშშ-ის კომპანიებს შესაძლოა კვლავ მოუწიოთ მსგავსი სამართლებრივი ქმედების წინაშე დგომა. „ეს შესაძლოა იყოს კიდევ ერთი კლასიკური შემთხვევა, როდესაც ტრამპის ადმინისტრაციის გადაჭარბებული უფლებამოსილება მასვე დააზარალებს“, – განაცხადა რობერტ პერსივალმა, მერილენდის უნივერსიტეტის გარემოსდაცვითი სამართლის პროფესორმა. „საფრთხის შესახებ დასკვნების“ გაუქმებისას, EPA-მ განაცხადა, რომ სათბურის გაზების ემისიის სტანდარტების შენარჩუნება არ წარმოადგენდა მის „ადამიანის ჯანმრთელობისა და გარემოს დაცვის ძირითადი მისიის“ შესრულების მოთხოვნას. თუმცა, მეცნიერები მუდმივად აცხადებენ, რომ დამაბინძურებლებს, მათ შორის სათბურის გაზებს, შეუძლიათ გამოიწვიონ ჯანმრთელობის პრობლემები და ნაადრევი სიკვდილი. „გარემოს დაცვის ფონდი“ ვარაუდობს, რომ 2055 წლისთვის გამონაბოლქვის ზრდამ შესაძლოა გამოიწვიოს 15,400-დან 58,000-მდე ნაადრევი სიკვდილი. მან ასევე შეაფასა, რომ იმავე პერიოდში, შესაძლოა იყოს ათობით მილიონი მეტი ასთმის შეტევა და ათობით ათასი მეტი ჰოსპიტალიზაციის შემთხვევა. იმის მიუხედავად, რომ თეთრი სახლი მიუთითებს პოტენციურ დანაზოგებზე...