ეს საქმე ტრამპის პოლიტიკური დღის წესრიგის პირველი სერიოზული გამოწვევაა, თუმცა აშშ-ის პრეზიდენტს ვაჭრობის შეზღუდვის დაწესების სხვა სამართლებრივი გზები მაინც აქვს. რატომ გააუქმა აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ ტრამპის გლობალური ტარიფების პოლიტიკა? აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის გლობალური ტარიფები უკანონოა. კონსერვატორი მთავარი მოსამართლის, ჯონ რობერტსის მიერ დაწერილ 6-3 გადაწყვეტილებაში, სასამართლო დაეთანხმა მოსაზრებას, რომ ტრამპმა გადააჭარბა თავის უფლებამოსილებას 1977 წლის კანონის გამოყენებით ტარიფების დაწესებისას. ეს საქმე ტრამპის პოლიტიკური დღის წესრიგის პირველი სერიოზული გამოწვევაა იმ სასამართლოს წინაშე, რომელიც მან თავისი პირველი ვადის განმავლობაში სამი კონსერვატორი მოსამართლის დანიშვნით შეცვალა. ტრამპმა გადაწყვეტილებას „სამარცხვინო“ უწოდა. სასამართლომ საქმე აშშ-ის საერთაშორისო ვაჭრობის სასამართლოს (CIT) დაუბრუნა თანხის ანაზღაურების პროცესის ზედამხედველობისთვის. აი, რა ვიცით: სასამართლომ დაადგინა, რომ საერთაშორისო საგანგებო ეკონომიკური უფლებამოსილების აქტი (IEEPA) პრეზიდენტს არ ანიჭებს უფლებამოსილებას, ცალმხრივად დააწესოს მასშტაბური ტარიფები. „ჩვენი ამოცანა დღეს მხოლოდ იმის გადაწყვეტაა, მოიცავს თუ არა „იმპორტის რეგულირების“ უფლებამოსილება, როგორც ეს პრეზიდენტს IEEPA-ით ენიჭება, ტარიფების დაწესების უფლებამოსილებას. ის არ მოიცავს,“ – დაწერა რობერტსმა გადაწყვეტილებაში. თავის გადაწყვეტილებაში მოსამართლეებმა განაცხადეს, რომ 1977 წლის კანონი მიზნად ისახავდა პრეზიდენტებისთვის საშუალების მიცემას, რეაგირება მოეხდინათ კონკრეტულ ეროვნულ საგანგებო სიტუაციებზე, როგორიცაა აქტივების გაყინვა ან ტრანზაქციების დაბლოკვა, მაგრამ არა აშშ-ის სავაჭრო პოლიტიკის ფართო, ყოვლისმომცველი ტარიფებით რეორგანიზაცია. უმრავლესობამ დაასკვნა, რომ IEEPA-ს ამგვარად გამოყენება სცილდებოდა კონგრესის მიერ მინიჭებულ უფლებამოსილებას. „ეს უპირველეს ყოვლისა ნიშნავს, რომ დონალდ ტრამპმა უკანონოდ იმოქმედა. ის არღვევდა კანონს,“ – განუცხადა ალ ჯაზირას კრის ედელსონმა, მასაჩუსეტსის ამჰერსტის უნივერსიტეტის ლექტორმა. „დონალდ ტრამპი ამბობდა, რომ საგანგებო კანონი მას ტარიფების გამოყენების საშუალებას აძლევდა, ხოლო უზენაესმა სასამართლომ განაცხადა: „სინამდვილეში, კონგრესს ეს არ უთქვამს“,“ – დასძინა მან. ტრამპი ამტკიცებდა, რომ ტარიფები გამართლებული იყო IEEPA-ს ფარგლებში, რადგან აშშ ექვსი ეროვნული საგანგებო სიტუაციის წინაშე იდგა. მან აღწერა აშშ-ის მრავალწლიანი სავაჭრო დეფიციტი, რომელიც ქვეყანას 1975 წლიდან ყოველწლიურად ჰქონდა, როგორც ერთ-ერთი ეროვნული საგანგებო სიტუაცია, რომელიც ეკონომიკურ უსაფრთხოებას ემუქრებოდა. მან ასევე მოიყვანა ფენტანილის ზედოზირების შემთხვევების ზრდა, რაც დაკავშირებულია მძლავრ ოპიოიდთან, და ამტკიცებდა, რომ ამ ნარკოტიკის აშშ-ში შემოდინება წარმოადგენდა ცალკე ეროვნულ საგანგებო სიტუაციას, რომელიც აღმასრულებელ მოქმედებას მოითხოვდა. საბოლოოდ, მის მიერ წარმოდგენილი საქმე ორ სატარიფო ჯგუფზე იყო ორიენტირებული. ერთი ნაკრები თითქმის ყველა ქვეყანას დაუწესდა, ტრამპი ამტკიცებდა, რომ ისინი აუცილებელი იყო აშშ-ის მუდმივი სავაჭრო დეფიციტის მოსაგვარებლად. მეორე მიმართული იყო მექსიკის, კანადისა და ჩინეთის წინააღმდეგ, რომლებიც, მისი თქმით, პასუხისმგებელნი იყვნენ აშშ-ში არალეგალური ფენტანილის შემოდინებაზე. ტრამპის ადმინისტრაციას 14 დეკემბრის შემდეგ ტარიფების შეგროვების მონაცემები არ გამოუქვეყნებია. თუმცა, მაიკლ პირსი, Oxford Economics-ის მთავარი ეკონომისტი აშშ-ის საკითხებში, ვარაუდობს, რომ საგანგებო დეკლარაციების ფარგლებში უკვე 130 მილიარდ დოლარზე მეტი ტარიფია შეგროვებული. მისი თქმით, გადაწყვეტილება სავარაუდოდ გამოიწვევს ხანგრძლივ იურიდიულ ბრძოლას იმის თაობაზე, უნდა დაბრუნდეს თუ არა ეს თანხა. „რა მოხდება? დაიბრუნებენ თუ არა ამ ფულს? კომპანიებს მისი დაბრუნება მოუნდებათ. არ ვიცი, როგორ იმუშავებს ეს,“ – განაცხადა ედელსონმა. სამმა კონსერვატორმა მოსამართლემ, კლარენს თომასმა, სამუელ ალიტომ და ბრეტ კავანომ, გადაწყვეტილებას მხარი არ დაუჭირეს. მათ დაწერეს, რომ გადაწყვეტილება არ გამორიცხავდა ტრამპს „ამგვარი ტარიფების უმეტესობის, თუ არა ყველა, დაწესებას სხვა კანონმდებლობის ფარგლებში“. „არსებითად, სასამართლო დღეს ასკვნის, რომ პრეზიდენტმა შეცდომა დაუშვა, როდესაც ტარიფების დასაწესებლად IEEPA-ს დაეყრდნო და არა სხვა კანონს,“ – დაწერა კავანომ. მოსამართლეები ნილ გორსაჩი და ემი კონი ბარეტი, ორივე ტრამპის მიერ მისი პირველი ვადის განმავლობაში დანიშნული, სრულად შეუერთდნენ მთავარი მოსამართლის, რობერტსის, უმრავლესობის აზრს. პრეზიდენტს კვლავ აქვს ვაჭრობის შეზღუდვის დაწესების სხვა სამართლებრივი გზები. ერთ-ერთი ვარიანტია 1962 წლის ვაჭრობის გაფართოების აქტის 232-ე მუხლი, რომელიც ეროვნული უსაფრთხოების მოტივით ტარიფების დაწესების საშუალებას იძლევა. ეს უფლებამოსილება ტრამპის პირველი ვადის განმავლობაში გამოიყენეს ფოლადისა და ალუმინის იმპორტზე ტარიფების დასაწესებლად. მეორე არის 1974 წლის ვაჭრობის აქტის 301-ე მუხლი, რომელიც აშშ-ს საშუალებას აძლევს ტარიფები დააწესოს სხვა ქვეყნების არაკეთილსინდისიერ სავაჭრო პრაქტიკაზე საპასუხოდ. ეს იყო სამართლებრივი საფუძველი ჩინეთზე დაწესებული მრავალი ტარიფისთვის ტრამპის ადრეული სავაჭრო დავების დროს. მას ასევე შეეძლო განეხორციელებინა უფრო მიზანმიმართული სავაჭრო ქმედებები არსებული ანტიდემპინგური და საკომპენსაციო გადასახადების კანონების მეშვეობით. ტრამპმა გააკრიტიკა გადაწყვეტილება და ამტკიცებდა, რომ პრეზიდენტებს ფართო სავაჭრო უფლებამოსილება უნდა ჰქონდეთ. „მე შემიძლია გავანადგურო ვაჭრობა, შემიძლია გავანადგურო ქვეყანა. შემიძლია გავაკეთო ყველაფერი, რაც მინდა,“ – თქვა მან. მან იჩივლა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მას შეეძლო ემბარგოს დაწესება, სასამართლოს ინტერპრეტაცია ნიშნავდა, რომ მას „1 დოლარის“ დაწესებაც კი არ შეეძლო. „რა სისულელეა ეს?“ – თქვა მან. ტრამპმა ასევე შეაქო მოსამართლე ბრეტ კავანოს განსხვავებული აზრი და თქვა, რომ ეს მიანიშნებდა, რომ მას შეეძლო მომავალში სხვა სამართლებრივი უფლებამოსილებებისთვის დაყრდნობა. „ის მართალია,“ – თქვა ტრამპმა. „სინამდვილეში, მე ბევრად მეტის დაწესება შემიძლია, ვიდრე ვაწესებდი.“ ტრამპის კონკრეტული ტარიფების მიღმა, ეს გადაწყვეტილება შესაძლოა გავლენას იქონიებს იმაზე, თუ როგორ გამოიყენებენ მომავალი პრეზიდენტები საგანგებო უფლებამოსილებებს.