მშვიდი და თანამგრძნობი დოკუმენტური ფილმი „სასტუმრო მეტალურგი“ ნაკლებად მოგვითხრობს სახლის დაკარგვაზე, ვიდრე მის გარეშე მტკივნეულად ცხოვრების სწავლაზე. პირველად გიორგი ვარსიმაშვილისა და ჟანა ნუშის დოკუმენტური ფილმი „სასტუმრო მეტალურგი“ ლონდონში ვნახე, შეფილდის დოკუმენტური ფილმების ფესტივალის (Sheffield DocFest) სპეციალური პროგრამის ფარგლებში. მახსოვს, მთელი ფილმის განმავლობაში ვტიროდი, თუმცა მაშინ ეს უბრალოდ მონატრებას მივაწერე. მეორედ, თბილისში ნახვის შემდეგ, ემოცია არანაკლებ ძლიერი იყო. ეს რეაქცია არ იყო გამოწვეული იმით, რომ ფილმი ზედმეტად სენტიმენტალური ან მაყურებელზე მანიპულაციურია. პირიქით, „სასტუმრო მეტალურგი“ მშვიდი და ჩვეულებრივია, თუმცა ჭეშმარიტად მტკივნეულია აფხაზეთის ომის (1992–1993) შედეგად იძულებით გადაადგილებული პირების (დევნილების) ბედის აღწერაში. დოკუმენტური ფილმი ეხება არა მხოლოდ ინდივიდუალურ გამოცდილებას, არამედ მთელ თაობას, რომელიც იძულებული გახდა, მიეტოვებინა სახლები, თემები და მომავალი, და თავშესაფარი სხვაგან ეძებნა. მაგრამ იპოვეს კი მათ რეალური თავშესაფარი? თავად „სასტუმრო მეტალურგი“ — ოდესღაც მდიდრული საბჭოთა სანატორიუმი გაცრეცილ საკურორტო ქალაქ წყალტუბოში — ფილმის ცენტრალურ პერსონაჟად იქცევა. ეს იყო ადგილი, სადაც პარტიული ელიტა „წყლებზე დადიოდა“, როგორც ქართველები იტყვიან ხოლმე. ფილმში შენობა ნანგრევებშია და აფხაზეთიდან დარჩენილ რამდენიმე ოჯახს აფარებს თავს, რომლებიც ნელ-ნელა ტოვებენ მას, რადგან ქონება ინვესტორმა შეიძინა და მაცხოვრებლებს ახლომდებარე ბინებს სთავაზობენ. ვარსიმაშვილის კამერა აკვირდება ამ პროცესს და ფილმის გმირების ყოველდღიურ ცხოვრებას შენობაში, რომელიც დროებით თავშესაფრად იყო განკუთვნილი, მაგრამ მთელ სიცოცხლედ იქცა. ბავშვებმა, რომლებიც ბურთს თამაშობენ დამსვენებლებისთვის განკუთვნილ უზარმაზარ დარბაზებში, სხვა სახლი არ იციან. კადრები უამრავ მცირე დეტალს გვიჩვენებს: ქალები, რომლებიც სარეცხს ორნამენტულ კიბეებზე ფენენ, ყავას იზიარებენ და აფხაზეთში ცხოვრებას იხსენებენ, ვიდეო ზარებზე პასუხობენ იქ მცხოვრები მეგობრებისგან, ლამობენ, თუნდაც ერთი შეხედვით დაინახონ თავიანთი ძველი სახლები; დემენციით დაავადებული ხანდაზმული ქალი, რომელმაც ძლივს იცის, სად არის ახლა, მაგრამ მკაფიოდ ახსოვს ახალგაზრდობის ოჯახის ფორტეპიანო; ადამიანები, რომლებიც ავეჯს ახალ ბინებში გადააქვთ, რაც, მიუხედავად იმისა, რომ მხიარული მოვლენა უნდა იყოს, გარკვეულწილად დაკრძალვის პროცესივით გამოიყურება. კავკასიური კინოს, წიგნებისა და მუსიკის რეკომენდაციების ორკვირიანი საინფორმაციო ბიულეტენი, ჩვენი გუნდის მიერ შერჩეული. გადაღებების დროს ვარსიმაშვილი პრაქტიკულად წყალტუბოში ცხოვრობდა. მეტალურგის მცხოვრებლებს დრო დასჭირდათ მის მისაღებად, მაგრამ ეს ნდობა ნაყოფს გამოიღებს: ფილმი ღრმად ნიუანსირებულია და რეალურ ცხოვრებისეულ გამოცდილებას ეფუძნება. გასაკვირი არ არის, რომ შენობა ძირითადად დასახლებულია ქალებით, ბავშვებითა და ხანდაზმულებით — მამაკაცების უმეტესობამ წლების წინ დატოვა ადგილი სამუშაოს საძიებლად, ოჯახები კი უკან დატოვა. საოცარია მაცხოვრებლების ხმის მოსმენა და იმის გაცნობიერება, რომ ბევრი მათგანი ახლა დასავლეთ საქართველოს აქცენტით საუბრობს, რომელიც წყალტუბოს ადგილობრივ მოსახლეობაშია გავრცელებული. გადარჩენის მექანიზმი? ადაპტაცია? ახალი საზოგადოების მსგავსების მცდელობა? თუ უბრალოდ დროის გასვლა? ერთ-ერთი ყველაზე დასამახსოვრებელი ეპიზოდი ხდება, როდესაც ახალდაქორწინებულები მიმდებარე ქალაქებიდან ჩამოდიან საქორწილო ფოტოების გადასაღებად ყოფილი სანატორიუმის დაშლილი სილამაზის ფონზე, მისი დრამატული ჭაღები კი დეკორაციად გამოიყენება. მაცხოვრებლები მათ უემოციოდ უყურებენ და ჩვეულებრივად მსჯელობენ, რომელი წყვილია ყველაზე მიმზიდველი. მთელი ფილმის განმავლობაში, რომელიც ექვსი თვის განმავლობაში იღებდნენ, ფონური აუდიოთი ისმის რადიოს ან ტელეწამყვანის ხმა, რომელიც რუსეთის სრულმასშტაბიანი უკრაინაში შეჭრის შესახებ ახალ ამბებს ავრცელებს. ომის ეს მშვიდი შეხსენება, რომელიც კონფლიქტით უკვე ჩამოყალიბებული ცხოვრების პარალელურად მიმდინარეობს, დიდხანს რჩება გონებაში ფილმის დასრულების შემდეგაც კი. ვარსიმაშვილმა და ნუშიმ თავიანთი ფილმი აღმოსავლეთ ევროპული დოკუმენტური კინოს საუკეთესო სადამკვირვებლო ტრადიციით შექმნეს: არანაირი გარე მთხრობელი, არანაირი ექსპერტი, არანაირი განმარტებითი კომენტარი, მხოლოდ ქალები და მათი მშვიდი ცხოვრება, მზერა, ბავშვები, მოგონებები, სიცილი, შრომა, იმედები და შიშები. სასტუმრო „მეტალურგიდან“ ახალ ბინებში საბოლოო გადასვლაც კი არ იწვევს ტრიუმფის შეგრძნებას, არამედ უფრო უცნობში კიდევ ერთ გადასახლებას ჰგავს. „სასტუმრო მეტალურგი“ ღრმად ადამიანურ სურათს გვიჩვენებს, თუ როგორია იძულებით გადაადგილებული პირების ცხოვრება, როდესაც ის აღარ ხვდება სათაურებში. რაც მთავარია, ის მაყურებელს კითხვას უტოვებს: როგორ გამოიყურება ეს ცხოვრება კამერის წასვლის შემდეგ? ფილმის დეტალები: „სასტუმრო მეტალურგი“ (2023), რეჟისორები: გიორგი ვარსიმაშვილი და ჟანა ნუში. მისი ნახვა შესაძლებელია Cavea+-ზე. თამარ აგათა თბილისიდან ადამიანის უფლებათა დამცველი და სამოქალაქო აქტივისტია. მისი ძირითადი ინტერესებია ქალთა და ლგბტქ+ უფლებები. როდესაც არ მუშაობს ადვოკატირებასა და სამართლიანობაზე, ის გვხვდება თბილისის მიხვეულ-მოხვეულ ქუჩებში ფეხით ტურების ორგანიზებისას, გატაცებით კითხვისას ან თეატრში უახლესი სპექტაკლის ნახვისას. ანა ძიაფშიფას 2023 წლის კოლაჟური დოკუმენტური ფილმი მაყურებელს საკუთარ ისტორიაში იწვევს, პირადად იკვლევს, თუ რას ნიშნავს იყოს აფხაზი-ქართველი ქალი. ანა ურუშაძის 2017 წლის სადებიუტო ფილმი თბილისელ დიასახლისს მიჰყვება, რომლის საიდუმლო ხელნაწერი ოჯახური ცხოვრების მყიფე არქიტექტურას ხსნის. გიორგი სიხარულიძის სადებიუტო სრულმეტრაჟიანი ფილმი...