თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში, ბრაზილიის სოიოს უმსხვილესი მწარმოებლები გარანტიას იძლეოდნენ, რომ მათი პროდუქცია ამაზონის ტროპიკულ ტყეებში გაჩეხილი მიწებიდან არ მოდიოდა. ახლა ვითარება რადიკალურად იცვლება. მორატორიუმი, რომელიც 2009 წლიდან იცავდა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან ტყეებს, საფრთხის ქვეშაა, რადგან ბრაზილიის სოიოს ინდუსტრიის რამდენიმე მოთამაშე აცხადებს, რომ ისინი ამ შეთანხმებიდან გამოდიან. კერძოდ, ბრაზილიის ინდუსტრიულმა ასოციაციამ ABIOVE-მ, რომლის წევრებიც არიან გლობალური კომპანიები, როგორიცაა Cofco International, Bunge, Amaggi და JBS, განაცხადა, რომ ისინი აღარ შეიკავებენ თავს ტყეების გაჩეხილ მიწებზე სოიოს მოყვანისგან. გარემოსდამცველები შიშობენ, რომ ამან შეიძლება ამაზონის ტყეების გაჩეხვის ახალი ტალღა გამოიწვიოს. მორატორიუმის მონიტორინგში ჩართული რამდენიმე ბრაზილიური გარემოსდაცვითი ორგანიზაციის ერთობლივ განცხადებაში ნათქვამია, რომ ჩართული კომპანიები „მოკლევადიანი ფინანსური სარგებლისთვის ტოვებენ მკაფიო და გამჭვირვალე წესებს – რაც ხელახლა უღებს კარს ტყეების განადგურებას“. ბრაზილიის ამაზონის გარემოსდაცვითი კვლევის ინსტიტუტის (IPAM) წინასწარი კვლევა მიუთითებს, რომ მორატორიუმის შეწყვეტამ შესაძლოა ამაზონში ტყეების გაჩეხვა 2045 წლისთვის 30%-ით გაზარდოს. ABIOVE-მ DW-სთვის მიცემულ განცხადებაში აღნიშნა, რომ იგი გააგრძელებს ბრაზილიის ტყის კოდექსის დაცვას, როგორც ეკოლოგიურ და სოციალურ სტანდარტს. მორატორიუმიდან გასვლა ასევე ემსახურება ბრაზილიური სოიოსა და მისი ქვეპროდუქტების ექსპორტის გრძელვადიან უზრუნველყოფას. ექსპერტები დიდი ხანია მიიჩნევენ ამ შეთანხმებას ეფექტურ ფარად ამაზონის ტყეების გაჩეხვის წინააღმდეგ, რომელიც დედამიწაზე ერთ-ერთი ყველაზე ბიომრავალფეროვანი რეგიონია. როგორც ნახშირბადის შთანთქმელი, მას ასევე კრიტიკულად მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება გლობალური ტემპერატურის რეგულირებაში. ნებაყოფლობითი მორატორიუმის ფარგლებში, რომელიც 2006 წელს გარემოსდაცვითი ჯგუფებისა და საერთაშორისო მყიდველების ზეწოლის შედეგად დაინერგა, სოიოს მსხვილი მოვაჭრეები შეთანხმდნენ, აეკრძალათ ამაზონში გაჩეხილ მიწებზე მოყვანილი სოიოს შესყიდვა. IPAM-ის მონაცემებით, შედეგად, მონიტორინგებულ ტერიტორიებზე ტყეების გაჩეხვის მაჩვენებლები დაახლოებით 70%-ით შემცირდა. თუმცა, მთლიანობაში, სოიოს კულტივირებისთვის ტყეების გაჩეხვა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. 2008 წლის შემდეგ, ბრაზილიის ამაზონში სოიოს მოსაყვანი ტერიტორიები სამჯერ მეტად – 7.28 მილიონი ჰექტრით გაფართოვდა. მორატორიუმმა ვერ შეაჩერა ეს ტენდენცია. WWF-ის მონაცემებით, მსოფლიო სოიოს წარმოების 80% ცხოველის საკვებად გამოიყენება. ედუარდო ვანინი, რომელიც Marex-ის ფინანსური სერვისების პლატფორმაზე ბრაზილიის სოიოს ბაზარს აანალიზებს, ვარაუდობს, რომ მხოლოდ ამაზონის შტატ მატუ-გროსუში სოიოს ფართობი 150 000 ჰექტრით გაფართოვდება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ პროგნოზირებს ტყეების გაჩეხვის მკვეთრ ზრდას, მისი თქმით, „მორატორიუმის შეწყვეტა გააადვილებს ტყეების გაჩეხვას ან ახალი მიწების გახსნას“. გლობალურ სოიოს ბაზარზე, ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ძალთა გადანაწილება მოხდა – და ახლა ეს პროცესი ჩქარდება. 40%-იანი საბაზრო წილით, ბრაზილია მსოფლიოში უმსხვილესი მწარმოებელია. შეერთებული შტატები მეორე ადგილზეა. მაგრამ ყოველთვის ასე არ იყო. 2000-იანი წლების დასაწყისში ცილებით მდიდარი სოიოს უმეტესი ნაწილი აშშ-დან მოდიოდა, და მხოლოდ დაახლოებით ერთი მესამედი ბრაზილიიდან. ეს დაკავშირებულია სოიოს უმსხვილეს მსოფლიო მყიდველთან – ჩინეთთან, რომელიც ახლა თავისი მარაგის 70%-ს ბრაზილიიდან იმპორტს უწევს, აშშ-დან კი მხოლოდ 21%-ს. ამერიკის სოიოს ასოციაციის (American Soybean Association) მონაცემებით, ჩინელმა მყიდველებმა 2012 წელს აშშ-ზე დამოკიდებულების შემცირება დაიწყეს მას შემდეგ, რაც გვალვამ გაანადგურა ქვეყნის მოსავლის დიდი ნაწილი. ბრაზილია ჩაერთო მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. ეს ტენდენცია დაჩქარდა 2018 წლის აშშ-ჩინეთის სავაჭრო კონფლიქტის დროს და კვლავ 2025 წელს. ექსპერტები პროგნოზირებენ, რომ აშშ გააგრძელებს საბაზრო წილის დაკარგვას მომდევნო თვეებში. პარდიუს უნივერსიტეტის კომერციული სოფლის მეურნეობის ცენტრის წარმომადგენელი ჯოანა კოლუსი ამბობს, რომ ბრაზილიას უპირატესობა აქვს ამერიკასთან შედარებით, რადგან მას გაცილებით მეტი თავისუფალი მიწა აქვს, რაც ამცირებს ჰექტარზე ხარჯებს. პანდემიის შემდეგ და მოგვიანებით უკრაინაში რუსეთის ომის შემდეგ, საქონელზე გლობალური მოთხოვნა მკვეთრად გაიზარდა – რაც ბრაზილიისთვის მომგებიანი აღმოჩნდა. „ბევრი ფაქტორი ხსნის ამ გაფართოებას: მიწის ხელმისაწვდომობა, საერთაშორისო ბაზარი, ამინდი და ბრაზილიის გამოცდილება სოიოს წარმოებაში“, – განაცხადა მან. ვანინი დასძენს, რომ „მორატორიუმის შეწყვეტით, ბრაზილიის დამოკიდებულება ჩინეთზე გაღრმავდება“. ბრაზილია ასევე ევროკავშირის სოიოს უმსხვილესი მიმწოდებელია, რომელსაც იგი უსაბაჟოდ ექსპორტს უწევს. და ევროპიდან ბოლო სიგნალები მიუთითებს ამაზონის დაცვაზე ბრაზილიაზე ნაკლებ ზეწოლაზე. გასული წლის ბოლოს, ევროკავშირმა გადადო რეგულაცია, რომელიც მიზნად ისახავდა ტყეების გაჩეხვასთან დაკავშირებული იმპორტის აკრძალვას. მან ასევე შეასუსტა თავისი დირექტივა კორპორაციული მდგრადობის სათანადო ყურადღების შესახებ. მიუხედავად ამისა, ვანინი ამბობს, რომ ევროპის სტანდარტები ჯერ კიდევ საკმარისად მაღალია იმისთვის, რომ არახელსაყრელ მდგომარეობაში ჩააყენოს ექსპორტიორები, რომლებსაც არ შეუძლიათ დაამტკიცონ, რომ მათი პროდუქცია ტყის გაჩეხვისგან თავისუფალია. ABIOVE-ს განცხადების საპასუხოდ მორატორიუმიდან გასვლის შესახებ, 14-მა მსხვილმა ევროპელმა მყიდველმა – მათ შორის წამყვანმა სუპერმარკეტების ქსელებმა Lidl-მა და Aldi-მ – უკვე განაცხადეს, რომ შეწყვეტენ სოიოს პროდუქტების შესყიდვას, თუ მიწოდების ჯაჭვები არ დარჩება სრულად მიკვლევადი. ეს სტატია თავდაპირველად გერმანულ ენაზე გამოქვეყნდა.