დონალდ ტრამპის „პროექტი ვოლტი“: აშშ და ევროკავშირი ჩინეთის მონოპოლიის შესასუსტებლად იშვიათი ლითონების მარაგებს ქმნიან

დონალდ ტრამპის „პროექტი ვოლტი“ მიზნად ისახავს, აშშ-ისთვის უზრუნველყოს იშვიათი მიწის ლითონებზე წვდომა, რომლებიც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია მოწინავე ტექნოლოგიებისა და სუფთა ენერგიისთვის. ევროკავშირს ვაშინგტონთან მინერალების ალიანსის შექმნა სურს, მაგრამ შეძლებენ კი ისინი ჩინეთის უზარმაზარი ლიდერობის შეცვლას? ამ კვირაში გაკეთებული არაერთი განცხადება ცვლის შეერთებული შტატებისა და ევროკავშირის ძალისხმევას, შეასუსტონ ჩინეთის კონტროლი იშვიათი მიწის ლითონებზე, რომლებიც მომავალი თაობის ტექნოლოგიების სამშენებლო ბლოკებს წარმოადგენენ. აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ორშაბათს წარადგინა „პროექტი ვოლტი“ – გეგმა, რომელიც ითვალისწინებს აშშ-ის კრიტიკული მინერალების სტრატეგიული მარაგის შექმნას, იშვიათი მიწის ლითონების შიდა გადამამუშავებელი სიმძლავრეების გაფართოებას და მწარმოებლებთან გრძელვადიანი მიწოდების ხელშეკრულებების უზრუნველყოფას. კიდევ ერთი განვითარება – ევროკავშირმა სამშაბათს გააჟღერა აშშ-სთან იშვიათი მიწის ლითონების ალიანსის შექმნის გეგმები, რათა საკუთარი მდგრადობა გააძლიეროს. ამასობაში, აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ჯ.დ. ვენსმა ოთხშაბათს სიტყვით მიმართა მინერალების მწარმოებელი ძირითადი ქვეყნების დელეგატებს, სადაც ის ჩინეთისთვის კონკურენციის გასაწევად იშვიათი მიწის ლითონების სავაჭრო ბლოკის შექმნას ცდილობდა. იშვიათი მიწის ლითონები და სხვა კრიტიკული მინერალები, როგორიცაა ლითიუმი, კობალტი და სპილენძი, აუცილებელია ელექტრომობილებისთვის, რობოტიკისთვის, ხელოვნური ინტელექტისთვის, თავდაცვისა და განახლებადი ენერგიისთვის. „პროექტი ვოლტი“ ტრამპის ადმინისტრაციის ინიციატივაა, რომლის მიზანია 50-ზე მეტი კრიტიკული მინერალის, მათ შორის იშვიათი მიწის ლითონების, მარაგების შეგროვება. „წლების განმავლობაში, ამერიკული ბიზნესები რისკავდნენ, რომ ბაზრის დარღვევების დროს კრიტიკული მინერალები ამოეწურებოდათ“, – განაცხადა ტრამპმა პროექტის პრეზენტაციაზე თეთრ სახლში ორშაბათს. „დღეს ჩვენ ვიწყებთ იმას, რაც ცნობილი იქნება როგორც „პროექტი ვოლტი“, რათა უზრუნველვყოთ, რომ ამერიკულ ბიზნესებსა და მუშაკებს არასოდეს ზიანი არ მიადგეთ რაიმე დეფიციტისგან.“ ტრამპმა დაამატა: „ამით ჩვენ ყველაფერს ვაშუქებთ... ჩვენ არ ვაკეთებთ მხოლოდ გარკვეულ მინერალებსა და იშვიათ მიწებს. ჩვენ ყველაფერს ვაკეთებთ.“ აშშ-ის სტრატეგიული კრიტიკული მინერალების რეზერვს მხარს დაუჭერს 10 მილიარდი დოლარის (8.48 მილიარდი ევრო) სესხი აშშ-ის ექსპორტ-იმპორტ ბანკისგან (EXIM), დამატებით 2 მილიარდი დოლარამდე კერძო კაპიტალით. EXIM ბანკის პრეზიდენტმა და თავმჯდომარემ ჯონ იოვანოვიჩმა CNBC-ს განუცხადა, რომ პროექტი ქმნის საჯარო-კერძო პარტნიორობის ფორმულას, რომელიც „უნიკალურად შესაფერისია და ამერიკის საუკეთესო მხარეს წარმოაჩენს.“ პროექტში მონაწილეობაზე ხელი მოაწერა ათზე მეტმა კომპანიამ, მათ შორის General Motors-მა, Stellantis-მა, Boeing-მა, GE Vernova-მ და Google-მა. Bloomberg News-ის ცნობით, სამმა სასაქონლო სავაჭრო სახლმა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებებს ნედლეულის შესყიდვისთვის. ოფიციალური პირების თქმით, ინიციატივა ასევე მიზნად ისახავს აშშ-ის წარმოების მხარდაჭერას კომპანიების ბალანსებიდან მიწოდების ჯაჭვის რისკების მოცილებით და საგანგებო სიტუაციებისთვის 60-დღიანი მინერალური რეზერვის უზრუნველყოფით. ამჟამინდელი ფასებით, 12 მილიარდი დოლარის ბიუჯეტი საკმარისი იქნებოდა ჩინეთის გარეთ გამოყენებული კრიტიკული მინერალების ყოველი გრამის შესაძენად წლის განმავლობაში. „პროექტი ვოლტი“ შექმნილია იმისთვის, რომ დაუპირისპირდეს ჩინეთის მიერ იშვიათი მიწის ლითონების, როგორც გეოპოლიტიკური ბერკეტის, მრავალწლიან გამოყენებას, განსაკუთრებით გასული წლის სატარიფო ომის დროს ვაშინგტონთან. ჩინეთი ამჟამად მსოფლიო იშვიათი მიწის ლითონების დაახლოებით ორ მესამედს აწარმოებს და მათ თითქმის 90%-ს ამუშავებს, რაც მას გლობალურ მიწოდებაზე სრულ კონტროლს ანიჭებს. პეკინმა ორჯერ სცადა იშვიათი მიწის ლითონების ექსპორტზე კონტროლის დაწესება აშშ-ჩინეთის სავაჭრო მოლაპარაკებების დროს, თუმცა შეზღუდვები მოხსნა მას შემდეგ, რაც დაძაბულობა შემცირდა. ეს იმის შეხსენება იყო, თუ რა სისწრაფით შეუძლია ჩინეთს ამ სექტორში თავისი დომინანტობის იარაღად ქცევა. ამ შეზღუდვებმა გამოიწვია მიწოდების მყისიერი დეფიციტი და წარმოების შეფერხებები აშშ-ისა და ევროპელ მწარმოებლებს შორის, რამაც დააჩქარა კრიტიკული მინერალების დივერსიფიკაციისკენ მოწოდებები. ჩინელ ლიდერებს იშვიათი მიწის ლითონები მანამდეც გამოუყენებიათ ბერკეტად. 2010 წელს პეკინმა დიპლომატიური დავის დროს მოულოდნელად შეაჩერა ექსპორტი იაპონიაში, რამაც შეარყია მიწოდების ჯაჭვები და ფასები. აშშ-ის დაგეგმილი მინერალური მარაგი მოდელირებულია სტრატეგიული ნავთობის რეზერვის მიხედვით, რომელიც შეიქმნა 1970-იანი წლების ნავთობის კრიზისის საპასუხოდ, როდესაც არაბული ნავთობის ემბარგომ ნავთობის ფასების ოთხჯერ ზრდა გამოიწვია, რამაც საწვავის ფართო დეფიციტი შექმნა. ახალი იშვიათი მიწის ლითონების რეზერვები დაეხმარება აშშ-ის მწარმოებლებს დაიცვან თავი მიწოდების შოკებისგან, შიდა წარმოების მხარდაჭერის პარალელურად. „პროექტი ვოლტი“ ასახავს ტრამპის ადმინისტრაციის ფართო ძალისხმევას, გაამყაროს აშშ-ის მიწოდების ჯაჭვები გეოპოლიტიკური ზეწოლის წინააღმდეგ. გასული წლის განმავლობაში პენტაგონმა თითქმის 5 მილიარდი დოლარი დახარჯა მინერალებზე წვდომის უზრუნველსაყოფად. გასულ თვეს, კანონმდებლების ორპარტიულმა ჯგუფმა 2.5 მილიარდი დოლარის ბიუჯეტით ახალი სააგენტოს შექმნა შესთავაზა, რომელიც იშვიათი მიწის ლითონებისა და სხვა კრიტიკული მინერალების წარმოების სტიმულირებას მოახდენდა. ევროკავშირი ისეთივე დაუცველობის წინაშე დგას, როგორც აშშ. ევროპას თითქმის არ აქვს იშვიათი მიწის ლითონების შიდა გადამამუშავებელი სიმძლავრეები და უმეტესწილად ჩინელ გადამამუშავებლებზეა დამოკიდებული მუდმივი მაგნიტებისთვის, რომლებიც გამოიყენება ქარის ტურბინებში, ელექტრომობილებსა და გამანადგურებელ თვითმფრინავებში. ევროკავშირის კრიტიკული ნედლეულის აქტი ადგენს შიდა მოპოვების, გადამუშავებისა და გადამუშავების არასავალდებულო მიზნებს, ხოლო ახალი დაფინანსება მიზნად ისახავს მინერალური პროექტების დაჩქარებას შვედეთში, ფინეთში და გრენლანდიაში, რომელიც დანიის სამეფოს ნაწილია. ამ რეგიონებს აქვთ ბლოკის ყველაზე პერსპექტიული იშვიათი მიწის ლითონების საბადოები — განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი პოტენციალი აქვს გრენლანდიას, მიუხედავად იმისა