შესაძლოა, აშშ-მ უარი თქვა წესებზე დაფუძნებული სისტემის ლიდერობის როლზე, მაგრამ არსებობს ყველა საფუძველი ვიმედოვნოთ, რომ ამ ლიდერობას ახლა სხვები იკისრებენ. ივო დაალდერი, ნატოში აშშ-ის ყოფილი ელჩი, ჰარვარდის უნივერსიტეტის ბელფერის ცენტრის უფროსი მკვლევარია და ყოველკვირეული პოდკასტის „მსოფლიო მიმოხილვა ივო დაალდერთან ერთად“ წამყვანი. ის წერს POLITICO-ს სვეტს „ოკეანის გაღმა“. დღესდღეობით, ევროპა და ამერიკა ბევრ საკითხზე არ თანხმდებიან. მაგრამ როდესაც საქმე ეხება წესებზე დაფუძნებულ წესრიგს, ევროპელი და ამერიკელი ლიდერები შეთანხმებულნი არიან: ეს წესრიგი აღარ არსებობს. მაგრამ ნამდვილად გაქრა? ამერიკის მეთაურობით არსებული წესრიგი — Pax Americana — დონალდ ტრამპის 2024 წლის ნოემბერში ხელახლა არჩევასთან ერთად დასრულდა. ცხადი იყო, რომ ტრამპი 2.0 გააგრძელებდა და დააჩქარებდა ამერიკის უარს გლობალური ლიდერობის როლზე, რომელიც ვაშინგტონმა პირველად 1940-იანი წლების დასაწყისში იკისრა. თუმცა, ეს არ ნიშნავს წესებზე დაფუძნებული წესრიგის დასასრულის გამოცხადებას. და, მაინც, სწორედ ამას აცხადებს ლიდერების მთელი რიგი, დაწყებული მარკ კარნის გასულ თვეში დავოსში წარმოთქმული ფართოდ განხილული სიტყვით. „ძველი წესრიგი აღარ დაბრუნდება,“ — გააფრთხილა კარნი თავისი აუდიტორია. „შეწყვიტეთ წესებზე დაფუძნებული საერთაშორისო წესრიგის მოხმობა, თითქოს ის ჯერ კიდევ ფუნქციონირებს, როგორც რეკლამირებულია.“ კარნი მარტო არ არის წესებზე დაფუძნებული წესრიგის დასასრულის გამოცხადებაში. მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე გამოსვლისას, გერმანიის კანცლერმა ფრიდრიხ მერცმა ანალოგიურად განაცხადა, „რომ საერთაშორისო წესრიგი, რომელიც უფლებებსა და წესებზეა დაფუძნებული, განადგურების ზღვარზეა. მეშინია, რომ უფრო პირდაპირ უნდა ვთქვათ: ეს წესრიგი — საუკეთესო შემთხვევაშიც კი არასრულყოფილი — აღარ არსებობს.“ ამერიკის ყოფილი მოკავშირეები არ იყვნენ ერთადერთნი, ვინც წესებზე დაფუძნებული წესრიგის დასასრულს გლოვობდა. აშშ-ის მთავარმა დიპლომატმა მიუნხენში გასულ შაბათ-კვირას, სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ, ასევე აიღო ნიჩაბი მის დასამარხად. „ომის შემდგომი გლობალური წესრიგი არ არის მხოლოდ მოძველებული; ის ახლა იარაღია, რომელიც ჩვენს წინააღმდეგ გამოიყენება,“ — განაცხადა რუბიომ. „ჩვენ აღარ შეგვიძლია ე.წ. გლობალური წესრიგი დავაყენოთ ჩვენი ხალხისა და ჩვენი ერების სასიცოცხლო ინტერესებზე მაღლა.“ დავოსსა და მიუნხენში მსოფლიო ლიდერების შეხვედრებმა უდავოდ ხაზი გაუსვა იმ რეალობას, რომ შეერთებული შტატები ტოვებს თავის ტრადიციულ როლს, როგორც თავისუფალი სამყაროს ლიდერი, საზოგადოებრივი სიკეთეების მთავარი მიმწოდებელი და ძლიერი უსაფრთხოების ალიანსებზე, ღია ვაჭრობასა და დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების დაცვაზე დაფუძნებული მსოფლიოს მთავარი ჩემპიონი. ტარიფების პოლიტიკით, მოკავშირე ქვეყნებზე შეჭრის მუქარით, ვენესუელასა და სხვაგან ძალის ცალმხრივი გამოყენებით, ტრამპის ამერიკა დაუბრუნდა XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისის იმპერიული ძალების მსგავს ქცევას. მართლაც, რუბიო, როგორც ჩანს, წუხდა იმ ფაქტზე, რომ ეს ეპოქა დასრულდა. „ხუთი საუკუნის განმავლობაში, მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე, დასავლეთი ფართოვდებოდა — მისი მისიონერები, მომლოცველები, ჯარისკაცები, მკვლევარები მისი ნაპირებიდან ოკეანეებს კვეთდნენ, ახალ კონტინენტებს ითვისებდნენ, უზარმაზარ იმპერიებს აშენებდნენ მთელ მსოფლიოში.“ თუ ეს არის ის, რის შეთავაზებასაც შეერთებული შტატები ცდილობს მსოფლიოს, როგორც ახალი გლობალური წესრიგის სახით — იმპერიალიზმის დაბრუნება, იმპერიების მშენებლობა, ეროვნული რესურსების ექსპლუატაცია, ქრისტიანობის დაწესება — მაშინ დანარჩენ მსოფლიოს ნამდვილად შეიძლება მივუტევოთ, თუ იტყვის: არა, მადლობა! არც რუბიოს ნოსტალგიურმა მიმართვამ დასავლური ცივილიზაციისადმი, როგორც ტრანსატლანტიკური ერთიანობის საფუძვლისადმი, კარგად ჩაიარა. „ჩვენ ერთი ცივილიზაციის ნაწილი ვართ — დასავლური ცივილიზაციის,“ — განაცხადა რუბიომ. „ჩვენ ერთმანეთთან უღრმესი კავშირებით ვართ დაკავშირებულნი, რაც ერებს შეუძლიათ გაიზიარონ, ჩამოყალიბებული საუკუნეების საერთო ისტორიით, ქრისტიანული რწმენით, კულტურით, მემკვიდრეობით, ენით, წინაპრებით და იმ მსხვერპლით, რაც ჩვენმა წინაპრებმა ერთად გაიღეს.“ მაგრამ ევროპელთა უმეტესობისთვის — და, მართლაც, ამერიკელთა უმეტესობისთვის — ეს ნაკლებად არის ის მახასიათებლები, რაც დასავლეთს გამოარჩევს. სიაში აკლდა ისეთი არსებითი დასავლური ღირებულებები, როგორიცაა დემოკრატია, ადამიანის უფლებები და კანონის უზენაესობა. მაშინ, როდესაც ამერიკა დამოუკიდებლობის 250 წლისთავს აღნიშნავს, აღსანიშნავია, რომ მის მთავარ დიპლომატს, როგორც ჩანს, დაავიწყდა, თუ რა განასხვავებდა ამერიკას — იდეა, რომელიც დამოუკიდებლობის დეკლარაციაშია ჩაწერილი: „ჩვენ მიგვაჩნია, რომ ეს ჭეშმარიტებები თავისთავად ცხადია, რომ ყველა ადამიანი თანასწორად არის შექმნილი, რომ ისინი შემოქმედის მიერ დაჯილდოებულნი არიან გარკვეული განუყოფელი უფლებებით, რომელთა შორის არის სიცოცხლე, თავისუფლება და ბედნიერებისკენ სწრაფვა.“ ტრამპის ამერიკა მსოფლიოს სთავაზობს რაღაცას, რაც აშკარად მიუღებელია ყველასთვის, გარდა ყველაზე თავგამოდებული რეალისტებისა, რომლებიც თავიანთ რწმენას ძალასა და მის შიშველ სწრაფვაში ათავსებენ. ეს არ არის სამყარო, რომელშიც სხვებს სურთ ცხოვრება. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ წესებზე დაფუძნებული წესრიგი დასრულდა. დიახ, მისი ძირითადი ძალები, რუსეთის, ჩინეთისა და აშშ-ის მეთაურობით, აღარ არიან მზად, იცხოვრონ იმ წესებით, რომლებიც საგულდაგულოდ იქნა შემუშავებული ბოლო 80 წლის განმავლობაში. მაგრამ დანარჩენი მსოფლიო ნამდვილად არის მზად — განსაკუთრებით ის საშუალო ძალები, როგორიცაა კანადა, ევროკავშირი, იაპონია, ავსტრალია, ინდოეთი, ბრაზილია და სხვები, რომლებსაც კარნი მოუწოდებდა მოქმედებისკენ. უსაფრთხოების ფრონტზე, ამერიკის ნატოს მოკავშირეები ადასტურებენ თავიანთი უსაფრთხოების ალიანსების მნიშვნელობას და ზრდიან ხარჯებს ახალ და აუცილებელ შესაძლებლობებზე. ისინი მხარს უჭერენ უკრაინას.