აშშ-ისა და ისრაელის სამხედრო ოპერაციები ირანში 2025 წლის ივნისის ომის შემდეგ ყველაზე ინტენსიურ ესკალაციას წარმოადგენს, მიუხედავად აშშ-ირანის არაპირდაპირი მოლაპარაკებების რამდენიმე რაუნდისა. შეერთებულმა შტატებმა და ისრაელმა ირანზე დარტყმები განახორციელეს, მიუხედავად ვაშინგტონსა და თეირანს შორის ირანის ბირთვულ პროგრამაზე მიმდინარე მოლაპარაკებებისა. ირანმა შაბათის შეტევებს რეგიონის მასშტაბით სარაკეტო და საჰაერო დარტყმებით უპასუხა, მათ შორის ისრაელში, ბაჰრეინში, საუდის არაბეთში, ყატარში, არაბთა გაერთიანებულ საამიროებსა და ერაყში. ისრაელის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ მათი დარტყმები ირანის სამხედრო და ბირთვულ ინფრასტრუქტურაზე იყო მიმართული, ხოლო ისრაელის საჰაერო სივრცე დაიხურა და საგანგებო ზომები იქნა მიღებული. რეგიონის რამდენიმე სხვა ქვეყანამ ასევე განაცხადა თავისი საჰაერო სივრცის დახურვის შესახებ. ამასობაში, პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ვაშინგტონმა ირანში „ფართომასშტაბიანი საბრძოლო ოპერაცია“ დაიწყო, რომელიც „ირანის რეჟიმისგან მომდინარე საფრთხეების აღმოფხვრას“ ისახავს მიზნად. „ეს რეჟიმი მალე გაიგებს, რომ არავინ არ უნდა ეჭვქვეშ დააყენოს შეერთებული შტატების შეიარაღებული ძალების სიძლიერე და ძლევამოსილება“, – განაცხადა მან. დარტყმები განხორციელდა ჟენევაში აშშ-ირანის მაღალი დონის ბირთვული მოლაპარაკებების დასრულებიდან მხოლოდ ორი დღის შემდეგ, რომლებიც ომანის შუამავლობით მიმდინარეობდა და გარღვევის გარეშე დასრულდა. აშშ-ის-ისრაელის შეტევა 2025 წლის ივნისის ხანმოკლე, მაგრამ ინტენსიური ომის შემდეგ ყველაზე სერიოზულ ესკალაციას წარმოადგენს. წარმოგიდგენთ მოვლენების ქრონოლოგიას, მათ შორის შეტევებსა და დიპლომატიურ ნაბიჯებს, რომლებიც წინ უძღოდა აშშ-ისა და ისრაელის შაბათის დარტყმებს, ასევე ირანის მწვავე პასუხს: **2025 წლის 13 ივნისი** — ისრაელი ირანის ბირთვულ და სამხედრო ობიექტებზე ფართომასშტაბიან საჰაერო დარტყმებს ახორციელებს, აშშ-სა და თეირანს შორის მიმდინარე მოლაპარაკებების ფონზე. ირანი საათებში პასუხობს ისრაელის ქალაქებზე ფართომასშტაბიანი სარაკეტო და დრონების შეტევებით. **22 ივნისი** — აშშ ირანის ბირთვულ ობიექტებზე ნატანზში, ფორდოში და ისპაჰანში დარტყმებს აყენებს. ტრამპი აცხადებს, რომ შეტევებმა თეირანის ბირთვული პროგრამა დააქვეითა. ირანელმა ოფიციალურმა პირებმა თქვეს, რომ მათი პროგრამა შეფერხდა, მაგრამ არ განადგურებულა. **23 ივნისი** — საპასუხოდ, ირანი რაკეტებს ისვრის ყატარში, ალ-უდეიდის ავიაბაზის მიმართულებით, სადაც აშშ-ის ჯარისკაცები იმყოფებიან. რაკეტები გადაიჭრა და მსხვერპლი არ დაფიქსირებულა. **24 ივნისი** — 12-დღიანი ბრძოლის შემდეგ, აშშ-ის შუამავლობით ირანსა და ისრაელს შორის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება ძალაში შედის, რაც აჩერებს ყველა საომარ მოქმედებას. ირანი აცხადებს, რომ ომში მისი სულ მცირე 610 მოქალაქე დაიღუპა, ხოლო ისრაელმა თავის მხარეს 28 დაღუპული დაადასტურა. **2 ივლისი** — ირანის პრეზიდენტი მასუდ ფეზეშქიანი ხელს აწერს კანონმდებლობას, რომელიც აჩერებს თანამშრომლობას ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოსთან (IAEA), რაც მის ინსპექტორებს უკრძალავს ირანის ბირთვულ ობიექტებზე წვდომას, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ეს სპეციალურად იქნება ავტორიზებული ქვეყნის უმაღლესი ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს მიერ. **22 ივლისი** — აბას არაღჩი, ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრი, აცხადებს, რომ თეირანი არ დათმობს ურანის გამდიდრების პროგრამას, მიუხედავად დროებითი შეჩერებისა „სერიოზული და მძიმე“ დაზიანებების გამო. **12 აგვისტო** — ირანის პოლიცია 21,000-მდე ადამიანს აკავებს, რომლებიც ისრაელთან 12-დღიან ომთან იყვნენ დაკავშირებული, სახელმწიფო მედიის ცნობით. **22 აგვისტო** — ირანი თანახმაა ამ თვის ბოლოს განაახლოს ბირთვული მოლაპარაკებები დიდ ბრიტანეთთან, საფრანგეთთან და გერმანიასთან, აღდგენილი სანქციების საფრთხის მიუხედავად. **28 აგვისტო** — სამი ევროპული ქვეყანა ააქტიურებს მექანიზმს, რომელიც გაეროს სანქციებს ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ ათწლეულის განმავლობაში პირველად აღადგენს. **1 ნოემბერი** — ომანი მოუწოდებს როგორც აშშ-ს, ისე ირანს, დაბრუნდნენ მოლაპარაკებების მაგიდასთან, რადგან ირანი კიდევ ერთხელ აცხადებს, რომ ურანის გამდიდრებას არ შეწყვეტს. **7 ნოემბერი** — ტრამპი აცხადებს, რომ ირანმა ვაშინგტონს თეირანზე დამანგრეველი სანქციების მოხსნა სთხოვა და რომ ის მზადაა ამ საკითხზე სასაუბროდ. **28 დეკემბერი** — მსხვილ ქალაქებში, მათ შორის თეირანში, პროტესტი იფეთქებს მზარდი ფასების გამო მას შემდეგ, რაც რიალი აშშ დოლართან მიმართებაში მკვეთრად ეცემა. **2026 წლის 8 იანვარი** — ირანის მასშტაბით ინტერნეტი ითიშება ანტისამთავრობო პროტესტების დაწყების შემდეგ, რომლებიც ახლა ქალაქებს გასცდა. გათიშვა ორ კვირაზე მეტხანს გრძელდება. **13 იანვარი** — ტრამპი ირანელებს მოუწოდებს, „გააგრძელონ პროტესტი“, აცხადებს, რომ „დახმარება გზაშია“ და რომ აშშ, შესაძლოა, ემზადება თეირანის წინააღმდეგ სამხედრო ინტერვენციისთვის. აშშ იწყებს სამხედრო ყოფნის გაძლიერებას ირანის სანაპიროებთან. **6 თებერვალი** — ირანი და აშშ ჟენევაში არაპირდაპირ ბირთვულ მოლაპარაკებებს იწყებენ, ომანის შუამავლობით, თეირანის ბირთვული პროგრამის შეზღუდვის მიზნით. **17 თებერვალი** — ჟენევაში აშშ-ირანის მაღალი დონის ბირთვული მოლაპარაკებები განახლდება, კვლავ ომანის შუამავლობით. **22 თებერვალი** — ომანი ადასტურებს მოლაპარაკებების მორიგ რაუნდს ჟენევაში, აღწერს „პოზიტიურ იმპულსს“, მაგრამ აღიარებს, რომ მნიშვნელოვანი უთანხმოებები რჩება. **26 თებერვალი** — ჟენევაში ბირთვული მოლაპარაკებების მესამე რაუნდი სრულდება. შუამავალი ომანი აცხადებს, რომ „მნიშვნელოვანი პროგრესი“ მიღწეული იქნა და მომდევნო კვირას ვენაში დამატებითი დისკუსიები გაიმართება. **27 თებერვალი** — ომანის საგარეო საქმეთა მინისტრი აცხადებს, რომ ირანი დათანხმდა ბირთვული მასალების ამჟამინდელი მარაგების „ყველაზე დაბალ შესაძლო დონემდე“ შემცირებას — ფაქტობრივად, გაუმდიდრებელ დონემდე. აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ამბობს, რომ დიპლომატიას ანიჭებს უპირატესობას, მაგრამ აფრთხილებს, რომ „ყველა ვარიანტი“ ხელმისაწვდომი რჩება, თუ დიპლომატია ჩაიშლება. **28 თებერვალი** — ისრაელი კოორდინირებულ დარტყმებს ახორციელებს ირანულ სამიზნეებზე, მათ შორის თეირანში და მის შემოგარენში მდებარე ობიექტებზე. ირანი საპასუხო დარტყმებს იწყებს.