საერთაშორისო ურთიერთობები
/
26.02.2026
აშშ-ირანის დაძაბულობა ჟენევის მოლაპარაკებებამდე: სამხედრო ესკალაციის რისკი?
აშშ-სა და ირანის წარმომადგენლები ჟენევაში ირანის ბირთვულ პროგრამაზე მოლაპარაკებებს განაახლებენ, თუმცა დიპლომატიური გარღვევის იმედი მცირეა. მოლაპარაკებების წინ ვაშინგტონი შუა აღმოსავლეთში სამხედრო ძალებს აგროვებს, რაც „სამხედრო ათვლის“ დაწყებაზე მეტყველებს, თუკი შეთანხმება არ შედგება. დონალდ ტრამპის ადმინისტრაცია ირანზე ზეწოლის მიზნით, შეზღუდულ ან უფრო ფართომასშტაბიან სამხედრო დარტყმებს განიხილავს. ირანი, მიუხედავად იმისა, რომ ომის დაწყება არ სურს, სამხედრო თავდასხმის შემთხვევაში „გადამწყვეტ და ა
ვაშინგტონის მიერ შუა აღმოსავლეთში სამხედრო ძალის მობილიზებასთან ერთად, აშშ-ისა და ირანის წარმომადგენლები კვლავ ჟენევაში იკრიბებიან თეირანის ბირთვულ პროგრამაზე მოლაპარაკებებისთვის. გარღვევის იმედი მცირეა. დაძაბულობა იზრდება აშშ-სა და ირანს შორის განახლებული მოლაპარაკებების წინ, რომელზეც თეირანისა და ვაშინგტონის წარმომადგენლები ხუთშაბათს ჟენევაში ირანის ბირთვულ პროგრამაზე მოლაპარაკებებს გამართავენ. პოლიტიკურ და უსაფრთხოების წრეებში სულ უფრო ხშირად საუბრობენ „სამხედრო ათვლის“ დაწყებაზე, თუკი შეთანხმება ვერ მიიღწევა. გასულ კვირას, „უოლ სტრიტ ჯორნალმა“ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ირანის წინააღმდეგ შეზღუდულ სამხედრო დარტყმებს განიხილავს, როგორც ზეწოლის პირველ ნაბიჯს, რათა თეირანმა ბირთვულ შეთანხმებაზე მისი მოთხოვნები მიიღოს, ამავდროულად ცდილობს თავიდან აიცილოს ესკალაციის სპირალი, რამაც შესაძლოა სრულმასშტაბიან ომამდე მიგვიყვანოს. ამავე დროს, ნათქვამია, რომ თუ ირანი გააგრძელებს აშშ-ის მოთხოვნების შეუსრულებლობას, ტრამპის ადმინისტრაციამ შესაძლოა გაცილებით ფართომასშტაბიანი სამხედრო კამპანია განიხილოს, რომლის მიზანიც თეირანში ხელმძღვანელობის შესუსტება ან დამხობა იქნება. ირანმა გაეროს გენერალურ მდივან ანტონიო გუტერეშისადმი მიწერილ წერილში განაცხადა, რომ ომის დაწყება არ სურს. თუმცა, თუ ქვეყანას სამხედრო თავდასხმა მოხდება, ის „გადამწყვეტად და ადეკვატურად“ უპასუხებს საკუთარი თავდაცვის უფლების ფარგლებში.
ისრაელში მოღვაწე ირანის ექსპერტის და „ისრაელის რადიო ინტერნეიშენალის“ სპარსულენოვანი ჟურნალისტის, მენაშე ამირის თქმით, არავის შეუძლია ზუსტად თქვას, თუ რა მიზნებს დაისახავს აშშ ომის შემთხვევაში. „შესაძლოა, თავად ტრამპმაც კი არ იცის ჯერჯერობით საბოლოო პასუხი“, – განაცხადა მან. მიუხედავად ამისა, ირანის რეჟიმის დაცემის იდეა ვაშინგტონში გარკვეულ მიმზიდველობას იძენს. „ტრამპმა დაასკვნა, რომ ახლო აღმოსავლეთში სტაბილურობა ვერასოდეს დამყარდება თეირანის ამჟამინდელი ხელმძღვანელობის დასრულების გარეშე“, – დასძინა ამირმა. აშშ-ის ორმა ოფიციალურმა წარმომადგენელმა „როიტერის“ საინფორმაციო სააგენტოს 20 თებერვალს დაუდასტურა, რომ ირანზე სამხედრო დაგეგმვა უკვე მოწინავე ეტაპზეა. განხილული ვარიანტები მოიცავს მიზანმიმართულ თავდასხმებს კონკრეტულ პირებზე და ზომებს, რომლებიც შესაძლოა რეჟიმის შეცვლასაც კი ისახავდეს მიზნად, იმ პირობით, თუ პრეზიდენტი ტრამპი გასცემს ბრძანებას.
თუმცა, „ჰააგის გლობალური ცვლილებების ინსტიტუტის“ სტრატეგიული ანალიტიკოსი, დეიმონ გოლრიზი აფრთხილებს, რომ ირანში თუნდაც შეზღუდული სამხედრო ინტერვენცია, სავარაუდოდ, თავდაპირველად დაგეგმილ მასშტაბებს გასცდება. რეჟიმი, რომელიც ეგზისტენციალური საფრთხეების წინაშე დგას რამდენიმე ფრონტზე, ესკალაციას აღარ განიხილავს, როგორც უბრალო ვარიანტს, არამედ როგორც გადარჩენისთვის აუცილებელ ნაბიჯს, აღნიშნა გოლრიზმა. შიდა მასიური არეულობისა და საერთაშორისო იზოლაციის ზეწოლის ქვეშ, გოლრიზის თქმით, თეირანის რეჟიმმა შესაძლოა „ჯაჭვური რეაქცია“ გამოიწვიოს თავისი რეგიონალური მარიონეტული ჯგუფების მეშვეობით, რამაც შესაძლოა ახლო აღმოსავლეთში არასტაბილურობა გააძლიეროს.
სასექსის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების ლექტორმა, კამრან მატინმა განაცხადა, რომ ტრამპი ირანთან სამხედრო კონფლიქტს ურჩევნია შეთანხმება. „სამხედრო კონფლიქტის პროგნოზირება რთული იქნება და არ არსებობს მკაფიო გამოსავლის სტრატეგია. პრეზიდენტის მრჩევლებმა ასევე არაერთხელ მიუთითეს ღია კონფლიქტის რისკებზე“, – განუცხადა მან DW-ს.
ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუ ცდილობდა ტრამპი დაერწმუნებინა ირანის წინააღმდეგ სამხედრო მოქმედებებში. გასულ წელს, აშშ შეუერთდა ისრაელის 12-დღიან ომს ირანთან, ირანის ბირთვულ ობიექტებზე ბუნკერების გამანადგურებელი ბომბების ჩამოგდებით. ისრაელი ირანის რეჟიმს ეგზისტენციალურ საფრთხედ მიიჩნევს და კონფლიქტის ესკალაციის შემთხვევაში, ირანული დრონებისა და რაკეტების სამიზნე გახდება. 23 თებერვალს ისრაელის პარლამენტში, ქნესეთში გამოსვლისას, ნეთანიაჰუმ განაცხადა, რომ ისრაელი „ფხიზლადაა და მზად არის ნებისმიერი სცენარისთვის“. ნეთანიაჰუმ გააფრთხილა, რომ თუ თეირანში აიათოლების რეჟიმი „ისტორიაში ყველაზე დიდ შეცდომას დაუშვებს და თავს დაესხმება ისრაელს, ჩვენ ვუპასუხებთ ისეთი ძალით, რასაც ისინი ვერც კი წარმოიდგენენ“. ისრაელში მოღვაწე ირანის ექსპერტმა ამირმა განაცხადა, რომ ისრაელმა „დაარწმუნა ვაშინგტონი ვრცელი მტკიცებულებებით, რომ რეგიონის პრობლემები რადიკალურად მხოლოდ რეჟიმის დამხობით შეიძლება მოგვარდეს“. „ტრამპის უახლეს განცხადებებში ვხედავთ, რომ ის არა მხოლოდ ირანის ბირთვულ პროგრამას, არამედ ირანელი ხალხის ჩაგვრასაც ეხება. ეს შეიძლება მიუთითებდეს ამერიკის პრეზიდენტის დოქტრინაში ფუნდამენტურ ცვლილებაზე“, – დასძინა მან.
ეს პოლიტიკური და სამხედრო სიგნალები ზრდის ზეწოლას ჟენევაში მომავალ მოლაპარაკებებზე, რომლებსაც ბევრი დამკვირვებელი დიპლომატიური გადაწყვეტის ბოლო შანსად მიიჩნევს. თუმცა, ანალიტიკოსები სკეპტიკურად არიან განწყობილნი, რომ ამჟამინდელი მოვლენები საბოლოოდ ირანში სეკულარულ დემოკრატიას გამოიწვევს. ლექტორმა მატინმა განაცხადა, რომ ნოემბერში გამოქვეყნებული აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია მიანიშნებს, რომ „ერის მშენებლობის“ ერა დასრულდა და აშშ-ის ყურადღება ახლო აღმოსავლეთიდან ჩინეთზე გადავიდა. ირანისთვის მკაფიო პოლიტიკური ალტერნატივის გარეშე, არსებულ რეჟიმთან შეთანხმება, სავარაუდოდ, აშშ-ისთვის სასურველი ვარიანტია, თქვა მან.
#აშშ
#ისრაელი
#დონალდ ტრამპი
#ირანი
#ბირთვული პროგრამა
#დიპლომატია
#ახლო აღმოსავლეთი
#ბენიამინ ნეთანიაჰუ
#ჟენევა
#სამხედრო კონფლიქტი
წყარო: www.dw.com
გაზიარება