აშშ-სა და ისრაელის სამხედრო ოპერაციები ირანში წარმოადგენს ყველაზე მწვავე ესკალაციას 2025 წლის ივნისის ომის შემდეგ, მიუხედავად აშშ-ირანის ირიბი მოლაპარაკებების რამდენიმე რაუნდისა. შეერთებულმა შტატებმა და ისრაელმა ირანზე დარტყმები განახორციელეს, მიუხედავად ვაშინგტონსა და თეირანს შორის ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებით მიმდინარე მოლაპარაკებებისა. ირანმა შაბათის შეტევებზე რეგიონის მასშტაბით სარაკეტო და საჰაერო დარტყმებით უპასუხა, მათ შორის ისრაელში, ბაჰრეინში, საუდის არაბეთში, კატარში, არაბთა გაერთიანებულ საამიროებსა და ერაყში. ისრაელის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ მათი დარტყმები ირანის სამხედრო და ბირთვულ ინფრასტრუქტურას ისახავდა მიზნად, ხოლო ისრაელის საჰაერო სივრცე დაიხურა და საგანგებო ზომები იქნა მიღებული. რეგიონის რამდენიმე სხვა ქვეყანამ ასევე გამოაცხადა საჰაერო სივრცის დახურვა. ამასობაში, პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ვაშინგტონმა ირანში „მსხვილი საბრძოლო ოპერაცია“ დაიწყო, რომელიც „ირანის რეჟიმისგან მომდინარე საფრთხეების აღმოფხვრას“ ისახავს მიზნად. „ეს რეჟიმი მალე გაიგებს, რომ არავინ არ უნდა შეეჯიბროს შეერთებული შტატების შეიარაღებული ძალების სიძლიერესა და ძალმოსილებას“, – განაცხადა მან. დარტყმები ჟენევაში აშშ-ირანის მაღალი დონის ბირთვული მოლაპარაკებების დასრულებიდან მხოლოდ ორი დღის შემდეგ განხორციელდა, რომლებიც ომანის შუამავლობით მიმდინარეობდა და გარღვევის გარეშე დასრულდა. აშშ-ისრაელის თავდასხმა ყველაზე სერიოზულ ესკალაციას წარმოადგენს ხანმოკლე, მაგრამ ინტენსიური 2025 წლის ივნისის ომის შემდეგ. ქვემოთ მოცემულია მოვლენების ქრონოლოგია, მათ შორის თავდასხმები და დიპლომატიური ძალისხმევა, რომელიც წინ უძღოდა შაბათის აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებს, ისევე როგორც ირანის მძაფრ რეაგირებას. **მოვლენების ქრონოლოგია:** **2025 წლის 13 ივნისი** — ისრაელმა ირანის ბირთვულ და სამხედრო ობიექტებზე ფართომასშტაბიანი საჰაერო დარტყმები განახორციელა, აშშ-სა და თეირანს შორის მიმდინარე მოლაპარაკებების ფონზე. ირანმა საათებში უპასუხა ისრაელის ქალაქებზე ფართომასშტაბიანი სარაკეტო და უპილოტო საფრენი აპარატების თავდასხმებით. **22 ივნისი** — აშშ-მა ირანის ბირთვულ ობიექტებზე, ნატანზში, ფორდოსა და ისპაჰანში, დარტყმები მიიტანა, ტრამპის მტკიცებით, თავდასხმებმა თეირანის ბირთვული პროგრამა დააზარალა. ირანელმა ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ მათი პროგრამა შეფერხდა, მაგრამ არ განადგურებულა. **23 ივნისი** — საპასუხოდ, ირანმა რაკეტები გაუშვა კატარში, ალ-უდეიდის საჰაერო ბაზის მიმართულებით, სადაც აშშ-ის ჯარისკაცები იყვნენ განთავსებული. რაკეტები ჩაიჭრა და მსხვერპლი არ დაფიქსირებულა. **24 ივნისი** — 12-დღიანი ბრძოლის შემდეგ, აშშ-ის შუამავლობით, ირანსა და ისრაელს შორის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება შევიდა ძალაში, რითაც ყველა საომარი მოქმედება დასრულდა. ირანის განცხადებით, ომში მისი სულ მცირე 610 მოქალაქე დაიღუპა, ხოლო ისრაელმა თავის მხარეს 28 დაღუპული დაადასტურა. **2 ივლისი** — ირანის პრეზიდენტმა მასუდ ფეზეშქიანმა ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც აჩერებს თანამშრომლობას ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოსთან (IAEA), რითაც მის ინსპექტორებს ეკრძალებათ ირანის ბირთვულ ობიექტებზე წვდომა, თუ ეს სპეციალურად არ იქნება ავტორიზებული ქვეყნის უზენაესი ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს მიერ. **22 ივლისი** — ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აბას არაღჩიმ განაცხადა, რომ თეირანი არ დათმობს ურანის გამდიდრების პროგრამას, მიუხედავად დროებითი შეჩერებისა „სერიოზული და მძიმე“ დაზიანებების გამო. **12 აგვისტო** — ირანის პოლიციამ 21 000-მდე ადამიანი დააკავა, რომლებიც ისრაელთან 12-დღიან ომთან იყვნენ დაკავშირებული, სახელმწიფო მედიის ცნობით. **22 აგვისტო** — ირანი თანახმაა ამ თვის ბოლოს განაახლოს ბირთვული მოლაპარაკებები დიდ ბრიტანეთთან, საფრანგეთთან და გერმანიასთან, სანქციების აღდგენის საფრთხის მიუხედავად. **28 აგვისტო** — სამი ევროპული ქვეყანა აამოქმედებს მექანიზმს, რომელიც გაეროს სანქციებს აღადგენს ისლამური რესპუბლიკის მიმართ ბოლო ათწლეულის განმავლობაში პირველად. **1 ნოემბერი** — ომანი მოუწოდებს როგორც აშშ-ს, ასევე ირანს, დაუბრუნდნენ მოლაპარაკებების მაგიდას, რადგან ირანი იმეორებს, რომ არ შეწყვეტს ურანის გამდიდრებას. **7 ნოემბერი** — ტრამპი აცხადებს, რომ ირანმა ვაშინგტონს თხოვა თეირანისთვის დამანგრეველი სანქციების მოხსნა და რომ ის მზად არის ამ საკითხზე სასაუბროდ. **28 დეკემბერი** — მსხვილ ქალაქებში, მათ შორის თეირანში, საპროტესტო აქციები იფეთქებს ფასების მკვეთრი ზრდის გამო, მას შემდეგ რაც რიალი აშშ დოლართან მიმართებაში დაეცა. **2026 წლის 8 იანვარი** — ირანში ინტერნეტი გამორთულია ანტისამთავრობო საპროტესტო აქციების დაწყების შემდეგ, რომლებიც ახლა ქალაქებს მიღმაც გავრცელდა. ბლოკირება ორ კვირაზე მეტხანს გაგრძელდა. **13 იანვარი** — ტრამპი ირანელებს მოუწოდებს „გააგრძელონ პროტესტი“, აცხადებს, რომ „დახმარება გზაშია“ და რომ აშშ, შესაძლოა, თეირანის წინააღმდეგ სამხედრო ინტერვენციისთვის ემზადება. აშშ იწყებს სამხედრო ყოფნის გაძლიერებას ირანის სანაპიროებთან. **6 თებერვალი** — ირანი და აშშ ირიბ ბირთვულ მოლაპარაკებებს იწყებენ ჟენევაში, ომანის შუამავლობით, თეირანის ბირთვული პროგრამის შეზღუდვის შეთანხმების მიღწევის მიზნით. **17 თებერვალი** — აშშ-ირანის მაღალი დონის ბირთვული მოლაპარაკებები ჟენევაში განახლდება, კვლავ ომანის შუამავლობით. **22 თებერვალი** — ომანი ადასტურებს მოლაპარაკებების მორიგ რაუნდს ჟენევაში, აღწერს „პოზიტიურ იმპულსს“, მაგრამ აღიარებს, რომ მნიშვნელოვანი უთანხმოებები რჩება. **26 თებერვალი** — ბირთვული მოლაპარაკებების მესამე რაუნდი ჟენევაში სრულდება, შუამავალი ომანი აცხადებს, რომ „მნიშვნელოვანი პროგრესი“ იქნა მიღწეული და მეტი დისკუსია მომდევნო კვირას ვენაში გაიმართება. **27 თებერვალი** — ომანის საგარეო საქმეთა მინისტრი აცხადებს, რომ ირანი დათანხმდა ბირთვული მასალების ამჟამინდელი მარაგების „შესაძლო ყველაზე დაბალ დონემდე“ შემცირებას — ფაქტობრივად, გაუმდიდრებელ დონეზე. აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ამბობს, რომ დიპლომატიას ანიჭებს უპირატესობას, მაგრამ აფრთხილებს, რომ „ყველა ვარიანტი“ რჩება ხელმისაწვდომი, თუ დიპლომატია ჩაიშლება. **28 თებერვალი** — ისრაელი ირანულ სამიზნეებზე კოორდინირებულ დარტყმებს იწყებს, მათ შორის თეირანში და მის შემოგარენში მდებარე ობიექტებზე. ირანი საპასუხო დარტყმებს ახორციელებს.