განის პრეზიდენტმა მაჰამამ აფრიკის კავშირის მხარდაჭერა მოიპოვა, რათა გაერომ ტრანსატლანტიკური მონობა „კაცობრიობის წინააღმდეგ უმძიმეს დანაშაულად“ აღიაროს. თუმცა, გავა თუ არა ეს წინადადება? განის პრეზიდენტი ჯონ მაჰამა მარტში გაეროში წარადგენს ამ წინადადებას, რომელსაც აფრიკის კავშირის (AU) 40 წევრი ქვეყანა უჭერს მხარს. მისი თქმით, ინიციატივა „მყარად არის გამყარებული საერთაშორისო სამართლით“ და აფრიკის კავშირის მხარდაჭერასთან ერთად, განა ოფიციალურად წარუდგენს რეზოლუციას გაეროს გენერალურ ასამბლეას. ეს რეზოლუცია მხოლოდ პირველი ნაბიჯია, – განაცხადა მაჰამამ ეთიოპიის დედაქალაქ ადის-აბებაში აფრიკის კავშირის ახლახან დასრულებული სამიტის კულუარებში. აფრიკის კავშირის ქვეყნებს შორის ფართო მხარდაჭერის ფონზე, მაჰამა ამბობს, რომ „ტრანსატლანტიკური მონობით ვაჭრობის ისტორიის სიმართლე უნდა მოეთხროთ“ და ის „კაცობრიობის წინააღმდეგ უმძიმეს დანაშაულად“ უნდა იყოს აღიარებული. არსებობს ფართო ისტორიული კონსენსუსი, რომ ტრანსატლანტიკური მონობით ვაჭრობა XV-XIX საუკუნეებში, რომელიც მილიონობით აფრიკელის გატაცებას, დამონებას და ამერიკასა და კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნებში გადაყვანას გულისხმობდა, კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი ტრაგედია იყო. ვარაუდობენ, რომ 400 წლის განმავლობაში 15 მილიონი მამაკაცი, ქალი და ბავშვი იძულებით გადაიყვანეს. სხვა წყაროების მიხედვით, 12-დან 12.8 მილიონამდე ადამიანი იყო დამონებული. დაახლოებით 10.7 მილიონი ამერიკაში ცოცხალი ჩავიდა, ხოლო 1.5-დან 2 მილიონამდე ადამიანი გადაკვეთის დროს დაიღუპა, რაც ასევე ცნობილია როგორც „შუა გასასვლელი“ (Middle Passage). ადის-აბებაში მაჰამამ თქვა: „ადამიანები გემებიდან ხტებოდნენ, სიკვდილი ამჯობინეს. ძალიან ავადმყოფი ან უძლური ადამიანები ზღვაში ყრიდნენ, რათა ზვიგენებს შეეჭამათ“. კოჯო ასანტემ განის დემოკრატიული განვითარების ცენტრიდან (CDD-Ghana) DW-ს განუცხადა, რომ დანაშაულს „ნამდვილად“ აქვს „ისტორიული და სამართლებრივი საფუძველი“. მისი თქმით, ტრანსატლანტიკურმა მონობით ვაჭრობამ დღემდე მნიშვნელოვნად ჩამოაყალიბა დაზარალებული ქვეყნები. აფრიკის სახელმწიფოები ყოფილი მონებით მოვაჭრე ქვეყნებისგან აღიარების, ან სულ მცირე, ბოდიშის მოხდისთვის იბრძვიან. ზოგიერთი მთავრობისთვის ეს ათწლეულების ბრძოლაა, – ეუბნება ასანტე DW-ს. განაში ეს თემა დიდი ხანია დღის წესრიგშია. მაჰამა არ არის პირველი პრეზიდენტი, რომელიც ამ ინიციატივის მომხრეა, – ამბობს ასანტე: მისმა წინამორბედმა, ნანა აკუფო-ადომ, ასევე მხარი დაუჭირა რეპარაციებს. აფრიკის კავშირმა 2025 წელი „რეპარაციების წლად: სამართლიანობა აფრიკელებისა და აფრიკული წარმოშობის ადამიანებისთვის რეპარაციების მეშვეობით“ გამოაცხადა. რეზოლუცია რეპარაციებს განვითარების მცდელობების ხელშემწყობ მომავალ მექანიზმად მიიჩნევს. მაჰამამ ნათლად განაცხადა, რომ საუბარია ისტორიული სიმართლის აღიარებაზე და არა ფულად კომპენსაციაზე. ფინანსური საკითხები მომავალში განიხილავდნენ. ასანტეს თქმით, შეერთებული შტატების ულტრა-კონსერვატიულ წრეებში წინააღმდეგობის მოძრაობის მტკიცებულებები არსებობს. დონალდ ტრამპთან დაახლოებული წყაროები, სავარაუდოდ, მონობის საკითხში წინაპრების ქმედებებზე პასუხისმგებლობის აღების წინააღმდეგ გამოდიან. ტრანსატლანტიკური მონობით ვაჭრობა პოლიტიკურად მგრძნობიარე და განხილვის საგანია – განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, რომლებმაც ეკონომიკური სარგებელი მიიღეს მონობისა და კოლონიალიზმისგან. ასანტე ამბობს, რომ განსაკუთრებით ისტორიით დაინტერესებული ახალგაზრდები მხარს უჭერენ ინიციატივას, მაშინაც კი, თუ თემა გარკვეულწილად აბსტრაქტული რჩება. ამავდროულად, ასანტე აფრთხილებს წარსულზე ზედმეტად ძლიერი ფიქსაციის წინააღმდეგ. „ვფიქრობ, ადამიანებს არ სურთ ამ საკითხის მიმართ ზედმეტად რომანტიკულები იყვნენ, რადგან მათ სურთ, რომ აფრიკელმა ლიდერებმა კვლავაც კარგად მართონ ქვეყანა“, – ეუბნება ის DW-ს. „ის, რასაც დღეს აკეთებთ ძალაუფლებით, რასაც დღეს აკეთებთ თქვენი შესაძლებლობებით, ასევე მნიშვნელოვანია. და მრავალი გამოწვევა, მმართველობითი დეფიციტია აფრიკის ბევრ ქვეყანაში, რაც კოლონიურმა მფლობელებმა კი არა, თავად ლიდერებმა მოახდინეს საკუთარი მოქალაქეების მიმართ“, – ამბობს ასანტე. მაჰამას განცხადებამ, რომ მონობით ვაჭრობა „კაცობრიობის წინააღმდეგ უმძიმესი დანაშაულია“, კრიტიკა გამოიწვია. ზოგიერთმა კრიტიკოსმა იკითხა, ხდება თუ არა სხვა ისტორიული დანაშაულების რელატივიზაცია. ასანტე უარყოფს ამას. „ეს არ არის კონკურენცია. ვფიქრობ, ეს უფრო ტრანსატლანტიკური მონობით ვაჭრობის აღიარების საკითხია იმის გამო, თუ რა იყო ის სინამდვილეში“, – განუცხადა მან DW-ს. ის დასძენს, რომ რასიზმის მიმდინარე ეფექტები და ინციდენტები აჩვენებს, თუ რამდენად აქტუალურია ეს საკითხი. მაჰამამ თქვა, რომ ტრანსატლანტიკური მონობით ვაჭრობის შესახებ სიმართლე სრულად უნდა მოეთხროთ. „განკურნებისკენ პირველი ნაბიჯი სიმართლეა“, – განაცხადა მან. ხშირად აღინიშნება, რომ ზოგიერთი აფრიკელი ელიტა სარგებლობდა მონობით ვაჭრობით. ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ აფრიკაში დატყვევებული ადამიანების უმრავლესობა სხვა აფრიკელებმა დაიმონეს, შემდეგ კი ევროპელ მონათვაჭრეებს მიჰყიდეს. მონობის ფორმები აფრიკულ საზოგადოებებში ტრანსატლანტიკურ მონობით ვაჭრობამდე დიდი ხნით ადრეც არსებობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ტრანსატლანტიკური მონობით ვაჭრობა არ იყო მონობის ერთადერთი ფორმა, ასანტე ამბობს, რომ ამ ვაჭრობას არაპროპორციულად დიდი ეკონომიკური, პოლიტიკური და სოციალური გავლენა ჰქონდა აფრიკის ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. ეს სტატია თავდაპირველად გერმანულ ენაზე გამოქვეყნდა.