გაზაფხულის მომხმობი საგანგებო მასკარადი, საუკუნოვანი ტრადიცია ბერიკაობა, დღესდღეობით მხოლოდ დასავლეთ კახეთის რამდენიმე სოფელშია შემორჩენილი. წარმოიდგინეთ, რომ ყოველი ზამთრის ბოლოს, არსაიდან ჩნდებიან ფერადი არსებები, რომლებიც აძევებენ სიცივეს და უღიმღამო ამინდს, რათა მიწაზე გაზაფხული და სიხარული დააბრუნონ. ამ ყველაფერს თან ახლავს ყვირილი, მათრახის ტყლაშუნი და უხამსობა – სანაცვლოდ კი ფასი უნდა გადაიხადო ღვინით, საკვებით და ფულითაც კი. ყოველ შემთხვევაში, ასეა პატარა სოფელ დიდ ჩაილურში, სადაც მართლმადიდებლურ ტრადიციაში დიდი მარხვის წინა კვირის, კველიერის, ბოლო კვირა დღეს აღინიშნება ბერიკაობა, ეს საუკუნოვანი, განსაკუთრებული მასკარადი. ოდესღაც ფართოდ გავრცელებული ბერიკაობა, ამჟამად მხოლოდ აღმოსავლეთ კახეთის რეგიონის მცირე რაოდენობის სოფლებშია შემორჩენილი. ისტორიკოსებს უჭირთ ზუსტი დროის განსაზღვრა, თუ როდის დაიწყო ბერიკაობა და მსგავსი თეატრალური წარმოდგენები, მაგრამ დავით ჯანელიძის „ქართული თეატრის ისტორიის“ მიხედვით, რომელიც ამ სფეროში ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი კვლევაა, ბერიკაობასა და მის მონათესავე ტრადიცია ყეენობას ასზე მეტი ვარიაცია არსებობდა. „ჩემთვის ეს დღესასწაულები ქართული ისტორიის მოვლენებს ასახავს“, – უთხრა OC Media-ს დიდ ჩაილურის მკვიდრმა და ისტორიის მასწავლებელმა ეკა ჭიკაძემ, რომელმაც ხელი შეუწყო სოფლის დღესასწაულის პოპულარიზაციას. „მაგალითად, საბჭოთა პერიოდში დღესასწაულზე დასცინოდნენ მღვდლის პერსონაჟს, ყეენობაში კი ყეენის, დამპყრობლის, პერსონაჟს წყალში აგდებდნენ საქართველოს განთავისუფლების აღსანიშნავად. დიდ ჩაილურში ბერიკები თავს ესხმიან ტახის თავიან ურჩხულს და სწირავენ მას ზამთრის დასასრულებლად. სხვა წლებში მათ ჰყავდათ „პატარძალი“ და „საქმრო“, ასევე ანტაგონისტი „არაბი“, რომელიც წყვილს აშორებდა, მაგრამ საბოლოოდ ბრძოლაში იღუპებოდა. მე-19 საუკუნეში კოსტიუმებს ამზადებდნენ ცხოველის ტყავისგან, ბუმბულისა და ქსოვილისგან. დიზაინში ზოგჯერ ეროტიული ელემენტებიც იყო ჩართული, რადგან დღესასწაული გაზაფხულის ნაყოფიერ პერიოდთან იყო დაკავშირებული. დღესდღეობით, დიდ ჩაილურის მსგავს სოფლებში, სამოსი ძირითადად მრავალფეროვანი ნაჭრებისგან მზადდება, ზოგჯერ პირის გარშემო თესლითა ან ნიღაბზე მიმაგრებული სათვალეებით. „მართალი გითხრათ, მეშინია მათი, მიუხედავად იმისა, რომ ვიცი, ყველა მათგანი ჩემი სტუდენტია და ეს კოსტიუმები თავად გააკეთეს“, – ამბობს ეკა. ბერიკაობა იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში 2013 წელს შევიდა და იზიდავს ადამიანებს სხვა სოფლებიდან, ისევე როგორც უცხოელებს. დღესასწაულები სოფლის ბოლო სახლში, ნოდარ როსტიაშვილის სახლში იწყება, რომელიც ახლად ჩამოსული ბერიკების – შვიდი-რვა წლის ბიჭების – ოსტატი-მასწავლებელია. ეს ბიჭები თვეების განმავლობაში ემზადებიან ამ დღისთვის და მოუთმენლად ელიან ფერადი სამოსის მორგებას. თავად ნოდარი სამჯერ იყო ტახისთავიანი ურჩხული, „ტახი“, რომელიც პირს აღებს და ხურავს, ძაფით არის მიბმული. ეს ტახი მთელ მსვლელობას თან ახლავს ბოლომდე, სადაც მას სწირავენ. „ბერიკაობა აქ ბოლო 20-25 წელია იწყება და აქედან იწყება პატარა სუფრით“, – ამბობს ნოდარი. მართლაც, ნოდარის ეზოს შუაგულში სუფრა გაშლილია ღვინით, ჭაჭითა და ნამცხვრებით; ბერიკებს ღმერთს, იღბალსა და კეთილდღეობას უნდა შესვან სადღეგრძელო, სანამ სოფლის „ძარცვას“ დაიწყებენ, და პატარა ბიჭებიც კი დალევენ. „ეს მძიმე კოსტიუმია, ამიტომ წინა დღეს ვცდილობთ ბევრი დავისვენოთ“, – ამბობს 15 წლის კახი ლოლაძე, როდესაც იცვამს იმას, რაც სხეულზე ჩამოკიდებული ფერადი ნაჭრების გროვას ჰგავს, რაც მას უფორმო და სახეს ამოუცნობელს ხდის. რამდენიმე წუთში ის უკვე აღარ არის თინეიჯერი ბიჭი, არამედ ცელქი პერსონაჟი და სიგნალს იძლევა, რომ შესაბამისად მოეპყრონ. ბერიკაობაში მკაცრი წესია: მონაწილეები ანონიმურები უნდა დარჩნენ და აკრძალულია მათი სახელით მოხსენიება. ისინი ერთმანეთს უბრალოდ „ბერიკოს“ ეძახიან, არასოდეს იხსნიან ნიღაბს და მაღალი, შეცვლილი ხმით ყვირიან. მალე უფროსი ბერიკებიც უერთდებიან, ძირითადად 20 წელს გადაცილებული მამაკაცები. სოფლის ქუჩებში საათობით სირბილისთვის დიდი ენერგიაა საჭირო, ამიტომ უფროსი მამაკაცები ორგანიზატორების როლს ასრულებენ, ავალებენ ახალგაზრდებს, რომ ზღვარს არ გადავიდნენ და პატივისცემით მოეპყრონ მრავალრიცხოვან ჟურნალისტებს, რომლებიც ღონისძიების ჩასაწერად მოდიან – მოგვიანებით ამ წესებიდან ზოგიერთი შეიძლება დავიწყებას მიეცეს. სადღეგრძელოების შემდეგ, ბერიკებს მცირე თათბირი აქვთ და ყვირილითა და მათრახების ტყლაშუნით ეშვებიან მიკროავტობუსისკენ, რომელიც მათ წმინდა მარიამის ეკლესიამდე ჩაიყვანს, სადაც ბერიკაობა ოფიციალურად იწყება. იქიდან, ბერიკები მთავარ ქუჩაზე გარბიან, გზად ყოველგვარ სისულელეში ერთვებიან – ღობეებზე ცოცვა, სოფლის ქათმების დაჭერა და ტალახში ხტუნვა, მაგრამ უპირველეს ყოვლისა, მეზობლების ტერორიზება. პატარა ბავშვები ტირიან და მოზრდილი მამაკაცებიც კი გვერდზე ხტებიან, როდესაც ბერიკო ცდილობს მათ დაჭერას და სახეზე ტალახის წასმას. ყველა ბერიკოს ხელისგულზე ღრუბლის ან ბეწვის ნაჭერი აქვს მიბმული, და მათი დამხმარეები ატარებენ წყლის ბოთლებს მშრალი მიწის დასატალახებლად. ბერიკები სიკეთეს ნიშნავს, რადგან ტალახი გაზაფხულისა და სეზონის განახლების სიმბოლოა. სოფლის მოხუცები უფრო მომზადებულები არიან, ვიდრე ახალგაზრდები, რომლებიც თავს არიდებენ; ბებიები და ბაბუები კარებთან დგანან მომზადებულნი...