2021-დან 2023 წლამდე პერიოდში ალბანეთში 24 ფემიციდის შემთხვევა დაფიქსირდა. მიუხედავად იმისა, რომ ქალთა დასაცავად ინსტიტუციური ზომები გაძლიერდა, ექსპერტები აცხადებენ, რომ საჭიროა უფრო სწრაფი და კოორდინირებული რეაგირება. ლაურეტას* ახსოვს ის დღე, როდესაც გადაწყვიტა დუმილი დაერღვია. ქმრისგან 10-წლიანი მუდმივი ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის შემდეგ, ის ალბანეთის სანაპირო ქალაქის ადგილობრივ პოლიციის განყოფილებაში მივიდა — შეშინებული, მაგრამ ახალი შემართებით, რომ გადაერჩინა საკუთარი თავი და ორი ქალიშვილი. ლაურეტამ ქმარი დაასმინა და იურიდიული დაცვა მოითხოვა. ამის შემდეგ პოლიციამ სასწრაფო რისკის შეფასება ჩაატარა და საქმე სასამართლოს გადასცა, რათა საგანგებო დამცავი ორდერი გაცემულიყო. 48 საათის განმავლობაში სასამართლომ ქმარს დაუყოვნებლივ დაატოვებინა ოჯახური სახლი, აუკრძალა მასთან და ბავშვებთან ნებისმიერი სახის კონტაქტი და დაავალდებულა ოჯახში მოძალადეების სარეაბილიტაციო პროგრამაში მონაწილეობა. სასამართლომ ასევე დაავალდებულა მას, გადაეხადა ალიმენტი ბავშვებისთვის. ლაურეტას თქმით, თუმცა, ალიმენტის გადახდა არარეგულარულია, რაც მას და მის ორ ქალიშვილს ყოველდღიურ ცხოვრებას ურთულებს. „სირთულე დამცავი ორდერითა და სასამართლო გადაწყვეტილებებით არ მთავრდება“, — უთხრა მან DW-ს. „თავიდან უნდა ააწყო შენი ცხოვრება“. ალბანეთში არსებული მხარდაჭერისა და დაცვის სისტემის წყალობით, ლაურეტამ მიიღო დროებითი ფინანსური დახმარება და პარიკმახერად დაიწყო მუშაობა. საბედნიეროდ, ლაურეტას შემთხვევა ფემიციდით არ დასრულებულა. მაგრამ ალბანეთში ყველა ქალი არ გადაურჩება ოჯახში ძალადობას. ფემიციდი — ქალის ან გოგონას განზრახ მკვლელობა გენდერული მოტივით — გენდერული ძალადობის ყველაზე ექსტრემალურ ფორმად ითვლება. ალბანეთში ტერმინი „ფემიციდი“ სისხლის სამართლის კოდექსში ცალკეულ სისხლის სამართლის დანაშაულად არ არის განსაზღვრული. ქალებისა და გოგონების მკვლელობა სისხლისსამართლებრივ დევნას განიცდის მკვლელობის ზოგადი დებულებების შესაბამისად, ხოლო გენდერული მოტივი მხოლოდ დამამძიმებელ გარემოებად განიხილება. „ტერმინი ფემიციდი არ არის შეტანილი ჩვენს კოდექსში და არც ახალ კანონპროექტში იყო განსაზღვრული“, — ამბობს იურისტი რეზარტა აგოლი. „ქალთა გაძლიერების ქსელმა ალბანეთში მოითხოვა, რომ ტერმინი ფემიციდი ჩართული ყოფილიყო [კოდექსში]“. ალბანეთის ფემიციდის ობსერვატორიის მიერ მომზადებული ანგარიშის „ქალებისა და გოგონების მკვლელობა და ფემიციდი ალბანეთში, 2021-2023“ თანახმად, ამ პერიოდში 32 ქალი და გოგონა მოკლეს. მათგან 24 ფემიციდად კლასიფიცირდა. 27 შემთხვევაში, მსხვერპლი დამნაშავესთან ნათესაურ კავშირში იყო. ჯანდაცვისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ოფიციალური მონაცემებით, 2022-დან 2025 წლამდე პერიოდში ოჯახთან დაკავშირებულ ინციდენტებში 23 ქალი მოკლეს. მაგრამ სტატისტიკის მიღმა, ფემიციდის ობსერვატორია კიდევ ერთ შემაშფოთებელ ფაქტს უსვამს ხაზს: შემთხვევათა დაახლოებით 90%-ში მსხვერპლმა მკვლელობამდე მოძალადის მხრიდან ძალადობა განიცადა. თუმცა მათგან მხოლოდ ექვსმა შეატყობინა პოლიციას ძალადობის შესახებ. 2021-დან 2025 წლამდე ალბანეთში ქალებისთვის 11,819 დამცავი ორდერი გაიცა. მხოლოდ 2025 წელს 2,849 ასეთი ორდერი დარეგისტრირდა, რომელთაგან 144 დამნაშავეებმა დაარღვიეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ციფრები მიუთითებს ინსტიტუციური რეაგირების ზრდაზე, ისინი ასევე ავლენენ მნიშვნელოვან შეზღუდვას: დამცავი ორდერი ყოველთვის არ იძლევა ქალის ფიზიკური უსაფრთხოების გარანტიას. ოფიციალურ პასუხში, ჯანდაცვისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ის ავითარებს სარეაბილიტაციო პროგრამებს როგორც მსხვერპლთათვის, ასევე მოძალადეებისთვის, „ეფექტური განხორციელების უზრუნველყოფით“. ალბანეთი ამჟამად მართავს 17 სარეაბილიტაციო და რეინტეგრაციის თავშესაფარს, საერთო ჯამში 40 ადგილის ტევადობით. გარდა ამისა, უფასო იურიდიული დახმარება გაიცემა 20 პირველადი იურიდიული დახმარების ცენტრის, 12 იურიდიული კლინიკისა და 15 უფლებამოსილი არასამთავრობო ორგანიზაციის მეშვეობით. თუმცა, ექსპერტები სერიოზულ კითხვებს აჩენენ ამ დამცავი მექანიზმების ეფექტურობის შესახებ და აფრთხილებენ, რომ სამართლებრივი და სოციალური ინფრასტრუქტურა არაადეკვატურია უფრო სწრაფი და კოორდინირებული რეაგირების გარეშე. ექსპერტების აზრით, ქალთა მიმართ ძალადობა ალბანეთში ღრმად არის ფესვგადგმული ეკონომიკურ, კულტურულ და ინსტიტუციურ უთანასწორობაში. ინეს ლესკაი, ალბანეთის ქალთა გაძლიერების ქსელის (AWEN) ხელმძღვანელი, განმარტავს: „ძალადობის მიზეზები მრავალგვარი და ურთიერთდაკავშირებულია: ეკონომიკური დამოკიდებულება, სოციალური იზოლაცია, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის ნაკლებობა“, — უთხრა მან DW-ს. „მაგრამ პრობლემის ბირთვში პატრიარქალური მენტალიტეტია, რადგან ის მსხვერპლს არ აძლევს საშუალებას, იცხოვროს დამოუკიდებლად, ძალადობისგან თავისუფლად“. ლესკაი დასძენს, რომ ზეწოლა მხოლოდ მოძალადისგან კი არ მოდის, არამედ ოჯახიდან და ფართო საზოგადოებიდანაც. „ქალებს განიხილავენ როგორც საკუთრებას, სირცხვილის ობიექტებს, „უპატიობის“ მიზეზს. ეს ზეწოლა ძალადობის ესკალაციას უწყობს ხელს, ზოგჯერ ფემიციდითაც კი მთავრდება“, — განაცხადა მან. 2023 წლის ოქტომბერში, ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის კომიტეტმა (CEDAW) ალბანეთს რეკომენდაცია მისცა, შეეცვალა სისხლის სამართლის კოდექსი, რათა კონკრეტულად მომხდარიყო ფემიციდის კრიმინალიზაცია. კომიტეტმა ასევე ურჩია, რომ გენდერული ძალადობის ყველა ფორმა, მათ შორის ეკონომიკური და კიბერძალადობა, მკაფიოდ განისაზღვროს.