აშშ ფოსილურ საწვავზე აკეთებს აქცენტს, ევროპა კი ეფექტურობასა და იაფ განახლებად ენერგიას ანიჭებს უპირატესობას

მაშინ, როცა ვაშინგტონი ნოსტალგიას გამოხატავს ფოსილური საწვავის მიმართ, ევროპული ქვეყნები ეფექტურობითა და დაბალფასიანი განახლებადი ენერგიით სარგებლობენ. გასულ კვირას ევროპაში ვიზიტისას, დონალდ ტრამპის მიერ დანიშნულმა აშშ-ის ენერგეტიკის მდივანმა კრის რაიტმა საერთაშორისო ენერგეტიკულ სააგენტოს (IEA) მოუწოდა, სუფთა ენერგიიდან ფოსილურ საწვავზე გადასულიყო. პარიზში, გლობალური ენერგოუსაფრთხოებისადმი მიძღვნილი უწყებათაშორისი ორგანოს შტაბბინაში გამართულ შეხვედრაზე რაიტმა IEA-ს ვალდებულებას, მასშტაბურად შეემცირებინა ფოსილური საწვავიდან მიღებული სათბურის გაზების ემისიები, „დესტრუქციული ილუზია“ უწოდა. აშშ, IEA-ს 45 წევრი და ასოცირებული ქვეყნიდან ერთ-ერთი, რომელიც მსოფლიო ენერგეტიკული მოთხოვნის 75%-ს წარმოადგენს, ორგანიზაციიდან გასვლით იმუქრება, თუ ის მომავალი წლისთვის არ შეწყვეტს ენერგეტიკული ტრანზიციის მიზნებს, განაცხადა ენერგეტიკის მეთაურმა. რაიტი, „ლიბერთი ენერჯის“ (Liberty Energy) – აშშ-ის ნავთობისა და გაზის ფრეკინგის მსხვილი კომპანიის – დამფუძნებელი და ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორი, ღიად საუბრობს იმასთან დაკავშირებით, რასაც ის „კლიმატის განგაშს“ უწოდებს. მისი ენერგეტიკის დეპარტამენტმა 2025 წლის ივლისში საკამათო კლიმატის ანგარიში გამოაქვეყნა, რომელშიც დააკნინა წიაღისეული საწვავის წვის შედეგად გამოწვეული ტემპერატურის ზრდის გავლენა. ერთი შეფასებით, კლიმატით განპირობებულმა ექსტრემალურმა ამინდმა მხოლოდ 2025 წელს $120 მილიარდის (€101 მილიარდი) ზარალი გამოიწვია. მიუხედავად ამისა, აშშ-ის ენერგეტიკის მეთაურის ანგარიშში ნათქვამია, რომ CO2-ით გამოწვეული დათბობა „ეკონომიკურად ნაკლებად საზიანოა, ვიდრე საყოველთაოდ სჯერათ.“ თუმცა, რაიტს მიაჩნია, რომ ფოსილური საწვავიდან გადასვლის პოლიტიკამ ზიანი მიაყენა როგორც აშშ-ს, ასევე ევროკავშირის ეკონომიკას. ევროპაში ყოფნისას მან ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ სუფთა ენერგიაზე გადასვლამ, ანუ რასაც მან „კლიმატის კულტი“ უწოდა, „შეამცირა ევროპელებისთვის ეკონომიკური შესაძლებლობები.“ მანამდე ის ამბობდა, რომ „კლიმატის განგაშმა“ შეამცირა ენერგეტიკული თავისუფლება და, შესაბამისად, კეთილდღეობა და ეროვნული უსაფრთხოება დასავლეთ ევროპაში. სემ ელვისი, დიდი ბრიტანეთში დაფუძნებული საჯარო პოლიტიკის კვლევის ინსტიტუტის (Institute for Public Policy Research) ასოცირებული დირექტორი, რომელიც გარემოსა და ენერგოუსაფრთხოებას აშუქებს, უარყოფს მოსაზრებას, რომ განახლებადი ენერგიის ათვისებამ ევროპის ეკონომიკას ზიანი მიაყენა. ბლოკში ენერგიის 25%-ზე მეტი სუფთა წყაროებიდან მოდის. „ეს სიმართლეს არ შეესაბამება“, – განუცხადა მან DW-ს. „მიწისზედა მზისა და ქარის ენერგია ენერგიის ყველაზე იაფ ფორმად რჩება“, – თქვა მან იმ რეგიონის შესახებ, რომელსაც ცოტა შიდა ფოსილური საწვავის მარაგი აქვს. მზის პანელების ღირებულება დაახლოებით 90%-ით შემცირდა ათწლეულში, ჩინეთის საწარმოო შესაძლებლობების მკვეთრი ზრდის ფონზე. სურეის უნივერსიტეტის (University of Surrey) ბოლოდროინელმა კვლევამ დაადასტურა, რომ მზის ენერგია ფართომასშტაბიანი ენერგიის გამომუშავების ყველაზე იაფი გლობალური წყარო გახდა, რომელმაც ქვანახშირი, გაზი და ქარიც კი დაამარცხა. ამასობაში, ფოსილური საწვავის ფასები მკვეთრად მერყეობდა. რუსეთის მიერ 2022 წელს უკრაინაში შეჭრის შემდეგ, – რომელიც იმ დროს ევროპის უმსხვილესი გაზის მიმწოდებელი იყო, – ევროპაში ელექტროენერგიისა და გაზის ფასებმა რეკორდულ მაჩვენებელს მიაღწია. ევროპელმა ლიდერებმა ცოტა ხნის წინ შეშფოთება გამოთქვეს აშშ-დან თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) მზარდ იმპორტზე ევროპის დამოკიდებულების გამო, რუსული მარაგების დაკარგვის შემდეგ. ისინი ასევე მოუწოდებენ უფრო მეტი ინვესტიციის ჩადებას შიდა განახლებად ენერგიაში. „პერსპექტიული, გლობალურად კონკურენტუნარიანი ეკონომიკები საჭიროებენ სუფთა ენერგიის უხვი მიწოდების ხელმისაწვდომობას“, – განაცხადა ჯული მაკნამარამ, აშშ-ის არაკომერციული ორგანიზაცია „შეშფოთებული მეცნიერების კავშირის“ (Union of Concerned Scientists) კლიმატისა და ენერგეტიკის პროგრამის პოლიტიკის დირექტორის მოადგილემ. აშშ-ის ენერგეტიკის მდივნის მოწოდება, „ფოსილური საწვავის უფრო მეტი ათვისებისაკენ,“ „აქტიურად ძირს უთხრის ევროპის მტკიცე და სტრატეგიულ ვალდებულებებს სუფთა ენერგიაზე გადასვლის მიმართ,“ – განუცხადა მან DW-ს. ამასობაში, ესპანეთში ეკონომიკამ ისარგებლა ქარისა და მზის ენერგიაზე სწრაფი გადასვლით. სამხრეთ ევროპის ამ ერს 2019 წელს ევროკავშირში ყველაზე ძვირი ელექტროენერგია ჰქონდა. მაგრამ განახლებადი ენერგიის მასშტაბურმა ათვისებამ 2025 წლისთვის ელექტროენერგია 75%-ით გააიაფა, ენერგეტიკული ანალიტიკური ცენტრის „ემბერის“ (Ember) მიხედვით. ქვანახშირისა და გაზის მწვანე ენერგიით ჩანაცვლების შედეგად, ესპანეთის ქსელში ფოსილური საწვავის პროცენტული წილი გერმანიისას განახევრებულია, რომელიც უფრო გაზზეა დამოკიდებული. „ესპანეთმა გაწყვიტა დამანგრეველი კავშირი ელექტროენერგიის ფასებსა და არასტაბილურ ფოსილურ საწვავს შორის, რაც მის ევროპელ მეზობლებს ძალიან სურთ“, – ნათქვამია „ემბერის“ უფროსი ენერგეტიკული ანალიტიკოსის კრის როსლოუს განცხადებაში. IEA-ს შეხვედრაზე სიტყვით გამოსვლისას კრის რაიტმა ასევე განაცხადა, რომ „ბევრმა ქვეყანამ“ პირად საუბრებში გამოთქვა სურვილი, „კვლავ კონკურენტუნარიანობის მოპოვება, საკუთარი ქვეყნების რეინდუსტრიალიზაცია“ ფოსილურ საწვავზე დაფუძნებული ენერგიის აღორძინებით. მაგრამ სემ ელვისი ეწინააღმდეგება ამას და ამბობს, რომ „ელექტრიფიცირებული ტექნოლოგიები ოთხჯერ უფრო ეფექტურია, ვიდრე ფოსილური საწვავის წვა.“ როდესაც ტრანსპორტი ან ენერგია ელექტრიფიცირებულია, ის „მყისიერ პროდუქტიულობის ზრდას“ იძლევა, დასძენს ის. „ევროპაში შემცირებული ეკონომიკური შესაძლებლობები ამის გვიან აღიარების შედეგია“, – განაცხადა ელვისმა რაიტის ფოსილური საწვავის ლობირების საპასუხოდ. შედეგი ის არის, რომ „ნელი ტემპით განვითარებადი ფოსილურ საწვავზე დაფუძნებული კომპანიები“, როგორიცაა ავტომწარმოებლები, „წინ გაუსწრეს“ უფრო ინოვაციურმა ტექნოლოგიებმა საზღვარგარეთ – ამის მთავარი მაგალითია ჩინეთის დომინანტური ელექტრომობილების ინდუსტრია.