მეცნიერები აცხადებენ ბუნების შფოთვის, ანუ ბიოფობიის ზრდის შესახებ და აფრთხილებენ, რომ ადამიანები კარგავენ კავშირს ბუნებრივ სამყაროსთან. სტატიაში მოცემულია რჩევები, თუ როგორ აღვადგინოთ ეს კავშირი. ტყეში სეირნობა, ბაღის მოვლა ან თუნდაც უბრალოდ მწვანე ბორცვების ყურება - ეს ის ინტერაქციებია ბუნებასთან, რომლებიც ხშირად სულის მკურნალობად ითვლება. ბუნების სიყვარულსაც კი აქვს თავისი სახელი: ბიოფილია. სპექტრის მეორე ბოლოში კი დგას ბიოფობია – ბუნების შიში. ტრადიციულად, ის შესაძლოა გამოიყენებოდეს მსხვილი მტაცებლების, ობობების, გველების და სხვა შხამიანი ან საშიში არსებების შიშის აღსაწერად. თუმცა, ბოლო წლებში, მკვლევრები სრულიად განსხვავებული მასშტაბის ბიოფობიას აკვირდებიან. შვედეთის ლუნდის უნივერსიტეტის გუნდმა გააანალიზა ადამიანისა და ბუნების ურთიერთობის შესახებ თითქმის 200 კვლევა. შედეგი: ჩვენი ურთიერთობა ბუნებასთან, როგორც ჩანს, უარესდება. ლუნდის უნივერსიტეტის წარმომადგენელმა იოჰან კიელბერგ იენსენმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა მიმოხილვის კვლევას, განაცხადა, რომ ის ცხადყოფს მკაფიო კავშირს ბუნებასთან ნეგატიურ ურთიერთობასა და ურბანული ცხოვრების მზარდ ტენდენციას შორის. იენსენის თქმით, ამას გრძელვადიანი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს. „დღეს მსოფლიო მოსახლეობის უმრავლესობა ქალაქებში ცხოვრობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მომავალი თაობები შესაძლოა ბიოფობიის გაზრდილი რისკის ქვეშ აღმოჩნდნენ“, - განუცხადა მან DW-ს. მეცნიერება ადამიანების ბუნებისგან გაუცხოებას 1970-იანი წლების ბოლოდან აკვირდება. ამის შესახებ ბერლინელი ფსიქოლოგი დირკ სტემპერი აცხადებს, რომლის კვლევითი ინტერესები შფოთვის მართვასა და პიროვნულ განვითარებას მოიცავს. ეს ძირითადად ინდუსტრიულ ქვეყნებს ეხება. „ბავშვები სულ უფრო მეტად იზრდებიან მაღალგანვითარებულ, არაბუნებრივ გარემოში და თავიანთი დროის უმეტეს ნაწილს შენობაში და ციფრულ გარემოში ატარებენ“, - თქვა მან. „არ არის საკმარისი ფიზიკური და სენსორული გამოცდილებები, როგორიცაა ცოცვა, დასვრა ან ცხოველებზე დაკვირვება“. მაგრამ სწორედ ასეთი გამოცდილებები აყალიბებს ბუნებასთან სიახლოვეს – სიახლოვეს, რომელიც, ფსიქოლოგ ლეა დომის თქმით, მნიშვნელოვანია პლანეტის მართვის თვალსაზრისით. „გარემოს, ბუნებისა და კლიმატის დაცვისთვის ბრძოლის მზაობა უფრო დიდია, როდესაც საკუთარ თავს ბუნებასთან დაკავშირებულად განვიცდით“, - აღნიშნა დომმა, რომელიც გერმანიის კლიმატის ცვლილებისა და ჯანმრთელობის ალიანსის (KLUG) წევრია. იენსენმა დაამატა, რომ მიწის „ბინძურად“ და მიწის ჭიების „ამაზრზენად“ მიჩნევის იდეა შეიძლება ერთი თაობიდან მეორეს გადაეცეს. „თუ მშობლებს ბუნების მიმართ ნეგატიური დამოკიდებულება აქვთ, ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს მათ შვილებზე, რამაც შემდეგ შეიძლება გამოიწვიოს ბუნებასთან სიახლოვის შემცირების დაღმავალი სპირალი“, - თქვა მან. სტემპერი დასძენს, რომ როდესაც ბავშვებს განუწყვეტლივ ეუბნებიან, „გაფრთხილდნენ ტკიპებისგან“ ან არ შეეხონ გარკვეულ საგნებს, ისინი, სავარაუდოდ, ბუნებას საფრთხის ადგილად აღიქვამენ. ამას ეკოლოგიური განათლების სპეციალისტი სუსანე სიგლიც შეხვედრია. ის მუშაობს Querwaldein-ში, არაკომერციულ ორგანიზაციაში გერმანიის ქალაქ კიოლნში, რომელიც მიზნად ისახავს ადამიანებში, განსაკუთრებით კი ბავშვებში, ბუნებასთან პოზიტიური ურთიერთობის ჩამოყალიბებას. „როდესაც ბავშვებს ვთხოვთ, ტყეში გრძელი ტოტები შეაგროვონ, ზოგი მხოლოდ უხალისოდ ეხება მათ, ზოგი ცხვირსახოცსაც კი იყენებს და ზოგი საერთოდ არ ეხება და არაფერი მოაქვს“, - ამბობს ის. სიგლის თქმით, ბევრი ბავშვი არ შეეხება ფიჭვის გირჩებს ან წაბლს, ამჯობინებს მხოლოდ მათ ყურებას. ისინი კიდევ უფრო ნაკლებად შეეხებიან მიწის ჭიებს ან უვნებელ მწერებს, როგორიცაა პატარა ხოჭოები. ლუნდის უნივერსიტეტის გუნდმა ასევე აღმოაჩინა, რომ ბუნების შიში შეიძლება მტრობაშიც კი გადაიზარდოს. არსებობს კვლევები, რომლებიც ადასტურებს ბიოფობიასა და გარკვეული მტაცებლების, როგორიცაა დათვები, მგლები ან ზვიგენები, მოკვლის მოწოდებებს შორის კავშირს. ჩვენი ურთიერთობა ბუნებასთან ასევე მჭიდროდ არის განსაზღვრული ჩვენი კულტურითა და იმ ისტორიებით, რომლებიც მის შესახებ გვსმენია. „ცენტრალურ ევროპაში ტყე ადრე საშიშ ადგილად, ველური ცხოველების, შიმშილის, მტაცებლებისა და მაგიური საფრთხეების თავშესაფრად ითვლებოდა“, - აღნიშნა ფსიქოლოგმა სტემპერმა. მხოლოდ XIX საუკუნის დასაწყისში რომანტიზმის კულტურულ მოძრაობასთან ერთად გახდა ტყეები მისწრაფების ადგილები გერმანიაში. რომანტიზმის პერიოდში – XVIII საუკუნის ბოლოდან XIX საუკუნის შუა ხანებამდე – მრავალი მხატვარი და მწერალი კონცენტრირებული იყო ინდივიდის ძიებაზე მაგიური, ზებუნებრივი ან სასწაულებრივი ფენომენების მიმართ, როგორც რეაქცია იმ დროის სწრაფ ტექნოლოგიურ პროგრესზე. „დღეს ჩვენ განვიცდით ბუნების შიშის ერთგვარ დაბრუნებას: არა მტაცებლებისა და ველური ცხოველების გამო, არამედ გაუცხოების, მედია ჩარჩოებისა და ციფრული განრიდების გამო“, - განაცხადა სტემპერმა. მან დაამატა, რომ ციფრული მედია ხშირად ბუნების დამახინჯებულ სურათს ასახავს, ერთგვარ „ჰიპერრეალობას“, რომელიც ბუნდოვანს ხდის საზღვრებს ორიგინალსა და – უმეტესად გაფილტრულ – ასლს შორის. შედეგად, „ვირტუალურ ბუნებრივ გამოცდილებებს, როგორიცაა Instagram-ის ფიდები ან კომპიუტერული თამაშები, უფრო ინტენსიური და „რეალური“ ეფექტი აქვთ, ვიდრე ტყეებთან, მდელოებთან ან ცხოველებთან რეალურ შეხვედრებს“, - განმარტა მან. მაშ, რატომ უნდა წავიდეთ ნამდვილ ტყეში, როდესაც ინსტაგრამზე „უსაფრთხო“ ტყე გაცილებით ლამაზად გამოიყურება? იმიტომ, რომ ეს ჩვენთვის კარგია. „როდესაც დროს ვატარებთ ბუნებაში, ის ხელს უწყობს ჩვენს ფსიქიკურ ჯანმრთელობას“, - თქვა დომმა. „კვლევები აჩვენებს, რომ ტყეები და ბუნება ამსუბუქებს ADHD-ის სიმპტომებს, აუმჯობესებს ყურადღებას და კონცენტრაციას.“